Сверкер I – Швецияның 12 ғасырдағы патшасы, Сверкер әулетінің негізін қалаушы. Тегі зыялы болған, елді билеуде Эрик әулетімен кезектесіп тұрды. Тарихы, әулеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XII ғасыр Швеция королі Сверкер І немесе Сверкер Ескі (Ескі швед тілінде: Swærkir konongær gambli; шамамен 1100 – 25 желтоқсан 1156) шамамен 1132 жылдан өліміне дейін Швеция королі болды. Корольдық әулеттен шықпаған ол Сверкер әулетін құрды, оның билеушілері келесі ғасырда қарсыласы Эрик әулетімен кезектесіп биледі.
12th century King of Sweden
Sverker I or Sverker the Elder (Old Swedish: Swærkir konongær gambli; c. 1100 25 December 1156) was King of Sweden from about 1132 until his murder. Of non royal descent, he founded the House of Sverker, the rulers of which alternated with the rival House of Eric over the next century.
Шығу тегі
Сверкер – Эстергётландтан шыққан бай жер иесі. Вестготия заңына (шамамен 1240 ж.) сәйкес, оның әкесінің аты Корнуб, ал исландтық «Скальдатал» бойынша – Кол есімді болған. Кейінгі шежіреде Кеттил – Кол – Корнике (Корнуб) – Сверкер деп көрсетілген. 1120 жылдары Стенкил әулетінің құрып кетуінен кейін билікке келді. Даниялық принц Магнус Күшті біраз уақытқа Гёталандта патша ретінде мойындалды, бірақ оның нақты билігінің шегі белгісіз. Дегенмен, Магнустың өз еліндегі азаматтық дау-дамағлға қатысуы Сверкерге әрекет етуге мүмкіндік берді. Саксо Грамматикустың толық емес баяндамасына сәйкес, «шведтер Магнустың Данияда соғыста екенін естігенде, өз отандастарының бірін, Сверкер есімді қарапайым текті адамды патша етіп тағайындады; оны ерекше құрметтегендіктен емес, шет елдіктің үстемдігіне мойын бұрмау үшін». Саксоның жылнамасындағы оқиғалар тізбесі бойынша, бұл шамамен 1132 жылы болған.
Sverker was a wealthy landowner from Östergötland. According to the Westrogothic law (c. 1240), his father's name was Cornube, but according to the Icelandic Skáldatal, his father's name was Kol. A later pedigree has the filiation Kettil – Kol – Kornike (Cornube) – Sverker. He rose to power after the extinction of the House of Stenkil in the 1120s. The Danish prince Magnus the Strong was acknowledged as king in Götaland for a while, although the extent of his actual power is not clear. However, Magnus's involvement in the civil strife in his homeland gave opportunities for Sverker to act. According to the partial account of Saxo Grammaticus, "the Swedes, when they heard that Magnus was busy with war in Denmark, took one of their fellow countrymen, a man of modest ancestry by the name of Sverker, as their king; not because they appreciated him in particular, but since they would not stand under the rule of a foreigner." From the order of events in Saxo's chronicle, this took place in c. 1132.
Билікті біріктіру
Сверкер патшалықтың әр түрлі провинцияларымен тек баяу танылды. Норвегиялық дереккөздер 1130 жылдары Вестергётланд элитасының бірнеше жеке әрекеттері туралы айтады, бұл жоғары дәрежеде сепаратизмді көрсетеді. Вестергётланд жары Карл Эдсварский 1135 жылы король Харальд Гиллемен Норвегияның гёталық шекарасын белгіледі және тіпті бір дереккөзде «король» деп аталды. Осыған ұқсас, Магнустың әлі де ізбасарлары бар Меларен көлінің маңындағы провинциялар да. Сигтуна епископы Хенрик Швециядан қуылды және 1134 жылы Фотевик шайқасында Магнустың жанында қаза тапты. Сверкер 1135 жылға қарай Меларен провинцияларында мойындалды, ол Даниялық талапкер Олуф Харальдсенді қабылдады және оны Сканнеде билікке таласуында қолдады. Кемінде 1140 жылдары Сверкердің билігі кеңінен мойындалды. Оның билігінің негізі – Кага шіркеуі, Альвстра аббаттығы және Врета аббаттығымен бірге Өстергётландтың орталық жазығы болды. Сверкер өзінің заңдылығын неке саясаты арқылы нығайтуға тырысты. Саксо Грамматикустың жауалы есебінде айтылғандай, «Нильс [Дания] Норвегиядан Ульвхильдке үйленді. Бірақ Сверкер оған елшілер жіберіп, оның махаббатын сұрады. Ұзақ өтпей, ол оны күйеуінен жасырып алып, өзіне үйлендірді». Сверкердің осы құлқының себебі Ульвхильдтің өмірімен байланысты болуы мүмкін; ол бұрын Швецияның Стенкиль әулетінің соңғы өкілі Инге II-ге үйленген еді, сондықтан ол жойылған әулеттің ықпалы мен мүліктерін білдірді. Ульвхильд қайтыс болғаннан кейін ол өзінің бұрынғы жауы Магнус Күштінің, поляк ханшайымы Ричезаның жесірімен үйленді, бұл Магнустың соңғы жақтастарын өз жағына тарту мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Осы неке оған 1154 жылы Данияның болашақ патшасы Ұлы Вальдемармен құдаласқан және Сверкер қайтыс болғаннан кейін оған үйленген Минскінің Ричеза қызы Софияны бақылауға алуға мүмкіндік берді.
