Кіріспе

Үгіт-нақылдар мен ойдан шығарылған әлем. Текумель – американдық тіл білімі маманы және жазушы М. А. Р. Баркердің 1940 жылдар шамасындағы бірнеше онжылдықтар бойы жасаған фантастикалық әлемі. Осы қиял әлемінде ортағасырлық деңгейдегі технологиясы бар, дәстүрге берілген алып империялар сиқыр, үлкен тұрақты армиялар және көне технологиялық құрылғыларды пайдалана отырып, билік үшін күреседі. Кейін Баркер Текумель әлемінде өтетін "Гүл тәжіннің империясы" атты үстелдік рөлдік ойынды жасады, оны алғаш рет 1974 жылы өзі жариялады. Содан кейін Баркер Текумельде болған бес роман жазды, алғашқысы 1984 жылы DAW Books баспасында жарық көрген "Алтын адам" романы болды.

Орнату

Текумель әлемі, Ну Офиучи жұлдызының (ә.к.а. Синистра) айналасындағы ойдан шығарылған планета, шамамен 60,000 жыл өткен соң галактиканы зерттеген адамдар мен бірнеше басқа да шетелдік түрлердің қоныстануымен басталды. Олардың жарамсыз ортаны кеңінен терраформациялауы, оның ішінде планетаның орбитасы мен айналу жылдамдығын өзгертіп, 365 күндік жыл жасауы, жергілікті экологияны бұзды және жергілікті флора мен фаунаның көп бөлігін (кейбір зиялы түрлерді қоса алғанда) өз әлемінің шеткі аймандарына шағын қорықтарға қуды, нәтижесінде адамзат пен оның одақтастары үшін технологияның алтын ғасыры мен гүлдену орнады. Текумель – мыңдаған басқа жұлдыздардан келген байлардың жылы теңіздерінің жанында уақыт өткізуге болатын курорт әлеміне айналды.

Орналасу

Кенеттен, 1120-шы ғасырда (Шон Бондтың айтуынша) және себебі белгісіз, Текумель және оның жұлдыздық жүйесі (Текумельдің екі серігі – Гейел мен Каши, оның күні – Туленг, және тағы төрт планетасы – Улетл, Рирухель, Шичел және Зируна) біздің шындығымыздан “қысқа өлшемге” (Цолианиде – беторм деп аталады) шығарылды, онда басқа жұлдыздық жүйелер жоқ еді. Бір гипотеза бойынша, бұл оқшаулану белгісіз тарап немесе топтың қастандық әрекеті салдарынан болды. Тағы бір теория бойынша, ғарыштық апат жарық жылдамдығынан асып түсетін қозғалтқышты тым көп пайдаланудан туындаған, кеңістік-уақыттың бұзылуына әкелді. Ешкім білмейді, бірақ Текумель тұрғындары – адамдар, жергілікті халық және басқа жұлдыздық мәдениеттердің өкілдері енді оқшауланып, жалғыз қалды. Романдарда осы оқиғаның себептері туралы белгісіз нұсқаулар бар. Маңызды планетаралық сауда жолдарынан үзіліп (Текумель ауыр металдарға өте кедей әлем), және жұлдыздар арасындағы гравитациялық күштердің желісі күрт үзілгендіктен туған үлкен гравитациялық дүмпуылдың ортасында, өркениет хаосқа ұшырады. Ақылды жергілікті түрлер – Хлүүс және Ссу, өздерінің резервацияларынан босап, географиялық өзгерістер планетаны қиратып жатқан соғыстарды бастады. Дағдарысқа байланысты бірнеше маңызды өзгерістер болды: адамзат қазір сиқырлы күштер ретінде қарастырылатын жоғары өлшемдік энергияны қолдана алатынын ашты, жұлдыздар аспаннан жоғалып кетті және өлшемдік түйіндер табылды. “Шайтандармен” (Текумельдің қалталық өлшеміне жақын өлшемдердің тұрғындары) келісімдер жасалды, ал “құдайлардың” күрделі пантеоны (қуатты экстрапланарлық немесе көп өлшемді шетелдік жаратылыстар) ашылды. Ғылым дамуы тоқтап, білім ақырында ұрпақтан-ұрпаққа жеткен дәстүрлерге негізделді. Әлемнің түсінікті екендігіне сенім баяулап жойылды және планетаға қараңғылық түсті. Баркердің көптеген жазбалары Текумель өзінің қалталық өлшеміне кіргеннен кейін шамамен 50,000 жыл өткен уақытты қамтиды. Солтүстік континенттің үлкен бөлігін бес дәстүрге бағытталған өркениеттер алып жатыр. Бұл бес адам империясы (Ливиан, Му’угалавя, Саларвя, Цолиан, Ян Кор), түрлі адам емес одақтастарымен (Ахогья, Чима, Геглет, Хлака, Хлутргү, Нинин, Пачи Лей, Пе Чой, Шен, Тиналия) – басқа жұлдыздық мәдениеттерден тараған, ресурстарды, соның ішінде басқа жазықтықтағы “сыйқырлы күштерді” және ежелгі технологияны бақылау үшін күреседі, өйткені олар өзара және жауынгерлік, басқа адам емес нәсілдермен (Хлүүс, Ссу, Хокун, Михалли, Ньягга, Урунен, Влешга) тіршілік ету және үстемдік үшін күреседі. Ойын материалдарының көп бөлігі және басқа жазбалар осы Бес Империяға (әсіресе Цолианға) ерекше назар аударады, олар әлемнің солтүстік континентінің көп бөлігін бақылайды (планета бетінің сегізден бір бөлігі ғана жарияланған карталарда көрсетілген).

Тілдер

Цольяни – Текумель әлемінде сөйленетін бірнеше тілдің бірі және рөлдік ойынның бөлігі ретінде жарияланған алғашқы жасалған тіл. Баркер Текумель тілдерін жасауға көп күш салды. Тсоляни тілі – толық грамматикалық ережелер жинағы, сөздік, айтылу жазбалары (CD-де) және оқулыққа ие болған жалғыз Текумелани тілі, бұл материалдар жарияланды, бірақ Баркер бұл әлем үшін жасаған жалғыз тіл емес. Сонымен қатар, Текумельдің белгілі аймақтарындағы "Бес империяның" тағы екісінде сөйленетін Янь Корьяни және Ливияни тілдеріне арналған грамматикалық нұсқаулар, сондай-ақ Энгсваниали және Сунуз тілдеріне арналған грамматикалық кітаптар да бар. Бұл екі тіл қазір жойылған, қолданыстан шыққан тілдер. Энгсваниали тілі маңызды, себебі ол Цольяни тілінің және Текумельдің белгілі аймақтарында қолданылатын көптеген тілдердің бастапқы тілі болып табылады. Сунуз тілі қызығушылық тудырады, өйткені ол сирек болса да, сиқырлық мақсаттар үшін өте пайдалы. Мысалы, Сунуз тілінде алты өлшемді көп жазықтық кеңістіктегі қозғалысты сипаттауға арналған терминдер бар, бұл "шайтандардың" мекендейтін басқа жазықтықтарға саяхаттайтындар үшін пайдалы. Баркер Текумель тілдерінің басқа жазу жүйелері туралы да көп жариялады.

Үстел ойындары

Баркер 1975 жылы TSR баспасынан шыққан, өзінің Tékumel әлеміне негізделген, жауынгерлік тактикалық тақта ойыны – War of Wizards-ты жобалаған.