Кіріспе

1924 жылғы АҚШ-тың иммиграцияға қарсы заңы

1924 жылғы Иммиграциялық заң, немесе Джонсон-Рид заңы, соның ішінде Азиялықтарды шеттету туралы заң және Ұлттық тектік заң, Азиядан иммиграцияны тоқтатып, Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттар санына квоталар белгілеген федералды заң болды. Қалған әлемге арналған жалпы иммиграциялық квота 165 000-ға дейін шектелді, бұл 1914 жылға дейінгі жылдық орташа көрсеткіштен 80% төмендеді. Акт кез келген ұлттың жылдық квотасын уақытша қысқартты, ол 1910 жылғы халықтың 3% -ынан 1921 жылғы Төтенше квота заңына сәйкес 1890 жылғы санақта тіркелген 2% -ға дейін төмендетілді. 1882 жылғы Қытайды шеттету туралы заң бойынша қытай жұмысшылары мен 1907 жылғы (қолданылмаған) джентльмендік келісім бойынша жапондықтарға АҚШ-қа көшіп келуге тыйым салынды. Иммиграцияны шектеу туралы тағы бір ұсынысты 1909 жылы АҚШ сенаторы Генри Кэбот Лодж енгізді. 1917 жылғы Иммиграциялық заң иммиграцияны әртүрлі жолдармен шектеді. Ол Азия иммиграциясына шектеулерді күшейтті, жалпы иммигрант салығын көтерді, ауру немесе психикалық денсаулығы нашар деп саналғандарды шеттетуге алып келді және Иммиграциялық шектеу лигасының күшті лоббилеуінен кейін барлық жаңа иммигранттарға ағылшын тілін оқу қабілетін дәлелдеу үшін сауаттылық тестісін енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі рецессиядан кейін көптеген американдықтар иммигранттарды әкелу жұмыссыздық деңгейін нашарлатады деп сенді. 1919-1921 жылдардағы бірінші қызыл қорқыныш шетелдік радикалдардың Америка құндылықтарына нұқсан келтіруіне және Ресейдегі 1917 жылғы Большевиктік революция сияқты көтеріліске себеп болуына қауіп төндірді. 1919 жылдың шілдесінен 1920 жылдың маусымына дейін АҚШ-қа кіретін иммигранттар саны бір жыл бойы азайды, бірақ одан кейінгі жылы екі есеге өсті. АҚШ-тың евгениканы қолдаушысы Альберт Джонсон және сенатор Дэвид Рид осы актінің екі негізгі авторы болды. Олар бұл актіні «шетелдік қан ағынына» қарсы қорғаныш ретінде қарастырды; ол сондай-ақ Ку-Клукс-Клан сияқты ксенофобиялық және нативистік топтардың арасында қолдау тапты. Алайда, кейбір қолдаушылар, мысалы, Американдық еңбек федерациясы (AFL), жергілікті жұмысшылармен бәсекелесетін арзан иммигрант еңбек күшін азайту туралы актіні құптады. Қоғам мен Конгресс тарапынан қарсылық аз болды. Ол Конгресс тарапынан күшті қолдау тауып, күшті лоббилеуден кейін қабылданды. Сенатта тоғыз дауыспен қарсылық білдіргендер болды және Өкілдер палатасында бірнеше қарсыластар болды, олардың ішіндегі ең күштісі Бруклиннің бірінші курста оқыған өкілі Эммануэль Селлер болды, ол еврей американдық. Онжылдықтар өткен соң ол бұл заңның «Орталық, Шығыс және Оңтүстік Еуропаны таңғалдыратын дискриминация» екенін атап өтті. Заңның жақтаушылары этникалық біртектілікті сақтап, ерекше американдық өзіндік ерекшелікті орнатуға тырысты. Рид Сенатта бұған дейінгі заң «америкалық қорды жоғары стандартқа сай ұстауға мүдделі болғандарды, яғни осы жерде туған адамдарды мүлдем елемейтінін» айтты. Ол Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген иммигранттар, олардың көпшілігі католиктер немесе яһудилер, науқас және аш келген, Америка экономикасына үлес қосуға қабілеті төмен және американдық мәдениетке бейімделе алмады деп сенді. Самюэл Гомперс, өзі Ұлыбританиядан келген еврей иммигранты және Америка Еңбек Федерациясының (AFL) негізін қалаушы, бұл актіні қолдады, өйткені ол иммиграцияның арзан еңбегіне қарсы болды, тіпті бұл акт еврей иммиграциясын күрт қысқартса да. Бұл актіні AFL және Ku Klux Klan да қолдады. Тарихшы Джон Хигам былай деп қорытындылайды: «Кланның қолдауы ешқандай маңызды өзгеріс әкелген жоқ. Конгресс елдің еркін білдірді». Батыс жағалаудағы лоббистер, япониялық, корейлік және басқа да шығыс азиялық иммигранттардың басым көпшілігі қоныстанған, әсіресе азиялық иммигранттарды алып тастаумен айналысты. 