Кіріспе
Клэр – Англияның Саффолк графтығындағы Стур өзенінің солтүстік жағасында орналасқан базарлық қала. Клэр Суффолк графтығының оңтүстік-батысында, Бьюри-Сент-Эдмундс қаласынан 23 шақырым (14 миль), ал Садбери қаласынан 14 шақырым (9 миль) қашықтықта жатыр. Клэр 2010 жылы «Жылдың ауылы» атағын, ал 2011 жылы гүлдік безендірулері үшін «Англия гүлденуі» сыйлығының «Үздік ірі ауыл» номинациясын жеңіп алды. 2015 жылдың наурыз айында The Sunday Times және Zoopla басылымдары Клэрді Ұлыбританияның ең үздік 50 ауылдық аймағының қатарына енгізіп, «тарихи үйлермен және бай тарихымен, бірақ ашық хабарлама сияқты әдемі емес, экскурсиялық топтардың көп бармайтын жері» деп сипаттады. Клэр және оның төңірегіндегі аумақтарда адамдар тас дәуірінен бастап, Норманд басқыншылығынан бүгінгі күнге дейін қоныстанғандығының куәліктері табылды. Қала Стоур аңғарының қоғамдық мектебіне үйіршіктейді, бұл мектеп үкімет тарапынан құрылған алғашқы тегін мектептердің бірі және 2011 жылдың қыркүйегінде ашылды.
Геология
Бұл аймақ Үшінші кезеңде қалыптасқан, Британ аралдарындағы ең жас тау жыныстарын қамтиды. Суффолк сияқты, жер бетіндегі «тастар» – өте құнарлы тас балшық немесе саз балшық, саз қабаттарының үстінде жатыр. Стоур аңғарының төңірегіндегі ландшафт – өткен мұз басудың және ауыл шаруашылығының жерді өзгерткенінің бірлескен нәтижесі. Бастапқыда бұл аймақ теңіз астында болған; теңіз жаратылысының қабықшалары мұхит түбіне шөгіп, шамамен 140 миллион жыл бұрын сазға айналған. Басқа минерал – кремний – теңіздегі губкалар мен оларға ұқсас жануарларды толтырған. Осы қалдықтардан қатты кремний түйірлері пайда болған. Кембрий дәуірінің сазынан қалған ежелгі теңіздің қалдығы Камбриджширден Суффолкке қарай созылып жатыр. Бұл қырат теңіз деңгейінен 140 метрден аспайды, бірақ оны «Жоғарғы Суффолк» деп атайды. Бұл саз қабаты «қатты тау жынысы» деп аталады. Бұл сазды алғашқыда оның бетіне шыққан жерде қазып алып, ауыл шаруашылығы әк өндіру үшін өртеп немесе жергілікті құммен араластырып, құрылысқа қолданылатын ерітінді жасаған (содан кейін аймақтағы үйлер үшін «Суффолк ақтары» деп аталатын кремі түсті кірпіштер пайда болған). Англия су компаниясының су сапасы бойынша, судағы саз суды «қатаң» етеді ( «өте қатаң» деп жіктеледі; кальций карбонаты 511 мг/л). Мұз дәуірінде теңіз деңгейі бүгінгіге қарағанда 200 метрге төмен болған. Ериген су қалдықтарды алып, мұздың астынан жоғары қысыммен ағып, терең ойыстармен су жолдарын жасаған. Клэрде бұл қазіргі теңіз деңгейінен 110 метр төмен. Кейін бұл аңғар тас балшық пен қиыршық таспен толтырылған. Сазды балшықты құраған мұз қабаты, мұздық құм мен қиыршық тастың үстінен домалап өтіп, аймақтың бүгінгі тегіс сипатын қалыптастырған. Елді мекендегі саябақ арқылы өтетін негізгі өзен – Стоур емес. Бұл – 14 ғасырда қолданылған, монастырға тиесілі диірменді іске қосу үшін салынған «жаңа арна» деп аталатын диірмен арнасы. Ол ауылдық саябақтың шығыс жағында Чилтон арнасымен қосылады. Бұл арнаның суы Хаведичтен және Послингфордтан төмен аққан тағы бір арнадан толығады. Кішкентай Стоур қазір ауылдық саябақтың оңтүстігінен ағып, монастырь мен шалғынды жерлерді айналып өтеді.
Тарихқа дейінгі дәуір
Приоридің аумағында палеолиттік еңбек құралдары табылды. Сол жерде мезолит дәуірінен қалған кварциттен жасалған тас балғаның басы табылған. Неолиттік тас балта Стор өзенінен алынды; шығысқа қарайғы қиыршық тас орнында жылтыратылған шақ тас балта және Эшен Жолының жанындағы шалғынды далада шақ тас басы табылды. Брайдуэлл көшесіндегі бақшадан неолиттік шақ тас жебе ұшы табылды. Неолиттік дәуірдегі ұзын жерлеу орны және қола дәуіріндегі үш дөңгелек Ашенге қарай өзен арғы бетінде орналасқан. Чилтон көшесіне жақын жерде 200 өңделген шақ таспен бірге дөңгелек орнының іздері табылды. Қола дәуіріндегі саңылаулы кескіш Common-дағы егіс топырағынан қазылып алынды. Клэр ауданындағы қауымдарда темір дәуірінен бұрынғы 24 құрылым бар, оларды Google картасы арқылы табуға болады. Темір дәуіріне жататын ыдыс Клэрден шығысқа қарай жарты миль жерде, өзен жағасында табылған. Ол темір найзаның ұшымен бірге Ежелгі Үйде сақталады. Темір дәуіріне жататын монеталар да табылды, олардың бірі Бельгиялық Тринованттар тайпасынан. 2009 жылы Клэр қауымдық бастауыш мектебінде жүргізілген қайта құру бағдарламасы кезінде соңғы қола/ерте темір дәуіріне жататын құрылыстың тіреу қазбалары және оған қоса сақина тәрізді ор табылды. Бұл Клэр лагерінің (OS TL768458, қаланың солтүстік шетінде, Брайдуэлл көшесінің артында) сол кезеңге жататындығын көрсетеді. Ол қазіргі таңда Hillforts атласына енгізілген. Солтүстік жағы ең жақсы сақталған, ішкі қоршаудың биіктігі 9 фут, ал қарсы тік қабырғалары 12 және 14 фут биіктікте. 1993 жылы жүргізілген жер бетін зерттеу және магниттік сканерлеу шығыс және оңтүстік жақтарында кіреберістер болуы мүмкін екенін көрсетті. Клэр Тринованттар аумағының шетінде, Ицени тайпасынан оңтүстікке қарай орналасқан. Лагерь осы аймақтағы алғашқы тұрақты елді мекенді білдіруі мүмкін.
