Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын жазушысы, очеркші және драматург (1931–2023)
English author, essayist and playwright (1931–2023)
Фэй Уэлдон (туған Франклин Биркиншоу; 22 қыркүйек 1931 – 4 қаңтар 2023) – ағылшын жазушысы, очеркші және драматург. 55 жылдық жазушылық өмірінде ол 31 роман жариялады, оның ішінде «Пуффбол» (1980), «Джоанна Мейдің клондалуы» (1989), «Зұлым әйелдер» (1995) және «Болгари байланысы» (2000) кітаптары бар. Бірақ ол «Шайтанның өмірі мен махаббаты» (1983) романының авторы ретінде танымал болды, бұл роман 1986 жылы BBC телеарнасында көрсетілді. Үш рет үйленген, төрт баласы бар Уэлдон өзін феминист деп жариялаған. Оның туындыларында «семіз, әдемі емес әйелдер» бейнеленген. Ол феминист болуының көптеген себептері бар екенін айтты, соның ішінде тең мүмкіндіктердің «өте нашар» деңгейі және әйелдерді ер адамдардың туыстары қолдайды деген миф.
Fay Weldon (born Franklin Birkinshaw; 22 September 1931 – 4 January 2023) was an English author, essayist and playwright. Over the course of her 55 year writing career, she published 31 novels, including Puffball (1980), The Cloning of Joanna May (1989), Wicked Women (1995) and The Bulgari Connection (2000), but was most well known as the writer of The Life and Loves of a She Devil (1983) which was televised by the BBC in 1986. Married three times and with four children, Weldon was a self declared feminist. Her work features what she described as "overweight, plain women". She said there were many reasons why she became a feminist, including the "appalling" lack of equal opportunities and the myth that women were supported by male relatives.
Ерте өмір
Уэлдон 1931 жылғы 22 қыркүйекте Англияның Бирмингем қаласында әдебиетке бейім отбасыда Франклин Биркиншоу ретінде дүниеге келді. Оның шешесінің әкесі, Эдгар Джепсон (1863–1938), ағасы Сельвин Джепсон және анасы Маргарет Джепсон романдар жазды (соңғысы кейде Олдус Хакслидің "Ричард Гринноудың қисық тарихы" атты әңгімесіндегі кейіпкердің атымен – Пёрл Беллерс деген псевдониммен жарияланды). Уэлдон Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында өсті, онда оның әкесі Фрэнк Торнтон Биркиншоу дәрігер болып жұмыс істеді. 1936 жылы, оған бес жас толғанда, ата-анасы ажырасуға келісіп, кейін ажырасты (1940). Ол және оның қарындасы Джейн жаздарын әкесімен бірге өткізді, алдымен Коромандельде, содан кейін Оклендте. 1944 жылдан бастап екі жыл Крайстчерч қыздар гимназиясында оқыды. Уэлдон өзін "тоқ, көңілді бала" деп сипаттады және Daily Mail үшін жазылған, бірақ жарияланбаған мақаласынан бастау алған блог жазбасында былай деді: "Мен кішкентай, әдемі әйелдер отбасында ірі, сары және сүйек жағынан мықты болып тудым. Менің анам ешкімнің менің күйеуге алуға ынталанбайтынын ойлады, сондықтан мен емтихан тапсырып, өз өмірімді өзім табуым керек. Немесе олай ойлағанын ойладым". Ол осы көзқарасының кейінірек оның жазушылық мансабына қалай әсер еткенін түсіндіреді. "Мен өзімді арық, қайратты бала, арық, салмақты ересек және қызықты әдеби өмірі бар сексен жасар әйел ретінде көруге қуанған болар едім. Бірақ бұл өмір бойы диета ұстағаныма қарамастан, орындалмады. Дегенмен, бұл жағдай мені салмағы артық, қарапайым әйелдерді басты рөлде бейнелейтін бірнеше роман жазуға итермеледі. Мен әрқашан олардың жағында болдым – олар көзге көрінбейтін көпшілік". 1946 жылдың қыркүйегінде, 15 жасқа толғанда, Уэлдон анасы мен әпкесімен бірге Англияға оралды. Ол былай деп еске алады: "Мен антиподтардан келген әдебиетке құмар адам едім. Бірақ сол кезде жазушы болуды жоспарламадым – бұл тым қиын жұмыс сияқты көрінді. Мен тек үйленгім келді және балалы болғым келді". Ол әкесінің 1949 жылы қайтыс болғанға дейін қайтадан көрген жоқ. Англияда Уэлдон барлық қыздарға арналған Оңтүстік Хэмпстед гимназиясына стипендиямен түсті, содан кейін Шотландияның Сент-Эндрюс университетінде Психология және Экономиканы оқыды. Кейін ол моральдық философ Малкольм Нокспен бірге сабақтарға қатысқанын еске алады, ол "тек қана ер адамдармен сөйлесіп, әйелдердің моральдық үкім шығаруға немесе объективтілікке қабілетсіз екенін айтты". Ол 1952 жылы Магистр дәрежесін аяқтап, Лондонға көшіп келді, онда Сыртқы істер министрлігінде аптасына 6 фунт стерлинг жалақымен кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді.