1882 жылы Қытайды шеттету туралы заң қытайлық иммиграцияны баяулатқан, бірақ жапондық және аздап корей және филиппин жұмысшылары келіп, АҚШ-тың батысына тамырлай бастаған кезде, «Сары қауіпке» қарсы әрекет ретінде шеттету қозғалысы пайда болды. МакКлэччи компаниясының негізін қалаушы және жапонға қарсы қозғалыстың жетекшісі Валентин С. МакКлэччи: «Олар мұнда атаулы және жапондық жауынгерлерді отарлау және тұрақты түрде Ямато нәсілін құру мақсатында келеді» деп мәлімдеді. Ол олардың америкалық мәдениетке бейімделу қабілетсіздігін және ақ бизнесмендер мен фермерлерге экономикалық қауіп төндіретінін айтты. Акт жапон үкіметі тарапынан күшті қарсылыққа тап болды, ол АҚШ үкіметімен достық экономикалық және саяси қарым-қатынастарды сақтап келді. Висконсин сенаторы Роберт М. Ла Фолетт, бұл заңға дауыс бермеген, еврей телеграфтық агенттігіне берген мәлімдемесінде, заңды «оның жұмысын қарапайым, гуманистік және иммигранттарға қазіргі кезде туындап отырған қайғы-қасіретке және көңіл көншілігіне азат ету үшін қайта қарау қажет» екенін айтты. Сенат мүшелері Ханихараның «ауыр салдарлар» деген сөзін қауіп ретінде түсіндірді, ол заңның қатал жақтаушылары тарапынан Конгрестің екі палатасына дауыс беруге ынталандырды. 1924 жыл сайлау жылы болғандықтан және ол келісімге келе алмағандықтан, президент Калвин Кулидж актіні тоқтату үшін вето құқығын қолданудан бас тартты, дегенмен екі палата да екі үшін бір бөлігін ветоны жеңіп, қабылдады. Акт 1924 жылдың 24 мамырында заңға қол қойылды. Ол АҚШ иммиграциялық заңын бұза отырып, шетелдіктерді елге қондырған көлік компанияларына айыппұл салды. Ол «иммигрант» терминін анықтады және АҚШ-қа кіретін барлық басқа шетелдіктерді «иммигрант емес» немесе уақытша келушілер деп белгіледі. Ол сондай-ақ мұндай иммигрант емес адамдарды қабылдау кластарын белгіледі. Акт Батыс жартышардан тыс елдер үшін 165 000-ға дейін жалпы иммиграциялық квотаны белгіледі, бұл Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі орташа көрсеткіштен 80% төмендеді, және Жапонияны қоса алғанда Азиядан иммигранттарды тоқтатып қойды. Акт Қытайды қоспады, өйткені ол бұдан бұрын Қытайды шеттету туралы заң бойынша тоқтатылған. 1924 жылғы акт кез келген ұлттың жылдық квотасын 1910 жылғы халықтың 3% -ынан (1921 жылғы Төтенше квота заңымен анықталған) 1890 жылғы санақта тұратын кез келген ұлттың халық санының 2% -ына дейін төмендетті. Commonweal мәліметінше, акт «тек сол ғана емес, сол кездегі Солтүстік Еуропадан шыққан ұлтты бейнелейтін санаға деген жалған ностальгияға сүйенді: шындығында, 1890 жылы елдің 15 пайызы иммигранттар еді». 1890 жылғы квоталар 1927 жылға дейін сақталуға тиіс болды, одан кейін олар 1920 жылғы санақтан алынған ұлттық шығу тегінің көрсеткіштеріне пропорционалды 150 000-ға дейін жалпы жылдық квотамен ауыстырылатын болды. Акт иммиграциялық квотаның 85% -ын Солтүстік және Батыс Еуропаға, сондай-ақ білім алған немесе кәсібі бар адамдарға берді. Қалған 15% -ы пропорционалды емес түрде Шығыс және Оңтүстік Еуропаға берілді. Акт АҚШ тұрғындарының белгілі бір туыстарына, оның ішінде 21 жасқа дейінгі үйленбеген балаларына, ата-аналарына және 21 және одан жоғары жастағы жұбайларына квота жүйесінде артықшылықтар берді. Ол сондай-ақ 21 жасқа толған және ауыл шаруашылығында білікті жұмыс істейтін иммигранттарға және олардың 16 жасқа дейінгі әйелдері мен тәуелді балаларына да артықшылық берді. АҚШ азаматтарының әйелдері мен 18 жасқа дейінгі үйленбеген балалары, Батыс жартышар елдерінің туғандары, олардың отбасыларымен бірге, иммигрант емес адамдар және басқаларына квотасыз мәртебе берілді. Кейінгі түзетулер заңның әйелдерге қатысты дискриминациялық элементтерін жойды, бірақ бұл 1952 жылға дейін толыққанды орындалмады.