Римдік
Недергейт көшесінің жанында римдік шекаралық арық және тіреу тірегі табылды; түрлі орындарда белдік бөліктері, монеталар, жерлеу құмыралары және Меркурийдің немесе билейтін баланың қола мүсіні қазылып алынды. Римдік кірпіштердің бір бөлігі қалыптық шіркеуге кірген сияқты. Батыста Виксоу, ал шығыста Лонг Мелфордта маңызды елді мекендер болған. Abberton құбыр желісі құрылысы аясында Виксоуда жүргізілген археологиялық қазбалар мен магниттік іздеулер 100-400 жылдар аралығында салынған шағын қаланың болғанын көрсетті. Честерден Колчестерге дейінгі Via Devana әскери жолы осы қаладан өтті. Тағы бір жол Виксодан шығысқа қарай Стоур өзенінің сол жағымен Лонг Мелфорд арқылы өтіп, содан кейін солтүстік-шығысқа Бейлхамға, және мүмкін, жағалаудағы Данвичке дейін жалғасты; бұл бағыт ежелгі дәуірдегі жолмен байланысты. Қазір Виксоу мен Кавендиш арасында осы жолдың анық іздері табылмады: терраса түріндегі жолдың дөңгелегі егіс жыртылуынан жойылған немесе, Шығыс Англиядағыдай, егістік шекараларына енгізілген болуы мүмкін.
Норман
Бұл атау алғаш рет 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында "Клара" деп тіркелген. Ол қаладан өтетін Чилтон ағысының "мөлдір" сипатынан туындаған болуы мүмкін, бірақ бұрынғыдай кельт емес, латын тілінен шыққан. "Domesday Book" кітабында ол "Мұнда әрдайым жәрмеңке болады. Қазір 43 азамат бар" деп сипатталған. Хаттон бұл санды "таң қалдыратын жоғары көрсеткіш" деп атады, себебі сол кезде Саффолк қалаларының көптегенінде, тіпті 43-те де бурждар болған емес. Кітапта жайылым, 12 шошқаға арналған орман, диірмен, 5 арпен жүзімдік (бір арпен 4-6 акрға тең) және 400 қой тізілген. Осы меншікке Стоук-бай-Клэр және Чилтон-стрит ауылы кірді, оларда барлығы 128 үй шаруашылығы болған. Сенімсіз болғанымен, "кларет" сөзі Клэрден және оның кең жүзімдіктерінен шыққан деген пікір бар. Ашенге қарай "Кларет Холл" орналасқан, бірақ ол жай ғана "Кішкентай Клэр" дегенді білдіруі мүмкін.
Клэрдің феодал иелері
Domesday Book Клэрдің айналасындағы жерлер Висгардың (немесе Витгардың) ұлы, саксон танесі Алурикке (немесе Эльфрикке) тиесілі болғандығын және ол оларды Сент-Джонға бергенін, мүмкін Эдуард Исповедник кезінде Клэрде колледждік шіркеу құрғандығын жазған. Вильгельм Жеңімпаз бұл жерді 1066 жылғы Норман жаулап алуындағы өзінің ең жақын қолдаушыларының бірі, Ричард Фиц Гилберт Бьенфейттен, Брайон графынан, оның бір туысының ұлы, 170 басқа да иеліктерімен бірге, олардың 95-і Саффолкте, алды. Бұл үлкен феодалдық барондық Клэрдің құрметі деп аталды. Ричард "Ричард де Клэр" (немесе "Клэрдің") деген атпен танылды, өйткені ол Клэр қамалын феодалдық барондықтың орталығы, яғни оның әкімшілік орталығы етті. Ол сондай-ақ Кент штатының Тонбридж қаласында үлкен иелік еткен, онда Клэр қамалының көлеміне ұқсас мотта және бейли қамалы салынған. Клэр қамалы алғаш рет 1090 жылы жазылған. Оның ұлы Гилберт де Клэр замоктағы шіркеуді Нормандиядағы Бек абаттығына берді. Гилберт пен оның ағасы ханзада Генримен бірге болды, сол кезде король Уильям II Гилберттің үй басқарушысы Уолтер Тайрелл атқан жебеден қаза тапты. Дәстүр бойынша, Кларлар кісі өлтіруді ұйымдастырған. Патша Генрих I үш күннен кейін таққа отырды. 1124 жылы Гилберттің ұлы Ричард де Клэр бенедиктиндерді Клэрдің Сток қаласындағы жаңа іргетасына көшірді, бұл бүгінгі Сток колледжінің бастамасы болды. 1140 жылы Ричардтың ұлы Гилберт де Клэрге король Стивен Гертфорд графтығын берді. Ол патшаға қарсы көтеріліске қосылып, кейін қайтадан патшаға қолдау білдірді. Ричард де Клэр, 3-ші Гертфорд графы және оның ұлы Гилберт 1215 жылғы Магна-Картаның сақтаушылары болып тағайындалған 25 баронның екеуі болды. Ричард Глостер графының мұрагерімен үйленді, оның қарындасы король Джонның бірінші әйелі болды. Гилберт де Клэр, 4-ші Гертфорд графы Глостер графының атағы мен ауқымды иелігін мұра етті. 1248 жылы Англияда ана үйін құру үшін Августиндік монахтарды Клэрге әкелген оның ұлы Ричард болды. Клэр отбасының ең байсы Гилберт де Клэр, Глостердің 7-ші графы ("Қызыл") болды. Ол Саймон де Монфорттың жағына шығып, Монфорттың парламентіне қатысты, бірақ кейін Монфортпен қақтығысып, Эвешем шайқасында принц Эдуардпен бірге соғысты, ол кезде Монфорт қаза тапты. Ол Лондонды басып алып, оны Генрих III патшаға қарсы ұстады. Патша Эдуард I таққа отырғаннан кейін, ол 1290 жылы корольдің қызы Жанна Аккоға үйленді. Ол өз жерлерін патшаға тапсырып, оларға қайта ие болды. Ол Англияның 26 графтығында және Уэльстегі, соның ішінде Кэрфилли, Уск және Тинтерндегі жерлерді иеленді. Бұл дәуір отбасының ағылшын тарихындағы басты күш ретінде биік нүктесін білдірді. 