It appears that Sverker was only slowly recognized by the various provinces of the kingdom. Norwegian sources speak of several separate actions taken by the elite of Västergötland in the 1130s, indicating a high degree of separatism. The jarl of Västergötland, Karl of Edsvära, settled the Norwegian Geatish border with King Harald Gille in 1135 and is even termed "king" in a source. The same goes for the provinces around Lake Mälaren where Magnus still had adherents. Bishop Henrik of Sigtuna was expelled from Sweden and fell at the side of Magnus in the Battle of Fotevik in 1134. Sverker was acknowledged in the Mälaren provinces by 1135, when he received the Danish pretender Oluf Haraldsen, whom he supported in his quest for power in Skåne. At least by the 1140s the authority of Sverker was generally acknowledged in the loosely structured kingdom. The basis of his power was the central plain of Östergötland with the church of Kaga, Alvastra Abbey and Vreta Abbey as religious supporting sites. Sverker took care to anchor his legitimacy through his marriage policy. According to the hostile account of Saxo Grammaticus, "Niels [of Denmark] married Ulvhild from Norway Sverker sent envoys to her and asked for her love. Shortly afterwards, he clandestinely brought her from her husband and made her marry him". The outrageous behaviour of Sverker may be explained by the background of Ulvhild; she had previously been married to Inge II of Sweden, the last of the House of Stenkil, and therefore represented the influence and properties of the extinct dynasty. After the death of Ulvhild he married the widow of his old enemy Magnus the Strong, the Polish princess Richeza, presumably in an effort to bring over the last adherents of Magnus to his side. The marriage gave him control over Richeza's daughter Sophia of Minsk, who was engaged with the future king Valdemar the Great of Denmark in 1154, and married him after Sverker's death.
Клирикалық саясат
Сверкер өзінің патшалық билігінің көп бөлігін шіркеутің қолдауына негіздеді. Цистерциандықтар патшайым Ульвхильдтің бастамасымен шақырылып, бірнеше аббаттықтар құрды: Остергётландтағы Альвастра, Вестергётландтағы Варнем және Смоландтағы Нидала. Сондай-ақ, патша швед шіркеуінің тәуелсіздігіне қол жеткізуге тырысты. Папаның өкілі Николай Брекспир 1152 жылы Скандинавияға сапар жасады және Сверкер оны зор құрметпен қарсы алды. Линчёпингте өткен кездесуде Швеция үшін Петр алымы (папалық салық) енгізу туралы шешім қабылданды. Дегенмен, Саксо айтуынша, швед архиепископтығын құру жоспарлары тоқтап қалды, себебі «шведтер мен геаттар қай қала мен кім осы мәртебеге лайық екендігі туралы келісе алмады». Сондықтан Николас Брекспир «бұл даулы тараптарға осы мәртебе бермей, әлі де діннен бейхабар варварларға ең жоғары рухани лауазымды сыйламады». Кейін Данияға барғанда Брекспир Лунд архиепискобына болашақ швед архиепискобынан басымдық беретінін уәделеді. Бұл Брекспир Папа болып Хадриан IV деген атпен тағайындалғанда расталды. Архиепископтық билік тек 1164 жылы Сверкердің ұлы Карл VII билік еткен кезде құрылды.
