Кіріспе

1993 жылы шыққан Дэвид Бриннің ғылыми-фантастикалық романы. «Даңқ маусымы» 1994 жылы «Хьюго» және «Локус» сыйлықтарына ие болды. «Earth» журналының бір нұсқасының соңғы бетінде 1992 жылдың көктемінде жарық көретін «Stratos» атты роман туралы хабарлама жарияланған. Көрініп тұрғанындай, ол кешігіп, кейін «Даңқ маусымы» деп өзгертілген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Үш мың жыл бұрын оқиға басталар алдында Лайс адам өмірін бақытты, шаруа тіршілігіне айналдыру үшін оқшауланған Стратос планетасында адам колониясын құрды. Ол қыста клондарды (әрқашан әйел) дүниеге келтіретін, ал жазда туғандар (варианттар немесе "варлар") биологиялық бейімделу қажет болған жағдайда гендерін жыныстық көбею арқылы алатын штаммды жасады. Сонымен қатар, еркектер мен әйелдердің жыныстық қатынасқа дайындық мезгілдері қарама-қарсы: еркектер жазда, ал әйелдер қыста. Бұл схема эволюциялық уақыт бойынша тұрақты болады, себебі әйелдер өзін-өзі клондаудан артықшылық алады, ал еркектер тек жазда көбейеді. Бұған қоса, еркектер жыныстық қатынасқа азырақ бейімделген және саны аз болған кезде әлдеқайда аз агрессивті болады. Әлеуметтік салдары – Стратос халқының басым көпшілігі өздерінің әлеуметтік немесе экономикалық нишасындағы әйел клондарынан тұрады. Ғасырлар бойы бұл топтар қоғамды билеп келді. Ерлер салыстырмалы түрде аз мамандықтармен айналысады (мысалы, теңізшілік) және клондарға қарағанда әлеуметтік мәртебесі төмен, бірақ варларға қарағанда жоғары. Әр буында бірнеше әйел варлар өздерінің кланын немесе клондардың "ұясын" құру үшін жеткілікті сәттілікке жетеді. Клондар әдеттегідей, өз кландарының ісін жалғастыру үшін оқытылады, ал варлар жас ересектер ретінде өз бағын іздеуге кетеді. Бір тәрізді егіздер Майя мен Лиеге сыртқы әлемге қадам басуға уақыт келді. Олар тәжірибе жинап, Стратосты зерттеу, өздерінің орнын табу және клан құру үшін теңізшілер болып жұмыс істеуді жоспарлады. Бірден қиындыққа тап болды. Сол кезде оларды жұмысқа алуға дайын болған екі кеме капитаны бөлініп кетуді талап етеді, өйткені олар клондар кеме жұмысын атқаратынын клондар жолаушыларына көрсетуге болмайды. Кемелер бірге саяхаттап жатыр. Кемеде Майя Нароинмен танысады, ол өте қабілетті босанның жұбайы. Кейін Лидің кемесі дауылда жоғалады. Майяның жүрегі ауырып, ауыр жарақат алады, бірақ ақырында қалпына келіп, теміржолда жұмыс табады. Теміржолда Майяның уақытша көмекшісінің шын мәнінде клон курьеры және заңсыз есірткі тарататын куртизан екенін біледі. Есірткілер ер адамның жыныстық қызығушылығын өзгертуге арналған. Олар реакциялық "Перкиниттердің" (Шарлотта Перкинс Гилманның есімімен аталған, Герланд авторы) оқшауланған аңғардағы, кейінірек бүкіл Стратостағы ерлердің рөлін азайту үшін жасаған жоспарының бөлігі. Майя "Планеталық тепе-теңдік органына" хабарлайды, бірақ оны Перкиниттер ұрлап, түрмеге қамап қояды. Ол басқа камерадағы Реннаның электрлік хабарлар жіберіп жатқанын біледі. Реннамен код арқылы сөйлеседі және көрінбейтін тұтқынмен достық қарым-қатынас жасайды. Реннаның басқа жерге көшіріліп жатқанын білгенде, Майя қашып құтылуды ойлап тапқан, бірақ идеалистік радикалдар ("rads") және олардың одақтастары Реннаны босатады. Ол шын мәнінде "Келген адам", адамзаттың қалған бөлігінің ер адам елшісі. Ол Ренна мен радикалдармен бірге жүреді. Ренна мен Майя арасында платондық достық қарым-қатынас пайда болады. Олардың тобы, оның ішінде Нароин де бар, кейіннен теңізде қарақшылармен кездеседі (қарақшылық - бұл төзімді, заңды іс-әрекет). Келесі бордтану шайқасы кезінде Майя өзінің қарындасы, пираттардың бірімен кездескенде шоққа түседі. Қарақшылар радикалдар тобының құрамына кірген сатқындардың көмегімен жеңіске жетті. Олар көптеген әйел тұтқындарды, соның ішінде Майя мен Нароинды және Брод есімді жас теңізшіні бос аралда қалдырып, Реннаны, олардың сыйлығын, құпия базаға алып кетеді. Құлап қалғандар барлық куәгерлерді жоюға жіберілген қарақшыларды тосқауылға түсіргеннен кейін, олар билікті ескерту үшін жүзіп кетеді, бірақ Майя, Бродпен бірге, Реннаны құтқаруға тырысады. Олар қасақана пираттық базаға тап болады. Жасырын түрде барлау кезінде Майя көптеген тұтқындарды, оның ішінде радикалдар мен оның кемесі экипажын босатуға көмектеседі. Сондай-ақ, ол Реннаның қалайда қашып кеткенін біледі. Жаулары тұтқындардың бостандыққа шыққанын білгенде, жанжал күшейеді. Бұл алауыздықта Майя мен оның одақтастары бұрышқа тіреледі, бірақ ол ұзақ уақыт жоғалған "Jellicoe Former" -ге, кез-келген нәрсені шығаратын озық өндіріс орнына апаратын құпия шығу жолын табады. Ренна ол Джеллико Формерде тауып, аяқтайтын ғарыш кемесінің ұшырылуынан кейін жарылып қаза табады. Майя шайқаста ауыр жарақат алады. Полиция мен басқа да мүдделі тұлғалар Майяның аман қалғандарын құтқару үшін келеді. Сауығып жатқанда Майя саясатқа тартылып, бір кланның құпия түрде тұтқыны болады, себебі ол символға айналған. Ол өзінің оқиғасын теңізші кландарының басшыларынан тұратын топқа айтады. Олардың бірі оның ешқашан білмеген әкесі болып шығады. Оның іс-әрекеттері үшін олар оның "кланына" одақтастық ұсынады. Соңында, Реннаның қазасынан кейін Майя өзінің тұтқындаушыларына ұят болады, сондықтан оған бос жүруге рұхсат береді. Ол клан құрмай, балаларын ескіше жолмен дүниеге әкелетінін шешеді.