1295 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Жоан үйіндегі салт аттылардың біріне қайтадан үйленді және Клэр монастырында жаңа жұмыстар бастады. Ол 1307 жылы өзі құрған Сент-Винсент шіркеуінде жерленді. Жерлеу Клэр тарихындағы басты қоғамдық оқиғалардың бірі болды, оған корольдік пен ақсүйектер, оның ішінде оның ағасы король Эдуард II қатысты. Хаттон былай деп жазды: "Оны жерлегеннен кейін 52 жыл өткен соң қабір ашылып, оның денесі шірімеген күйінде табылды. Оның ұлы Гилберт де Клэрдің соңғы еркек ұрпағы болды. 1314 жылы Баннокберн шайқасында ол Брюстің тығыз орналасқан шырша қабырғаларына шабуыл жасаудың орнына жақсы жерді ұстап тұруды ұсынғанда қорқыныш пен сатқындықта айыпталды. Өзінің дұрыс шешімін таппай, ол шабуылға бастамашы болып, өлтірілді. Гилберттің әпкесі Элизабет де Бург ақырында Клэрдің меншігіне кірді және ол Кембридждегі Клэр колледжіне айналды. Уильям де Бург - Елизаветаның бірінші күйеуі Джон де Бургтан туған ұлы, Олстер графтығына иелік ету жолындағы келесі адам. 1333 жылы ол Каррикфергуста өзінің ирландтық туыстарымен өлтірілді. Оның қызы Елизавета Эдуард III-нің үшінші ұлына тұрмысқа шықты. Осылайша оның күйеуі Лайонель Клэр мұрасына еніп, Кларенс герцогы болды. Шокер бір кездері оның парақшасы болған. 1360 жылы Елизавета қайтыс болғаннан кейін, ол Милан графының қызына үйленді. Ол Италияның патшасы болуға дайындалып жатыр деген аңыздар тарады, бірақ ол үйленгеннен кейін бірнеше айдан кейін Павия маңында қайтыс болды. Оның соңғы тілегін орындап, оның жүрегі мен сүйектері бірінші әйелімен бірге жерленуге Клэрге әкелінді. Кларенсу қарулы королі, геральдикалық офицер атағы да Клэр немесе Кларенс дегеннен алынған. Мүлік Марш графтары Мортимерлердің қолына өтті. Осы уақыттан бастап қамал құлдырай бастады. Соңғы ұрпағы - Эдуард V, мұнарадағы екі ханзаданың бірі. Генрих VII Клэр қаласын және иелігін өзіне алды. Генрих VIII оларды өз әйелдеріне кезек-кезек сыйлады, Катерина Арагон Клэрдің кедейлеріне жалпы жерді жалға берді. Патшайым Марияның тұсында Клэрдің құрметінің жерлері Корнуалл Герцогтығына берілді (сондықтан бүгін шалғайда патшалық биліктегі викарий тағайындалады). Кларенс герцогы атағы соңғы рет Альберт Викторға тиесілі болды, ол Альберт Эдуард, Уэльс принцінің (кейін король Эдуард VII) және Александра, Уэльс ханшайымының (кейін патшайым Александра) үлкен ұлы, және биліктегі патшайым Викторияның немересі. Ол туғаннан бастап таққа мұрагерлікте екінші болды, бірақ ол әкесі мен әжесінен бұрын қайтыс болғандықтан король болған жоқ. Ол Клэрдегі Эркин масондарының Корольдік Кларенс лоджасының қамқоршысы болуға келісті, бірақ 1892 жылы ашылу салтанатына қатыса алмады.
Ортағасырлық қамалдағы өмір
Елизавета де Бургтың кезінде қамал өркендеген шағында, қала тұрғындары есебінен тыс 250-ге жуық адам жұмыс істеген. Шаруашылықтың негізгі егістік жерлері жайылымдар мен шалғындардан, алмұрт, алма және шие бақтарынан мол өнім берді. Қалашық ішінде балық шаруашылықтары, жылқымен қоздырылатын диірмен, отын сақтау алаңы, жүзімдік, иттің үйі, көгершінхана және құлан шаруашылығы орналасқан. Қару-жарақ және шаруашылық құралдарын жасау үшін шеберханалар жұмыс істеді. Оның өз керамика шеберханасы, ағаш өңдеушілер, алтын сағатшылар мен кесте тігу шеберханасы болды. Ол пергаментке шедеврлер көшіру үшін көшірушілерді жалдады. Ең бастысы, көп мөлшерде сыра мен нан шығаратын сыра қайнату және нан пісіру орындары болды. Бір жылдық есепте 106 248 нанға арналған бидай және 40 682 галлон сыраға арналған малтабары көрсетілген. Қалашықтың бір негізгі қақпасы болды, ол өзіндік сәнді ғимараттардан тұрды, бірақ қазір жойылды – қана Nethergate немесе Bottom Gate деген атауы сақталған. Қорғаннан басқа, Аудитор, Констебль, Оксенфорд және Қыз мұнаралары болды, бірақ олардың орналасқан жерлері белгісіз. Көркем бақтар салынған. Онда тас жолдар, отыруға арналған орындар, шыныдан жасалған құсхана, фонтандар, бұғы бағы және арыстан үйі (экзотикалық жануарларды ұстау әдетке айналған еді) болды. 1360 жылы қайтыс болғаннан кейін қамал көбінесе қолданылмай қалды. Ол оның немересі (сонымен қатар Елизавета) арқылы Эдуард III-тің ұлы Антверпеннің Лионеліне, ал олардың қызы Мортимерлерге үйлену арқылы өтті. 1480 жылдары қамал көбінесе тасталып кетті. XVII ғасырда ол "керемет жердегі өкінішті қираған орын" деп сипатталды.