Weldon was born Franklin Birkinshaw to a literary family in Birmingham, England, on 22 September 1931. Her maternal grandfather, Edgar Jepson (1863–1938), her uncle Selwyn Jepson and her mother Margaret Jepson wrote novels (the latter sometimes under the nom de plume Pearl Bellairs, from the name of a character in Aldous Huxley's short story "Farcical History of Richard Greenow"). Weldon grew up in Christchurch, New Zealand, where her father, Frank Thornton Birkinshaw, worked as a doctor. In 1936, when she was five, her parents agreed to separate, later divorcing (1940). She and her sister Jane spent the summers with her father, first in Coromandel, later in Auckland. She attended Christchurch Girls' High School for two years from 1944. Weldon described herself as a "plump, cheerful child", stating in a blog post that began as an unpublished article for the Daily Mail: "I was born large, blonde and big boned into a family of small beautiful women. My mother thought it was unlikely that anyone would marry me, and therefore I would have to pass exams, earn my own living and make my own way in the world. Or that’s what I thought she thought." She goes on to explain how this view of herself affected her later writing career. "I’d be happier to have been seen as a skinny, feisty child, a slim and serious adult, and a handsome octogenarian with an interesting literary past. But that was not to be, despite a lifetime of diets. It was however a state of affairs which made me write a good few novels with overweight, plain women as their heroines. I’ve always been on their side – they are the unseen majority." In September 1946, when she was 15, Weldon returned to England with her mother and sister. She recalled: "I was a literary groupie from the antipodes Not that I had any intention of being a writer at the time – too much like hard work. All I wanted was to get married and have babies." She did not see her father again before his death in 1949. In England Weldon won a scholarship to the all girls South Hampstead High School, before going on to study Psychology and Economics at the University of St Andrews, Scotland. Later she recalled attending classes with the moral philosopher Malcolm Knox, who "spoke exclusively to the male students, maintaining that women were incapable of moral judgement or objectivity." She completed her Master of Arts in 1952 and moved to London, where she worked as a clerk at the Foreign Office for a salary of £6 a week.
Ерте мансап
Уэлдон сыртқы істер министрлігінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істегенге дейін уақытша официант және аурухана бөлімшесінің санитары болып жұмыс істеді, онда ол Суық соғыс кезінде Шығыс Еуропаға таратылатын үнқағаздар жазды. Ол жүкті болғаннан кейін осы жұмыстан кетуге мәжбүр болды. Кейін ол Кроуфорд жарнама агенттігінде жұмыс істеді, онда ол жазушы Элизабет Смартпен бірге жұмыс істеді және өзі мен кішкентай ұлына (Николасқа) азық-түлік табуға жеткілікті ақша тапты. Ogilvy, Benson & Mather агенттігінде копирайтинг бөлімінің басшысы ретінде ол "Жұмыртқаға барып жұмыс істеңіз" деген фразаны жариялауға жауапты болды (бірақ оның авторы емес). Ол "Водка тезірек мас етеді" деген ұранды ойлап тапты, Guardian газетіне берген сұхбатында: "Тез мас болуды қалайтындар бұл туралы білуі керек болды, бұл анық нәрсе" деді. Оның басшылары оған келіспеді және оны жасырып қойды.
Weldon had temporary jobs as a waitress and hospital ward orderly before working as a clerk for the Foreign Office, where she wrote pamphlets to be dropped in Eastern Europe as part of the Cold War. She had to leave this job after she became pregnant. Later she took a job with Crawford's Advertising Agency, where she worked with the writer Elizabeth Smart, and where she could earn enough to support herself and her young son (Nicolas). As head of copywriting at Ogilvy, Benson & Mather, she was responsible for publicising (but not originating) the phrase "Go to work on an egg". She coined the slogan "Vodka gets you drunker quicker", saying in a Guardian interview: "It just seemed to be obvious that people who wanted to get drunk fast needed to know this." Her bosses disagreed and suppressed it.