Негізгі тақырыптар

Романның мәні талқылауға ашық мәселе, кейбіреулер оны феминистік утопия деп санайды, ал енді біреулері – феминизмге постфеминистік сын ретінде жұмыс істейтін антиутопиялық туынды деп біледі. Қоғам құрылымы осы екі түсінікке де мүмкіндік берерліктей күрделі, алайда қоғамның пайда болуы мен құрылысы радикальды сепаратистік феминизмге негізделген. Сонымен қатар, повестьте бейнеленген қоғам құрылымы генетика мен гендерлік рөлдер арасындағы байланысқа келгенде биологиялық детерминизм тұрғысынан қарағанда қолдау білдіреді. Автор романның соңында оқиға орын алатын қоғам туралы идеяның гетерогамды афидтердің (құрттардың) көбею циклын зерттеу нәтижесінде туындағанын түсіндіреді. Афидтер жаз айларында, яғни орта қолайлы және тамақ жеткілікті болғанда, жыныссыз көбейеді, ал күзде, ортаның жағдайы нашарлағанда, жыныстық көбеюге көшеді. Бұл ата-ананың өте ұқсас көшірмелерін жасау арқылы қолайлы жағдайларды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, сондай-ақ, стрестік жағдайда ұрпақтардың әртүрлі болуы арқасында, тіпті ата-аналар үшін қолайлы емес ортада да, кейбіреулері тірі қалуға мүмкіндік алады. Осылайша, романның барлық әлеуметтік құрылымы – адам мәдениетіне экстраполяцияланған осы идеяның нәтижесі болып табылады, онда табысты әйелдер кландары (әйелдер, себебі тек олар ұрпақ бере алады) өздерінің әлеуметтік ортасын пайдалану үшін дәл көшірмелерді жасайды, ал сәтсіз әйелдер жыныстық жолмен әртүрлі ұрпақтар тудырады.