Қара өлім
1349 жылдың басында оба Шығыс Англияға жетті. «Наурыз айындағы маневрлік сот тізімдерінде пәтер иелерінің өлімі туралы өте ұзын тізімдер бар». Тізімдер қыркүйекте тоқтатылып, 1360 жылға дейін жаңартылмайды. Дегенмен, қалалық сот тізімдері осы үлгіні көрсетпейді: сот отырыстары бұрынғысынша жалғасады, сыра қайнатушылар, нан пісірушілер, қасапшылар және басқа да алаяқтыққа айыпталғандардың саны өзгермейді. Вентфорд жәрмеңкесі әдеттегідей өтті. Элизабет де Бурдың қамал жазбаларында оба туралы ешқандай мәлімет жоқ және күнделікті шаруалардың азаюы да байқалмайды. Бәрі де қалаға көп әсер етпегенін көрсетеді.
Гильдиялар
Жергілікті тұрғындар өздерін сауда немесе қолөнер мақсатында емес, кедейлерге көмек көрсетуге, қайтыс болған мүшелері үшін дұға етуге, шіркеу мен монастырға үлес қосуға арналған діни бауырластықтар ретінде ұйымдастырды. Клэрде бес гильдия болған: Сент-Августин, Сент-Петр, Сент-Мария, Корпус-Кристи және Сент-Джон Баптист, соңғысы Чилтон көшесінде орналасқан. Гильдиялар нормандықтардан бұрын пайда болды; ең көне жазбалардың бірі Глемсфордтағы Клерктер бауырластығы, ол шамамен 1020 жылы құрылған. Корпус-Кристи атауы 1340 жылдары, бұл мейрам күні континенттен енгізілген кезде пайда болды; ол көп ұзамай күнтізбедегі ең танымал қасиетті күнге айналды – Норвич және Элидегі мистик ойындарды және бүкіл Англияны қараңыз. Кембридждегі осы аттас колледжді гильдия Қара өлімнің салдарынан туған жағдайға жауап ретінде құрды. Бұл оқиға адамдардың ойын аспанға қарайтын үміттеріне шоғырландырғандай болды. Дұға мен қайырымдылық арқылы (жеке емес, гильдия атынан) гильдия мүшесі өзінің және отбасының тазару орнынан жұмаққа тез өтуін қамтамасыз етуді үміттенеді. Генрих VIII тұсында Англияның көптеген аймақтарында жылына 50-ге жуық мереке (қасиетті күндер) болды, онда ешкім жұмыс істемеді. Мерекеге ие гильдия салтанатты шеру ұйымдастырып, шіркеуде мисса өткізетін. Содан кейін олар кедейлерге тамақтан бөлек, мұңдықтар немесе ғажайып ойындар сияқты ойын-сауықтар ұсынатын. Сент-Джон гильдиясы сыра бөшкелерін шығарды: "бес бөтелке немесе сыраны бес жерде немесе орындарда, атап айтқанда, базар көшесінде біреуі, Nethergate көшесінде екіншісі, Challice көшесінде үшіншісі, Higherowe төртіншісі, ал Чилтон көшесі әрқашан он бесіншісін ұстап тұрды". Қалада шіркеуге қарама-қарсы гильдия ғимараты болды, оны әртүрлі гильдиялар бірлесіп пайдаланған болуы мүмкін. Басқа жерлерде, мысалы, Лавенхемде әр гильдияның өз ғимараты болды, бірақ Клэр одан аз қамтамасыз етілген сияқты. C14 ғимараты қазірге дейін тұр, қазір дәрігерлік пункт; күту бөлмесінде әдемі ескі қабырғалар көрінуі мүмкін. Басқа жерлерде де 1547 жылы Парламент қабылдаған заң бойынша барлық діни гильдиялар таратылып, олардың мүліктері мен активтері тәркіленді. Бұл заң сонымен қатар әулиелерге табынуға, олардың бейнелерін жасауға және өлгендер үшін мисса өткізуге тыйым салды. Гильдиялар кедейлерге тамақ беріп, мұңдықтар немесе ғажайып ойындар сияқты ойын-сауықтар ұйымдастырған мерекелер (қасиетті күндер) бірден тоқтатылды. Вентфордтағы жылдық базар, Мәриям ананың туған күнінде (8 қыркүйек) өткізілетін белгілі аймақтық шара да жойылды. Бұл басқыншылықтың және оның әлеуметтік және діни өмірге тигізген әсері алтарларды жою деп сипатталады.