Квотаны есептеу формуласы

1927 жылы 1924 жылғы заң 1920 жылғы халық санауының деректерін пайдалану үшін өзгертілді. Халық санағы бюросы мен Сауда департаменті 1920 жылы АҚШ-тың ақ нәсілді халқының ұлттық тегін сандық көрсеткіштермен бағалап, содан кейін әр ұлттың үлесін пайызбен есептеді. Ұлттық тегі бойынша есептелген квоталар формуласы әр ұлттың 150 000 жылдық иммигранттар квотасының жалпы санынан пайыздық үлесін есептеу арқылы анықталды, ең төменгі квота – 100 адам. Бұл формула 1952 жылғы Иммиграция және ұлттық заң қабылданғанға дейін қолданылды, ол әр елдің квотасын сол ұлттың 1920 жылғы халық санағының бір пайызының алтыдан бір бөлігімен шектеді, ең төменгі квота – 100 адам.

Визалар мен шекаралық бақылау

Бұл заң иммиграцияның "консулдық бақылау жүйесін" де құрды, ол иммиграцияға қатысты жауапкершілікті АҚШ Мемлекеттік департаменті мен Иммиграция және натурализация қызметі арасында бөліп берді. Заң сондай-ақ, американдық консулдық қызметкері берген жарамды иммиграциялық визасыз ешбір шетел азаматының АҚШ-қа кіргізілмеуін міндеттеді. Консулдық қызметкерлеріне талапкерлерге виза беруге рұқсат берілді, бірақ әр консулдық жыл сайын бере алатын виза саны шектеліп, бір айда квотаның 10% аспауы тиіс болды. Шетелдіктер жарамды визасыз өз елдерін тастауға құқықсыз болды, бұл бұрынғы жүйеден өзгеше, онда оларды кемеден түскен жерде депортациялаған. Егер олар кіруге жарамсыз деп табылса, иммигранттар келген кезде де депортациялануы мүмкін болғандықтан, бұл шекараға қосымша қорғауды қамтамасыз етті. Мексикалық иммигранттарға 10 долларлық салық салынды, оларға арзан еңбек күші ұсынуға дайындықтарын ескере отырып, иммиграциялауға рұқсат берілді.