Жазушылық мансап
1963 жылы Уэлдон радио мен теледидарға материалдар жазуды бастады. Төрт жылдан кейін оның "Семіз әйелдің әзілі" атты тұңғыш романы жарық көрді. "Мен 1966 жылы алғашқы романымды тапсырғанда, ол ешқандай қарсылықсыз қабылданды. Мен бұл менің керемет жазушы екенімді ойладым, бірақ олай емес. Мен "мәмілеге келмеймін" дегенді үйренгенімді түсіндім". Содан кейін ол табысты және жемісті мансап құрды, отыздан астам роман, әңгімелер жинағы, телефильмдер, газет-журналдардағы мақалалар жариялады және BBC-де танымал тұлғаға айналды. Ол өзін "жазуға құмар" деп сипаттады. 1971 жылы Уэлдон тарихи "Upstairs, Downstairs" телесериалының тұңғыш эпизодын жазды, осы үшін ол Жазушылар гильдиясының "Үздік британдық телесериал сценарийі" сыйлығын жеңіп алды. 1980 жылы Уэлдон режиссер және продюсер Джон Голдшмидттың "Кристин үшін өмір" телефильміне сценарий жазды, ол 15 жасар қыздың өмір бойына түрмеде отыруы туралы шын оқиғаны баяндады. Фильм ITV желісінде Granada Television арқылы басты уақытта көрсетілді. Ол сондай-ақ 1980 жылы Джейн Остинның "Гордость и предубеждение" романының BBC мини-сериалының сценарийін жазды, оның басты рөлдерін Элизабет Гарви мен Дэвид Ринтул ойнады. 1989 жылы ол Петула Кларктың "Someone Like You" Вест-Энд мюзикліне арналған кітапшаға үлес қосты. Уэлдонның ең танымал туындысы – 1983 жылы 52 жасында жазған "Шайтан әйелдің өмірі мен махаббаты" романы. Оның "Адамдардың жүректері мен өмірі" романы бөлім-бөлім жазылып, 1986 жылдың 1 ақпаны мен 15 қарашасы аралығында британдық "Woman" журналында жарияланды. The New York Times газетіне берген сұхбатында ол: "Ол Дикенс романдары жазылғандай жазылды. Оқиғаның құрылымымен шектеліп, оны неше уақытқа дейін жалғастыратыныңызды білмейсіз, бірақ үш апта бұрын аяқтауыңыз керек" деді. 1993 жылы оның "Мистер Директор" пьесасы Лондонның Orange Tree театрында қойылды. Оның тақырыбы балалар үйіндегі кәмелетке толмаған балалардың жағдайы болды. 2000 жылы Уэлдонның "Булгари байланысы" романы өнімді жарнамалауымен әйгілі болды, ол зергерлердің атын атауда ғана емес, тағы 34 рет атады, ал £18,000 сомалық келісімшартта кемінде 12 рет көрсетілуі тиіс болды.
In 1963 Weldon began writing for radio and television. Four years later her first novel, The Fat Woman's Joke, was published. "When I submitted my first novel in 1966 it was accepted without demur. I thought this was because I was a wonderful writer, But it wasn't. It was because I had learned to have nothing turned down." She subsequently built a successful and prolific career, publishing over thirty novels, collections of short stories, films for television, newspaper and magazine articles and becoming a well known face and voice on the BBC. She described herself as a "writeaholic". In 1971 Weldon wrote the first episode of the landmark television series Upstairs, Downstairs, for which she won a Writers Guild award for Best British TV Series Script. In 1980 Weldon wrote the screenplay for director/producer John Goldschmidt's television movie Life for Christine, which told the true story of a 15 year old girl's life imprisonment. The film was shown in prime time on the ITV Network by Granada Television. She also wrote the screenplay for the 1980 BBC miniseries adaptation of Jane Austen's Pride and Prejudice, starring Elizabeth Garvie and David Rintoul. In 1989, she contributed to the book for the Petula Clark West End musical Someone Like You. Weldon's most celebrated work is her 1983 novel The Life and Loves of a She Devil, which she wrote at the age of 52. Her novel The Hearts and Lives of Men was written and published in serial form, appearing in the British magazine Woman between 1 February and 15 November 1986. She told The New York Times: "It was written as the Dickens novels were written You made it up as you went along, confined by the structure of the story, which is going to go on for you don't know how long—but you have to be able to bring it to an end with three weeks' warning." In 1993, her play Mr Director was produced at the Orange Tree Theatre in London. Its subject was the treatment of juveniles in a children's home. In 2000, Weldon's novel The Bulgari Connection became notorious for its product placement, naming the jewellers not only in the title but another 34 times, while a minimum of 12 times was stipulated in the £18,000 contract.