Жүн қалашығы
Орта ғасырлар кезеңінде Клэр мата өндірісіне негіделген дамыған қалаға айналды. Сауда 13 ғасырда басталып, сұраныс артып келе жатқанда тұрақты түрде кеңейді. 1345 жылы Клэр қаласынан 3000 жергілікті қой жүні сатылды. 1470 жылдары Саффолк графтығы басқа кез келген графтықтан көбірек мата өндірді. Басты өнім – кең мата, ол Харрис Твидиге қарағанда сәл жуан, теріге тікендей келетін, ал ылғалданғанда иісті болатын. Толу процесі үшін ағын судың болуы маңызды болғандықтан, өндіріс Клэр, Кавендиш, Глемсфорд және Садбери сияқты өзендер бойындағы жерлерге шоғырланды. Клэрдегі көптеген үйлердің жертөлелері болды, олар арқылы су өткізу құбырлары салынған. Саудагерлер тауарларын Кале қаласына (сол кезде Англияның иелігінде болған) қауіпсіздік үшін конвойлармен жеткізді. Саффолк графтығында бірнеше жинақтау орталықтары болды, солардың бірі – Клэрдегі Каллис көшесі, приход шіркеуінен солтүстікке қарай орналасқан, оны Кале немесе Чалис көшесі деп те атаған. Мата өндірушілер өнеркәсіпті ұйымдастырып, қаржыландырды, қала бойынша жұмыс тапсырды, жолдарды күтіп ұстауға көмектесті, кедейлерге садақа берді, монастырь мен шіркеуді безендірді, өздері үшін салтанатты үйлер салды. 1540 жылдары қала тұрғындарының әлеуметтік және діни өмірінде үлкен өзгерістер болғанмен, орауыш станогының пайда болуы және континенттен жаңа маталардың импортталуы кең мата өндірісінің төмендеуіне әкелді. Клэр 16 ғасырдың соңында өнеркәсібінің бір бөлігін қайта жаңғыртты, «жаңа драпериялар» деп аталатын, «бейлер мен сейлер» деп аталған жеңіл және арзан маталарды өндіруге көшті. «Бей – қазіргі заманғы безеден жеңіл және нәзік, ал сей – толығымен жүннен жасалған, серге матасының құрылымын еске түсіретін берік мата». 18 ғасырға қарай бұл өнеркәсіп құлдырап, Іпсуич және Колчестер сияқты ірі қалаларда шоғырланды. 16 ғасырдың соңында сэр Роберт Жермин Роберт Сесилге жазған хатында Клэрді «қажетті, еңбексүйгіш және салмақты ұстазды қажет ететін» көп халқы бар базар қаласы деп сипаттады, сондай-ақ қаланың жаңа пасторы болып тағайындалуын сұрап, «Колт мырзаны» ұсынды.
Қазіргі заманға
16 ғасырдағы салыстырмалы өрлеуден кейін Клэр Батыс Саффолк өңіріндегі маңызды қала мәртебесін біртіндеп жоғалтты. 17 ғасырда ол Лондонға қарайтын маңызды жол бойында орналасқан көлік және тауар тарату орталығы ретінде қандай да бір мәртебесін сақтап қалды. Сол кезде қонақ үйлер ашылып, қоймалар экономикада маңызды орын атқарды. 1709 жылы Стур өзені Садбериге дейін кеме жүретіндей болғаннан кейін сауда бағыттары өзгерді. 1800 жылдары қолмен тоқу өнеркәсібі тоқтатылды; соңғы тоқымашы 1825 жылы 83 жасында қайтыс болды. Әйелдердің сәнді қалпақтарын тоқуға қолданылатын сабан өру – жергілікті шағын кәсіп, мода өзгерген соң жойылып кетті. Наполеон соғыстарынан кейін ауыл шаруашылығы гүлденгенімен, фермерлер бағаның төмендеуінен қиындыққа тап болды, көптеген жұмысшылар жұмыссыз қалды. 1816 жылы Клэр және айналасындағы аудандарда жаңа технологияға қарсылық туды, нәтижесінде төрт жергілікті тұрғын астық сабау машинасына өрт қойғаны үшін сотталып түрмеге жабылды. Бұл атмосферадағы жанартау күлінен туған салдарынан жаз болмаған жыл болды: жергілікті баспасөз су тасқыны, "ұзаққа созылған жаңбырлы ауа райы", піспеген бидай және кеңінен тараған тәртіпсіздік туралы хабарлады. 1828 және 1829 жылдары да егін орағы нашар болды, одан кейін "Свинг" қозғалысы болды. Ұзақ депрессия (1870–1895) көптеген отбасыларды қаладан көшіп кетуге мәжбүр етті.
Саяхат туралы тарихи жазбалар
Уильям Камден өзінің «Британиясы» немесе Англия, Шотландия және Ирландия ең гүлденген патшалықтарының хорграфиялық сипаттамасы (1610) еңбегінде былай деп жазды: «Оңтүстік жағында біз Стур өзенін көрдік, ол бірден бастауынан Stourmmere деп аталатын үлкен көлге таралады, бірақ кейін жағаларын бойлай ағып, алдымен Клэр деген асыл ауылдан өтеді, онда бұрын қамал болған, қазір қираған, және Клэр әулетінің атына айналған». Дэниел Дефо өзінің «Ұлыбритания аралы бойынша саяхат» (1748, 4-ші басылым) кітабында Клэрді «кедей және лас қала, көшелері тас төселмеген» деп сипаттады. Бірақ соған қарамастан, онда азаматтық және діни соттар өтеді, жақсы шіркеу бар; әлі де мықты қамалдың қираған қалдықтары мен ескі монастырьды көруге болады. Сондай-ақ, Клэрден Колчестерге 300-ден 1000-ға дейін құстардан тұратын үлкен түйелерді әкеліп сауда жасайтынын айтады.
Шедеврді басқару
Heritage Lottery Funded "Masterpiece Management" бағдарламасы аясында 2011 жылдың сәуір және мамыр айларында Access Cambridge Archaeology тұрғындарға, мектеп оқушыларына және жұртшылыққа Клэр қаласының аумағында өздерінің шағын археологиялық "сынақ шұңқырын" қазуға мүмкіндік берді. Мақсаты – қаланың жүздермен, тіпті мыңдаған жылдар бойы қалай дамығанын анықтау еді. Алғашқы нәтижелер көптеген учаскелерде саксон тоқымдарының табылуын көрсетті – бұл нормандар келгенге дейін Клэрдің маңыздылығының бірінші дәлелі. 2013 жылы қамал аумағында қосымша қазба жұмыстары жүргізілді, соның нәтижесінде адам сүйектері табылды, бұл қамал салынғанға дейін сол жерде зират болғанын көрсетеді.