Sverker based much of his royal authority on his patronage of the Church. The Cistercians were called in on the initiative of Queen Ulvhild and founded a number of abbeys: Alvastra in Östergötland, Varnhem in Västergötland, and Nydala in Småland. The king also strove to achieve Swedish ecclesiastic autonomy. The papal delegate Nicholas Breakspear toured Scandinavia in 1152 and was received by Sverker with great honours. During a meeting in Linköping, the installation of Peter's pence (papal tax) for Sweden was probably decided. However, the plans of installing a Swedish archbishopric were stalled, according to Saxo since "the Swedes and Geats could not agree what town and person was worthy of the dignity". Therefore, Nicholas Breakspear "refused the quarreling parts this honour and did not endow these still religiously ignorant barbarians the highest clerical dignity". When he later on visited Denmark, Breakspear promised the archbishop of Lund the primacy over any future Swedish archbishop. This was later confirmed when Breakspear became pope under the name Hadrianus IV. An archbishopric was only installed in 1164 in the reign of Sverker's son Charles VII.
Сыртқы саясат
Шведтердің ресейлік княздіктермен қарым-қатынасы бір ғасырдан астам уақыт бойы жақсы болған, бірақ Сверкер билікке келгенде жауластыққа ұшырады. Ресейлік жылнама бойынша, жаңадан құрылған Новгород Республикасы осы кезде Швециямен алғашқы қақтығысын басталды, бұл билеуші әулеттер арасындағы неке арқылы сақталған бір ғасырлық бейбітшілікті бұзды. 1142 жылы швед князі (орысшада билеуші ханзада) мен епископ 60 қайықпен Фин шығанағына келді және саудагерлер флотына сәтсіз шабуыл жасады. Экспедицияның басқа жағдайлары белгісіз, мүмкін, Балтық теңізінің шығысындағы христиан емес халықтарды бағындыруды көздеген болуы мүмкін. 1150 жылдары тағы бір маңызды қақтығыс орын алды. Сверкер үйінде қиындыққа тап болған Данияның бірлескен билеушісі Кнут V-ті қабылдады. Бұл қолдау Кнуттың қарсыласы Данияның Суэйн III-і үшін қауіпті болды. Сонымен қатар, Сверкердің ұлы Джон Даниядағы Халандта екі ақсүйек әйелді "құштарлығын қанағаттандыру үшін" ұрлап кетті, бірақ әкесі мен халық оны әйелдерді қайтаруға мәжбүр етті. Николай Брейкспир Швейн патшаны Швецияға шабуыл жасаудан бас тартуға тырысты, себебі "жер соғыс жүргізуге қолайсыз, ал халық кедей, сондықтан онда іздеудің ешқандай пайдасы жоқ еді". Бірақ Суэйн бұл шабуыл жасаудың дұрыс уақыты деп сенді, өйткені ханзада Джон шаруалардың қолынан Тиңде өлтірілді, нәтижесінде олардың Сверкермен арасында қақтығыс туды. Оның үстіне, Сверкер соғысқа құштарлығы жоқ қарт кісі еді. 1153 жылы Суэйн патша Швецияны бағындыру мақсатымен оңтүстік Швециядағы орманды Смоланд провинциясына экспедиция ұйымдастырды. Сверкер бейтараптық сақтап, басқыншыларды ашық шайқаста қарсы алмады, бірақ жергілікті тұрғындар қарсылық көрсетіп, даниялықтарға тұзақ құрды. Соғыс қыстың суығында болды, басқыншылардың жылқыларының көп бөлігі шаршаудан және жем-шөп жетіспеуден өлді. Веранда халқы мойынсұнса да, Суэйн 1154 жылдың басында Данияға жасырын түрде қайтуға мәжбүр болды. Әскердің бір бөлігі Финнведен арқылы қайтты, ондағы шаруалар сарбаздарды тойға шақырды, содан кейін оларға шабуыл жасап, өлтірді. Бұл оқиға 17 ғасырдағы Бленда туралы жергілікті аңызға себеп болған болуы мүмкін. Соғыс кенеттен аяқталды және Сверкердің Кнут V-пен байланысын үздірмеді. Суэйн III бұрын Данияның тағы бір талапкері Вальдемармен, болашақ Ұлы Вальдемармен тығыз одақтас болған, бірақ енді Вальдемар Кнуттың жағына өтті. Суэйннің қарсылығын сезінген Кнут пен Вальдемар 1154 жылы Сверкерге некелік одақ құру үшін келді. Саксоның айтуынша, "Сверкер оларды соншалықты жылы қабылдады, болашақ күйеу баласына үміттеніп, өз балаларын мұрагерлік құқығынан айырды, мүмкін, ұлдарының қабілетсіздігіне немесе танымал күйеудің жоғары тегіне байланысты". Осылайша Кнут V оның қонағының қызы Еленаға айтты. Сондай-ақ, Кнут пен Вальдемардың да Швецияда жерлері болған көрінеді. Сверкермен одақтасқаннан кейін, екі талапкер сол жылы Суэйн III-ке сәтті шабуыл жасады.