Басқа әдеби қызмет
1996 жылы ол 46-шы Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Сондай-ақ, 1983 жылы Букер сыйлығының төрешілер алқасының төрағасы қызметін атқарды. Сол сыйлықты беру кезінде Ж.М. Коэтзидің «Майкл К. өмірі мен заманы» және Салман Рушдидің «Ұят» шығармалары тең нәтиже көрсетті, бұл Уэлдонға екеуінің арасынан таңдау жасауды тапсырды. The Guardian газетінде Стивен Мосс жазғандай, «Оның қолы дұрыс бағытта болды және ол Рушдиді таңдады», бірақ нәтиже телефон арқылы хабарланғанда ойын өзгертті. 2006 жылы Уэлдон Батыс Лондондағы Брунел университетінде шығармашылық жазу профессоры болып тағайындалды: «Ұлы жазушыға ерекше тұлға және тілге қабілеті болуы керек, бірақ сөздерді жылдам әрі тиімді етіп үйренуге болады, көркем әрі шешен болуға, эмоцияны жеткізуге, шиеленісті күшейтуге және балама әлемдер құруға үйретуге болады». 2012 жылы Уэлдон Бат Спа университетінде шығармашылық жазу профессоры болып тағайындалды, онда ол профессор Мэгги Джимен бірге кабинет бөлісті. Уэлдон Дэниел Пайпспен бірге Данияның еркін баспасөз қоғамы кеңесінің ең белгілі шетелдік мүшелерінің бірі болды.
In 1996, she was a member of the jury at the 46th Berlin International Film Festival. She was also chair of judges for the 1983 Booker Prize. The judging for that prize produced a draw between J. M. Coetzee's Life & Times of Michael K and Salman Rushdie's Shame, leaving Weldon to choose between the two. According to Stephen Moss in The Guardian, "Her arm was bent and she chose Rushdie" only to change her mind as the result was being phoned through. Weldon was appointed Professor of Creative Writing at Brunel University in West London in 2006: "A great writer needs a certain personality and a natural talent for language, but there is a great deal that can be taught – how to put words together quickly and efficiently to make a point, how to be graceful and eloquent, how to convey emotion, how to build up tension, and how to create alternative worlds." In 2012 Weldon was appointed Professor of Creative Writing at Bath Spa University, where she shared an office with Professor Maggie Gee. Weldon served together with Daniel Pipes as the most notable foreign members of the board of the Danish Free Press Society.
Феминизм
Өзін-өзі феминист деп жариялаған Велдонның шығармаларында ол "семіз, әдемі емес әйелдер" деп сипаттаған кейіпкерлер бар. Ол өз сөзінде, көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарында назардан тыс қалған немесе көрсетілмеген әйелдер туралы жазу және оларға дауыс беруді қасақана іздегенін айтты. Оның феминист болуына көптеген себептер бар екенін айтты, соның ішінде тең мүмкіндіктердің жоқтығы және әйелдерді ер адамдары асырап-бағады деген миф. "Мені феминизмге 50 жыл бұрын ер адамдары ақша табады, ал әйелдер үйді шаруаландырып, әдемі болып тұрады деген миф итермеледі". Бірақ, оның өзі үшін шешуші момент болғаны – сол кездегі медиа индустриясындағы ашық сексізм еді, мысалы, ол өзі жазған теледраманың кастингіне қатысып, режиссер мен продюсердің "Spotlight журналынан қарап, екеуіне де ең ұнаған қызды басты рөлге таңдағанын" көрді. "Олар менің қарсылығыма таң қалды: әйелдердің шеберлігі, таланты, тәжірибесі, интеллекты олар үшін ешқандай маңызға ие болған жоқ". Оны зорлау және зорлық-зомбылық құрбандарының мүддесін қорғайтын ұйымдар қатты сынады. 2017 жылы BBC Two Newsnight бағдарламасына берген сұхбатында ол феминизмнің жетістіктеріне қатысты екіұшты пікір білдірді. Әлеуметтік өзгерістер "феминизмнің арқасында" зор болды, бірақ бәрі де керемет емес еді: "Біз жас, дені сау, ақылды, өмірге ұмтылған әйелдерді көрдік. Бірақ, шындығында, бізден өзгешелерге көп көңіл бөлмедік".