Сәулет
Клэрде 133 тіркелген ғимарат бар. Әрбір ғимаратқа сілтемелермен онлайн карта қолжетімді. 40-тан астам тіркелген ғимарат 16 ғасырға дейін немесе одан да ертерек салынған. Үш 1-дәрежелі діни ғимарат бар: Приорат, Приорат шапельі және Әулие Петр мен Павел шіркеуі. Үш 1-дәрежелі тұрғын үй бар: Клифтон және Нетергейт көшесіндегі Нетергейт үйі және Шіркеу көшесіндегі Ежелгі үй. Гүлді ою-өрнекпен әшекейленген Ежелгі үйдің бір бөлігі мұражай, ал екінші бөлігі Лэндмарк Траст арқылы демалысқа жалға беріледі. No 1 Deli Cafe-нің бағынан 13 ғасырға жататын сирек кездесетін кремниймен қапталған құдық табылған. Қаланың бойында 14-16 ғасырларда салынған ағаштан жасалған үйлердің әдемі мысалдары, сондай-ақ грузин және виктория стиліндегі үйлер бар. Кейінгі үйлердің көпшілігі фламандтық байланыспен салынған, бірақ Стейшн-роудта тышқан тұзағы байланысының бір мысалы бар. Кейбір тоқымашылардың үйлерінде маталарын жұмсарту үшін су ағып өтетін жер асты тоннельдері болған. Қаланың орталық бөлігі – Сент-Эдмундсбери кеңесі мойындаған 35 қорғалатын аймақтың бірі. 2008 жылы консервация жоспары аясында ғимараттарды толық бағалау жүргізілді. Саффолк табиғи құрылыс тасына ие емес. Ғимараттар негізінен ағаштан, әдетте емен ағашынан жасалған, араларына саз және қыш толтырылған, немесе кірпіштен салынған. Саффолк кірпіш зауыттарына толы болған. Клэрдің 19 ғасырда Джарвис отбасы басқарған өз кірпіш зауыты болған. Гестингторп және Баллингдоннан алынған кірпіштердің мысалдары да табылды, олар Саффолк ақ және қызыл кірпіштері. Кремний толтыру үшін немесе қабырғаларға орнату үшін қолданылады. Тас табылған жерлерде көбінесе Питербороға жақын Барнактан әкелінген. Бұл Фенленд су жолдары арқылы тасымалданды және Кембриджден Саффолкке құрлықпен немесе Манингтриге дейін, содан кейін Стурға жеткізілді. 13 ғасырға жататын кремний тас қамал қалаға қарап тұратын 21 метрлік төбеде орналасқан. Ішкі және сыртқы қоршаулардың бөліктері әлі де сақталған. Қамал Клэр Касл ауылдық паркінің бөлігі болып табылады, онда Ұлыбританиядағы жалғыз (қазірде қолданылмайтын) қамал ішінде салынған теміржол стансасы орналасқан. Станция Great Eastern Railway компаниясымен Stour Valley Railway желісінде салынды және 1967 жылы жабылды. Станция бастығының үйі, билет және парцель кеңсесі, күту бөлмелері, платформалар және жүк сарайынан тұратын кешен 1865 жылғы GER ғимараттарының толық жиынтығы ретінде сақталған. Паркте көрікті ландшафты паркі бар, ол ескі орлардағы сулармен өріліп жатыр. Стур аңғары жолы паркті кесіп өтеді. Ашенге қарай Стоурдан өтетін үш құбырлы құйма темір көпір Клэр Лондон мен Бьюри Сент-Эдмундс арасындағы басты жолда болған кезде салынған. Бұл сэр Уильям Кубиттің көпірге жасаған екінші жобасы болды. Салынған күні 1813 жыл деп көрсетілген. Темір, әдетте, Кубитт жұмыс істеген Ипсвичтегі Рансомс зауытында құйылған. Кейіннен олар Шығыс Англиядағы жаңа теміржолдарға материал жеткізді. Жақсы күйде сақталған көпір Саффолк облысындағы ең көне темір көпір болып табылады және әлі де қолданыста. Жүн шіркеуінің мұнарасы (Санкт-Петр мен Сент-Пол шіркеуі, төменде) белгілі өнер және қолөнер сәулетшісі Детмар Блоудың қалпына келтіру жобасы болды, ол сондай-ақ Клэр Приоратына қосымша (және басқа да жұмыстар) жасады. Клэрде ол Ежелгі үйде тұрды.
Шіркеулер
Бүгінде Клэрде төрт шіркеу бар, олар құрылыс мерзімі бойынша төмендегідей тізімделген. Клэр монастырының шіркеуі – Жақсы Кеңес Анасы. Өзеннен өте берісте Англиядағы Августиндік монахтардың алғашқы үйі орналасқан, ол 1248 жылы Глостер графы Ричард де Клэрдің бұйрығымен құрылған: Клэр монастыры. Монахтар күнделікті қажеттіліктері үшін жергілікті халыққа тәуелді болды; қара тоғаларымен Клэр көшелерінде танымал болды, өйткені олар өздерінің паштарының рухани және әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандырды. Монастырь 1538 жылы жабылды. Монастырь ғимараттарының көптеген бөлігі, соның ішінде үлкен шіркеу де, құлдырап кетті; қаңырап қалған қамал сияқты, қала тұрғындары материалдарды өздеріне пайдаланды. Мүлік бірнеше рет қолы ауысты, содан кейін 1953 жылы августиндіктерге қайта бұйырды. Бұрынғы емхана астық сақтауға айналдырылып, содан кейін ғибадат ету үшін шіркеуге айналдырылды. Бүгінде бұл орын шіркеу және демалыс орталығы ретінде пайдаланылуда. Шілде айында қолөнер жәрмеңкесі өтіп, екі күнде 10 000 келушіні тартады, түскен қаражат қайырымдылыққа жұмсалады. Шіркеу кеңейтіліп, заманауи стильдегі жаңа шіркеуге айналдырылды. Бұл 2015 жылғы Корольдік лицензияланған сарапшылар институтының «Құрылысты сақтау» номинациясының жеңімпазы; аяқталған жұмыс «Жыл жобасы» деп жарияланды. 