Swedish relations with the Russian principalities had been good for the past century or more, but in the reign of Sverker there was a turn towards enmity. According to a Russian chronicle, the newly founded Republic of Novgorod had its first confrontation with Sweden at this time, breaking a century long peace that had been guaranteed by marriages between the ruling families. The Swedish "knyaz" (Russian for ruling prince) and bishop arrived in the Finnish Gulf with 60 boats in 1142, and made an abortive attack on a fleet of traders. The further circumstances of the expedition are entirely lacking; it may have aimed to subdue non Christian peoples east of the Baltic Sea. A more serious confrontation took place in another direction in the 1150s. Sverker received his stepson, the Danish co ruler Canute V when the latter was in trouble at home. This support was a threat to Canute's rival, Sweyn III of Denmark. Moreover, Sverker's son John abducted two noblewomen in Halland in Denmark "in order to satisfy his lust", although his father and the people forced him to eventually return the ladies. Nicholas Breakspear tried in vain to dissuade King Sweyn from invading Sweden, since "the land was difficult for waging warfare and the people were poor, so there was no advantage to seek there." However, Sweyn believed it was the right moment to strike, since Prince John had been slain by the peasantry at a Thing and, as a result, a conflict arose between them and Sverker. Moreover, Sverker was by now an old man with little taste for war. King Sweyn proceeded to lead an expedition into the forested province Småland in southern Sweden in 1153, with the professed aim to subjugate Sweden. Sverker kept passive and did not meet the invaders in open battle, but the local populations resisted furiously and ambushed the Danes where they could. The war was fought in the cold of the winter; a large part of the horses of the invaders died from exhaustion and lack of fodder. Although the inhabitants of Värend submitted, Sweyn was forced to sneak back to Denmark in early 1154. Part of the army returned via Finnveden whose peasantry invited the soldiers to a feast, then assaulted and massacred them. The incident might have inspired the 17th century local legend of Blenda. The war thus abruptly came to an end, and did not stop Sverker's association with Canute V. Sweyn III had hitherto been closely allied with the other Danish pretender Valdemar, the future King Valdemar the Great, but the latter was now drawn to Canute's side. Realizing the adverse attitude of Sweyn, Canute and Valdemar visited Sverker in 1154 with an eye to a marriage alliance. According to the probably exaggerated account of Saxo, "Sverker received them so friendly, that he, hoping for a future son in law, offered to make them his heirs while passing over his own children, either because of the incompetence of his sons or the high birth of the distinguished wooer." Thus Canute V was betrothed to his host's daughter Helena. It also appears that Canute as well as Valdemar owned landed property in Sweden at the time. With the alliance with Sverker in their back, the two pretenders were able to attack Sweyn III successfully in the same year.
Сверкердің өлтірілуі
Вестроготтар заңдарының қысқаша хроникасында Сверкер 1156 жылы Рождество күні таңғы құлшылыққа бара жатып, Альвастра монастырының жанындағы Алебекк көпірінде өз ат-арбасында өлтірілгендігі айтылады. Оның қанында болған – оның сенімді қызметшісі, және бұл факт Папаның хатында расталған. Бұл орта ғасырлардағы өлшемдермен де өте қорқынышты қылмыс саналды. Саксо айтуынша, Дания князі Магнус Хенриксон "патша болғысы келіп, құпия ниетімен сол қызметшіні осы кісі өлтіруге итермелеген". Сверкерден кейін Швецияның бір бөлігін басқа әулеттен шыққан үміткер, Ерик Киелі, түсініксіз жағдайларда иеленді. Дегенмен, Сверкердің ұлы Карл VII шамамен 1158 жылы Остергётландта патша болды. Skáldatal Сверкердің екі скальдінің есімдерін көрсетеді: Einarr Skúlason және Halldórr skvaldri.
The short chronicle of the Westrogothic law says that Sverker was murdered in his own coach at the Alebäck bridge near Alvastra priory, going to the early religious service on Christmas Day, 1156. The assassin was his trusted servant, a detail that is confirmed by a papal letter. This was considered a shocking crime, even by medieval standards. According to Saxo, the pretender Magnus Henriksson, a Danish prince, "made the servant commit this murder out of clandestine desire to become king". Sverker was succeeded in parts of Sweden by a pretender from another family, Eric the Saint, under very obscure circumstances. However, Sverker's son Charles VII emerged as king in Östergötland by c. 1158. Skáldatal reports the names of two of Sverker's skalds: Einarr Skúlason and Halldórr skvaldri.