A self declared feminist, Weldon's work features what she described as "overweight, plain women" – as she deliberately sought, she said, to write about and give a voice to women who are often overlooked or not featured in the media. She said there were many reasons why she became a feminist, including "appalling" lack of equal opportunities and the myth that women were supported by male relatives. "What drove me to feminism fifty years ago was the myth that men were the breadwinners and women kept house and looked pretty." She noted that the turning point for her, however, was the outright sexism in the media industry at that time, such as when she attended a casting session of a TV drama she had written and watched the male director and producer " cast the lead by flicking through Spotlight and just choosing the girl they both most fancied. And they were amazed when I objected: female skill, talent, experience, intelligence meant nothing to them". She was roundly condemned by groups representing women victims of rape and violence. In a 2017 interview on BBC Two's Newsnight, she expressed ambivalence about the successes of feminism. Social change had been enormous, "thanks to feminism", but it wasn't all wonderful: "We saw a world of young, healthy, intelligent, striving women. And we didn't really, honestly, take much notice of those who were not like us."
Жеке өмір және өлім
1953 жылы Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істеп жүрген кезде Уэлдон музыкант Колин Дэвиспен жүкті болды, ол есік күзетшісі болып жұмыс істеген кезде танысқан. Ол баласын (ұлы Николасты) қаласа да, әкесімен бірге болғысы келмейтінін айтты. 1957 жылы жалғыз ана ретінде өзін-өзі асырауға тырысып шаршағаннан кейін, ол өзінен 25 жас үлкен Рональд Бейтманға үйленді. Олар екі жыл бойы Лондонның Актон қаласында бірге тұрды, бірақ некелері ажырасып кетті. Фэй екінші ұлы Дэнге (сол жылы туған) жүкті болғанда 1963 жылы қайтадан үйленді. Кейіннен олар Сомерсет графтығының Ист-Комптон қаласында тұрды, және тағы екі ұлы Том (1970) мен Сэм (1977) дүниеге келді. Дэнге жүкті болған кезде Уэлдон радио мен теледидарға материалдар жазуды бастады. Жұбайлар үнемі терапевттерге барып тұрды, ал 1992 жылы Рон Фэйді өзінің астрологиялық терапевті үшін тастап кетті, ол олардың астрологиялық белгілері үйлеспейтінін айтқан. 1994 жылы Уэлдон өзінің менеджері болған ақын Ник Фоксқа үйленді, бірақ 2020 жылы ажырасуға өтініш берді. 2000 жылы Уэлдон Англия шіркеуіне кірді және Санкт-Пол соборында дінін бекітті. Ол өзін "Қасиетті Пауылдың" ықпалымен "ақидаға келгенін" айтты. Уэлдон 2023 жылдың 4 қаңтарында 91 жасында Англияның Нортгемптон қаласындағы зейнеткерлер үйінде қайтыс болды. Оның артында ұлдары, он екі немересі және бес шөбересі қалды.
In 1953, while working at the Foreign Office, Weldon became pregnant by musician Colyn Davies whom she met when he was moonlighting as a doorman. She said that while she wanted the child (son Nicolas), she decided she did not want the father. In 1957, tired of struggling to support herself as a single mother, she married Ronald Bateman, a headmaster 25 years her senior. They lived together in Acton, London, for two years, until the marriage ended. They married in 1963 when Fay was pregnant with her second son Dan (born that same year). They lived in East Compton, Somerset, later having two more sons, Tom (1970) and Sam (1977). It was while she was pregnant with Dan that Weldon began writing for radio and television. The couple visited therapists regularly and in 1992 Ron left Fay for his astrological therapist, who had told him that the couple's astrological signs were incompatible. In 1994 Weldon married Nick Fox, a poet who was also her manager, but instigated divorce proceedings in 2020. In 2000 Weldon became a member of the Church of England and was confirmed in St Paul's Cathedral. She stated that she liked to think that she was "converted by St Paul". Weldon died at a care home in Northampton, England, on 4 January 2023, at the age of 91. She was survived by her sons as well as twelve grandchildren and five great grandchildren.