1645 жылы наразылық білдіргендердің тобы өздерінің пасторын тағайындады. Олардың саны артқан сайын, ғибадат орындары ретінде үйлерге рұқсат берілді. Шығыс Англияның дін қызметкерлерінің үштен бірі пресвитериандық немесе тәуелсіз болу үшін кетіп қалды. 1710 жылы Незергейт көшесінің артында үлкен жиналыс орны салынды, ол кішірек пресвитериандық жиынның орнына келді. 1841 жылы бұл ғимарат қайта салынды, бірақ әдемі шіркеу болып сақталды. Шіркеудің жанында ежелгі зират орналасқан. Клэр баптистік шіркеуі. 1801 жылы бір топ тәуелсіздер бөлініп, баптистер тобын құрды. 1802 жылы олардың он екісі ересектер ретінде шомылу рәсімінен өту үшін Халстедке барды. 1805 жылы олар Кавендиш көшесінде алғашқы баптистік шіркеуді салды. Бұл ғимарат 1821 жылы үлкен қауымды қабылдау үшін қайта салынды. 1859 жылы ол бұзылып, құрылыс материалы бүгінгі шіркеуді салу үшін Бас көшеге әкелінді. Бұрын квакерлер бұл аймақта күшті болған және 1686 жылға дейін олардың өз ғимараты болған, ол қамалдың солтүстік жағындағы коттедж. Сол кездегі қамал мен монастырьдың иесі, капитан Чарльз Барнардистон квакер болған. Ол және оның жақтастары сенімдері үшін қудаланды және 'ғибадат үйін пайдаланудан айырылып, суық қыста көшеде кездесуге мәжбүр болды, онда олар көптеген жеке қорлықтарға ұшырады'. Қабірдің қалған бөлігі қазір Кавендиш жолының 3 нөміріне жатады. Ең жақын жиналыс үйлері Бардфилд, Бьюри Сент-Эдмундс және Садбериде орналасқан. Клэрдегі ең көне діни ғимарат – шамамен 1190 жылы салынған Норман шіркеуі. Клэрден солтүстікке қарай жарты миль жерде, Уентфордтағы Чилтон ағысының құйылуына жақын жерде жол жиегінде салынған бұл шіркеу 1403 жылы құлдырап, кейін Чилтондағы Жақияның гильдиясына берілді. 1547 жылы гильдиялар мен шіркеулер таратылған кезде діни қызметкер Клэрдің приход шіркеуінде және грамматикалық мектепте жұмыс істеді. Ол тұрғын үйге айналдырылды. Азамат соғысында ол оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдаланылды. II* дәрежелі тізімдегі Шатырлы коттедж бүгінде Ескі шатыр деп аталады; Норман терезелерінің қалдықтары, қоңырау мұнарасы, ағаштан жасалған қаңқа және аркалы есік көрінеді. Послингфордтың батысында орналасқан Чипли аббаттығы – II дәрежелі тізімдегі ферма, ол 1235 жылға дейін құрылған Августин канондарының Чипли монастырының монастырлары мен орларын қамтиды.
Қоғамдық үйлер
Қалада төрт қоғамдық үй бар, олардың барлығы тарихи ғимараттарды алып жатыр. "Гай-стриттегі Лебедь" ең көне үй-жайларды алып жатыр: бір иесі 1349 жылы Қара өлімнен қайтыс болды. Төрт тік бұрышты орталық мұржасы шамамен 1600 жылғы негізгі құрылыстан бұрын салынған. Бас кіреберістің үстінде еменнен ойылған массивті блок бар – бұл Англиядағы ең көне қонақ үй таңбасы болуы мүмкін. Бұл Клэр қамалынан алынған терезеге арналған тіреудің негізі сияқты. Орталық бейне – мойнына тәж байланған тізгінталған лебедь, Генрих IV-тің белгісі. Басқа символдар оны Генрих V, Мортимерлер және де Бургтармен байланыстырады. Жүзімді қызылша оның Клэрдің шарап өндіретін айманы ретіндегі даңқымен байланысын көрсетеді. Маркет Хиллдегі Қоңырау шағын сырахана орнында болды және 1580 жылы Жасыл Аждаһаға айналу үшін кеңінен өзгертілді. 1780 жылдары ол пошта станциясына айналды (аттарды ауыстыру және жалдауға арналған кареталар ұсынылды), сол кезде әдемі интерьердегі оюлы қабырғалар мен төбелер қосылды. Бұл көтерме сауда үйі, сырахана және бар болды. 19 ғасырдың басында ол шамшы ретінде маманданған – мұнай, арқандар және шамдар осы жерде жасалды. Артында 1850 жылдардың ортасына дейін мал базары өткізілді. 1970 жылдары 18 ғасырға дейінгі атқоралары 23 қонақ үй бөлмесіне айналдырылды. Каллис көшесіндегі Қасқыр 15 ғасырдан бастау алады, бірақ қонақ үй ретінде алғашқы айғау 1636 жылы жазылған. Өз уақытында қазіргі ғимараттың әртүрлі бөліктері қора ретінде, содан кейін мектеп сыныбы ретінде, кейіннен жеке мал сою орны бар отбасылық ет дүкені ретінде пайдаланылды.