Нәтижелер

Бұл әрекет Жапонияда жағымсыз қабылданып, елшілердің отставкаға кетуіне және наразылықтарға әкелді. Токиодағы АҚШ елшілігінің жанында бір азамат "Америка халқына үндеу" деген жазбасы бар қағазбен сеппуку жасады. Жапониядағы американдық бизнес заңның экономикалық салдарынан қиындықтарға тап болды, себебі жапон үкіметі кейіннен американдық тауарларға тарифтерді "100 пайызға" арттырды. Иммиграциялық актінің қабылдануы сол кезде Жапонияда дамып келе жатқан демократиялық қозғалысты тоқтатып, жапон милитаристтік үкіметінің билікке келуіне жағдай жасады. Дэвид Аткинсонның сөзінше, жапон үкіметі бұл актіні "АҚШ пен Жапония арасындағы суық қатынастың шешімді нүктесі деп қарады, бұл 1941 жылғы Перл-Харборға жасалған шабуылға әкелді". 1901 жылдан 1914 жылға дейін 2,9 миллион итальяндық көшіп келді, яғни жылына орташа 210 000 адам. 1924 жылғы квота бойынша жылына тек 4000 адамға рұқсат берілді, себебі 1890 жылғы квотада АҚШ-та бар болған итальяндықтардың саны 182 580 ғана тіркелген. Ал, керісінше, акт қабылданғаннан кейін Германия үшін жылдық квота 55 000-нан асты, өйткені 1890 жылы Германияда туған тұрғындардың саны 2 784 894 болды. Шығыс Еуропадан иммиграция 19 ғасырдың соңына дейін кеңінен таралмағандықтан, заңның 1890 жылғы АҚШ халқының санын квоталарды есептеу үшін негіз ретінде пайдалануы, сол кезде еврей диаспорасының көп бөлігі тұрған Шығыс Еуропадан жаппай көшіп келуді тиімсіз етті. 1929 жылы квоталар 1920 жылғы халық санауының 1 пайызының 1/6 бөлігіне дейін түзетілді, ал жалпы иммиграциялық лимит 150 000-ға дейін төмендетілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін еврей босқындарының санын арттыру үшін квоталар өзгертілді, бірақ жалпы иммиграция деңгейі жоғарылаған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ бұл актіні өзгертіп, Қытайдағы одақтастары үшін иммиграциялық квоталар белгіледі.

Мұра

Бұл акт Азия иммигранттарын ондаған жылдар бойы қасақана шеттетудің шыңы ретінде сипатталды. Бұл заңның экономикалық жағынан теріс әсері болды. Экономистер инновация мен жұмыспен қамтудың шектеулерден зардап шеккенін айтады. 2020 жылғы мақалада экономистер Петра Мозер мен Шмуэль Сан Шығыс және Оңтүстік Еуропа ғалымдарының иммиграциясының күрт азаюының салдарынан жаңа патенттердің саны кемігенін, бұл тек иммигранттарды ғана емес, сонымен қатар өз салаларында жұмыс істейтін жергілікті ғалымдарды да қамтығанын көрсетті. Кирк Доран мен Чунг Юнның зерттеуінде, тіпті біліктілігі төмен жұмысшылардың жаппай көшіп кетуі инновацияға серпін бергені айтылады. Олар "тарихтағы ең ірі халықаралық көші-қонды тоқтатқан 1920 жылдардағы квоталардың өзгеруін пайдалана отырып", "аз білікті иммигранттарға ұшыраған қалалар мен салалардағы өнертапқыштардың патентке өтінім беру саны азайғанын" анықтады. 2023 жылғы Америка Экономикалық Журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, АҚШ-та туған жұмысшылар да пайда көре алмады. Көшіп-қонушы еңбекке тәуелді экономика саласы болып табылатын шаруашылық, капиталды көп қажет ететін ауыл шаруашылығына көшті, ал көшіп-қонушыларға тәуелді тағы бір сала – тау-кен өнеркәсібі қысқарды. Заңның маңыздылығын еске түсіре келе, заң шығару процесінде Иммиграция жөніндегі Палата комитетінің сарапшысы болған евгеник Гарри Лафлин оны иммиграциялық саясаттың теориялық негізі ретінде ғылыми расизмді қабылдаудағы саяси жеңіс деп бағалады. Саясатты қалыптастыруда евгеникаға сүйену және 1924 жылға қарай ғылыми расизмді шектеулер мен нәсілдік стереотиптерді ақтау ретінде қабылдаудың артуына байланысты, акт қазіргі АҚШ қоғамының көзқарастарын бекіткен заң ретінде қарастырылады. Тарихшы Мей Нгай ұлттық шығу тегіне сәйкес квота жүйесі туралы былай деп жазады: Бір жағынан, жаңа иммиграциялық заң еуропалықтарды ұлтына қарай ажыратып, оларды қажеттілік деңгейі бойынша иерархиялайды. Екінші жағынан, заң еуропалық текті адамдардың ерекше ақ түстің иесі екенін, ал олар емес деп саналғандардан ерекшеленетін ақ нәсілді құрды. 1928 жылы нацистік Германияның басшысы Адольф Гитлер "қандық жат жұрттықтарды" қуған бұл актіні мақтады. АҚШ иммиграциялық заңын нацистік заң шығарушылар "толыққанды шетелдік нәсілдік топтарды" жойғаны үшін жақсы бағалады.