Ауыл шаруашылығы
Суффолк округі кеңесі жариялаған Суффолк ландшафты мінездемесінің бағалауы онлайн режимінде қолжетімді. Ол Клэр маңындағы ландшафт топологиясының ерекшеліктерін зерттейді, ол – аңғарлық жайылымдар мен ескі және поместьелік шаруашылықтардың толқынды егістік жерлерінен тұрады. Клэр маңындағы ауыл шаруашылығының басым бөлігі егістікке бағытталған. Егілетін дақылдарға қысқы бидай, қысқы арпа, қант қызылшасы, майлы рапс, мал азығына арналған бұршақ, сондай-ақ азық ретінде қарабидай мен сұлы кіреді. Қант қызылшасы Бьюри-Сент-Эдмундс қаласындағы Британдық қант фабрикасына жіберіледі. Тюдор дәуірінде бұл аймақ былай сипатталған: «Ағаш-жайлымдық аймақ, көбінесе жайылым және шабындық, мал өсіру, сүт өнімдерін өндіру, сондай-ақ шатырлы бақша шаруашылығы, жылқы шаруашылығы және құс өсірумен айналысады. Дақылдардың көп бөлігі арпа, сондай-ақ бидай, қарабидай, сұлы, бұршақ, ветч, хмель және кейде қанап өсіріледі». Стор өзенінің арқасында Клэрде диірмендер болған, 1295 жылы төрт диірмен тіркелген. Малтинг Лэйн біреуін, ал Милл Лэйн екіншісін көрсетеді. Кем дегенде, бір диірмен толықтауға арналған. Соңғы астық диірмені, 18 ғасырлық ағаштан жасалған құрылым, 19 ғасырлық кірпіштен салынған қазандық бөлмесі және бу машинасымен бірге, Уэйманс диірмені деп белгілі болды және 1970 жылдардың соңында өрт салдарынан қирады. Жел диірмендері де болған – Чилтон көшесіне жақын қираған мұнарасы бар. Нормандтар басып алғанға дейін Маркет-Хиллде өткен жәрмеңке 1865 жылы теміржол келгеннен кейін азайды. Фермерлер өз өнімдерін Іпсвич, Садбери немесе Кембридж қалаларының ірі жәрмеңкелеріне апаруды жөн көрді. 1838 жылғы астық биржасы ақырында жабылып, кейін Клэр қалалық әкімшілік ғимаратымен ауыстырылды. Ауыл шаруашылығы мен шаруашылық ландшафт соңғы ғасырда, әсіресе соңғы жүз жылда айтарлықтай өзгерді. Стоук-бай-Клэрдің солтүстігінде осыған ұқсас мысал бар. Халл фермасы 67 егістікке бөлінген, олардың арасында 30 шаруа және көптеген жылқылар болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін фермерлерге азық-түлік өндірісін арттыру үшін қысым көрсетілді, нәтижесінде, қоян популяциясын бақылау үшін ағаштар кесілді, Лордс Вудтың бір бөлігі қалды. Қоршаулар бұзылды. Голланд шыршасының ауруы ағаштардың санын азайтты, кең ашық ландшафтты қалдырды. Қазір ферма ғимараттарының орнына табиғат қорығы құрылды, ал жері Стонард фермасына қосылды, онда бес шаруа және төрт трактор жұмыс істейді. 1955 жыл мен 1996 жыл арасында дақыл өнімділігі үш есеге артты.
Қала немесе ауыл
Domesday Book кезінде Саффолк графтығындағы бірнеше қалаларда базарлар болған, бірақ Клэрде ғана алты қалада буржуазия болған. Оның поместье графтықтағы ең ірілердің бірі еді. Клэр лордтары оны әкімшілік орталық ретінде орнатып, қамалдың өзі көптеген адамдарға жұмыс берді. 1262 жылға қарай ол борон ретінде танымал болды, бірақ ешқандай харта сақталған жоқ және Садбериден айырмашылығы парламенттік орын құрылмады. 1294 жылы жәрмеңке ашылды. 11-шы ғасырдан 16-шы ғасырға дейін жұмыспен қамту және өркендеу мол болды; жүн мата саудасы гүлденді, бастапқыда кең мата, кейін бай және сая мата жасалды. Ол Лондонға қарайтын басты жол бойындағы маңызды аялдама болды, қоймалары мен мейрамханалары бар. 1709 жылы Стур өзенінің Садбериге дейін қатынасқа ашылуымен сауда төмендеді. Тоқыма тоқтатылды және қала шағын ауыл шаруашылығы орталығына айналды, ал теміржол келгеннен кейін сауда одан әрі азайды. 1894 жылы приход кеңесі құрылды. Халық саны әрқашан 2000-нан төмен болды. 1674 жылы 152 үй (Wixoe және Chilton Street-ті қоса алғанда) болса, 1991 жылы 852-ге, ал 2015 жылы 950-ге дейін өсті; өткен ғасырда тұрғын үй жағдайлары күрт жақсарды. 2000-нан астам халқы бар елді мекен үшін ерекше жағдай, ол толық қызметтер спектрін ұсынады: банк, ет дүкені, дәрігерлер, кітапхана, кооператив, алкогольдік сусын дүкені, темір саудасы, бес кафе, төрт паб – үшеуі тамақ ұсынады – біреуі қонақүй, мейрамханалар, тез тамақ (қытай, балық және чипс), төрт антиквариат дүкені – біреуі ірі сауда орталығы, дәріхана, шаштараз, жаңалықтар мен кеңсе тауарлары бар пошта бөлімі, винтаждық сәндеу дүкені, төрт шіркеу, физиотерапия, фотограф, диеталық тағамдар, балама медицина, жаназа бюросы, галерея, сәулетші, сыйлық дүкендері, оптик, гүл дүкені, есепші, заңгер, косметикалық процедуралар, диеталық кеңес, шаруашылық тағамдары және үй жануарларына арналған тауарлар, сэндвич дүкені, жылжымайтын мүлік агенттігі, жатақханалар, кітап дүкені, ат қоралары, 2 аукцион, баспахана, үй шаруашылығына көмек, япондық борсықпен күрес, жарнама, автокөлік кузовы, автокөлік жөндеу, сәулеттік темір саудасы, такси, 9 тесікті гольф алаңы, бақша гүлдеген өсімдіктері, джем жасаушы, балық шаруашылығы, веб-дизайн, көптеген мамандықтар, шаруашылықтар, тұқымдық қойлар және Nuttery, 2011 жылы Anglia in Bloom конкурсындағы "Ең жақсы сақтау жобасы" жүлдесін жеңіп алған қоғамдық орман. Қазіргі заманғы тұрғысынан алғанда, Клэр үлкен ауыл, сондықтан ол "2010 жылдың Саффолк ауылы" атағын алды, бірақ адамдар әлі де өздерін Батыс Саффолк тарихындағы ең кішкентай қалада тұрып жатыр деп есептейді. 2012 жылдың сәуір айында приход кеңесі өзін қалалық кеңес деп атады.
Демография
Ұлттық статистика басқармасы мәліметтері бойынша, 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы тұсында Клэрдің халқы 2028 адамды құрады.