Кіріспе
1520 жылы Швеция королі Кристиан II-нің таққа отыруынан кейін сот процесі және өлім жазалары Стокгольм қырғыны (Stockholms blodbad; Det Stockholmske Blodbad) – 1520 жылдың 7-9 қарашасы аралығында Стокгольмде бірқатар өлім жазасына әкелген сот ісі. Бұл оқиға Стокгольм сойылысы деп те белгілі. Оқиғалар Швецияның жаңа королі Кристиан II таққа отырғаннан кейін, оның тағына отыруына қатысқан қонақтар Тре Кронр сарайына жиналуға шақырылғанда болды. Архиепископ Густав Троль, Алмарестекет бекінісін қирату сияқты мәселелер үшін экономикалық өтемақы талап етіп, бұрынғы швед регенті Sten Sture кіші және оның қолдаушыларының дінге қарсы шыққандығын сұраққа алды. Канондық құқықпен қолдау көрсетілгеннен кейін, кешірім уәдесіне қарамастан, кездесуден кейінгі күндері шамамен 100 адам өлім жазасына кесілді. Қаза тапқандардың арасында өткен жылдары Sture партиясын қолдаған көптеген аристократтар болды. Осыдан кейін Швецияда король Кристиан II Кристиан Тиран ("Кристиан [Зұлмшы]" деп аталды).
The Stockholm Bloodbath (Stockholms blodbad; Det Stockholmske Blodbad) was a trial that led to a series of executions in Stockholm between 7 and 9 November 1520. The event is also known as the Stockholm massacre. The events occurred after the coronation of Christian II as the new king of Sweden, when guests in the crowning party were invited to a meeting at Tre Kronor castle. Archbishop Gustav Trolle, demanding economic compensation for things such as the demolition of Almarestäket's fortress, questioned whether the former Swedish regent Sten Sture the Younger and his supporters had been guilty of heresy. Supported by canon law, nearly 100 people were executed in the days following the meeting despite promises of amnesty. Among those killed were many people from the aristocracy who had been supporting the Sture Party in the previous years. Thereafter King Christian II became known in Sweden as Kristian Tyrann ("Christian [the] Tyrant").
Швециядағы саяси топтар
Стокгольмдегі қырғын – шведтік одақтастар (Кальмар одағының жақтастары, сол кезде Дания басымдығында болған) мен одаққа қарсылардың (швед тәуелсіздігін қолдаушылардың) арасындағы, сондай-ақ одаққа қарсылар мен Дания аристократиясы арасындағы қақтығыстың салдары болды, мұнда аталған аристократия король Кристианға қарсы тұрды. Одаққа қарсы партияны Кіші Стен Стюре, ал одақ жақтастарының партиясын архиепископ Густав Троль басқарды.
Кристиан патшаның әскери іс-әрекеттері
Швецияны саяси жағынан оқшаулау шараларын қолданған Кристиан патша, Стейкеттегі бекінісінде қоршауда тұрған архиепископ Тролге көмекке кірісті. Бірақ, ол Ведилада Стур мен оның шаруа сарбаздарынан жеңіліп, Данияға қайтаруға мәжбүр болды. 1518 жылы Швецияны қайта бақылауына алуға жасаған екінші әрекеті де Брэннкюркадағы жеңіспен тоқтатылды. Соңында, 1520 жылы француз, неміс және шотланд жалдамалы әскерлерінің үлкен күшімен жасалған үшінші әрекет сәтті аяқталды. Мамыр айында король Кристиан басқаратын Дания флоты келді, Стокгольмге құрлықтан да, теңізден де шабуыл жасалды. Леди Кристина тағы төрт ай қарсылық көрсетті, ал күзеннің басында Кристинаның әскерлері жеңіске жете бастады. Стокгольм тұрғындарының азық-түлігі мол болғандықтан, жағдайы салыстырмалы түрде жақсы еді. Кристиан өзінің қорының азайып бара жатқанын және әскерін қыс бойы қоршауда ұстаудың олар үшін қасірет әкелетінін түсінді. Епископ Маттиас, Хеминг Гад және басқа да беделді шведтердің көмегімен Кристиан шведтерге тиімді болатын кері шегіну туралы ұсыныс жіберді. Дюргårденнің сыртындағы Бекхольмен деп есептелетін жерде өткен кездесуде Кристиан өзіне қарсы барлық іс-әрекеттер ұмытылатынына ант берді және бірнеше адамға (Даниядан қашып келген Густав Васа да солардың қатарында болды) кешірім жариялады. Леди Кристинаға Хёрнингсхольм және барлық Мёркён жері иелік ретінде берілді, сондай-ақ Финляндиядағы Тавастхус та уәде етілді. Бұл жазбаға түсірілгеннен кейін, қала әкімі Сёдермальмдегі қала кілттерін тапсырды, ал Кристиан салтанатты түрде қалаға кірді. Одан кейін ол Данияға қайтып, қазан айында таққа отыру рәсіміне оралды.
Қазалау
4 қарашада Кристиан Густав Тролледен Сторкиркан соборында майлау рәсімін өткізіп, патшалықты тек туған шведтер арқылы басқаруға қасты ант берді. 7 қараша күні кешке Кристиан көптеген швед басшыларын сарайдағы жеке кеңеске шақырды. 8 қараша күні қараңғыда, даниялық сарбаздар шамдар мен маштаптармен патша сарайының үлкен залына кіріп, бірнеше ақсүйек қонақтарды тұтқындады. Кейін сол түні патшаның тағы да көп қонақтары түрмеге қамалды. Бұл адамдардың барлығы бұрын архиепископ Тролленің тізіміне енгізілген еді. Кристиан Стен Стюренің денесінен де кек алғандығы айтылады, оның денесін қазып шығып, өртеді, сондай-ақ оның баласының денесі де өртенді.
Салдары
Христиан швед халқына жасаған жарияламасында осы қырғынды папалық тыйым салудан сақтау үшін қажетті шара ретінде ақтады, бірақ епископтардың басы кесілгені үшін Пападан кешірім сұрағанда, ол өзінің әскерін рұқсатсыз кек алу актілерін жасады деп айыптады. Густав Ваза – жазаланғандардың бірі Эрик Йоханссонның ұлы. Ваза қырғын туралы естіген соң, жаңа көтеріліс үшін қолдау іздеу үшін Даларна провинциясына қарай солтүстікке сапар шекті. Халық болған оқиға туралы біліп, оған жиналды. Олар ақырында швед азаттық соғысында Христиан әскерін жеңіп шықты. Осы қырғын Швецияны Даниядан түгелдей бөліп тұрған себепкер болды.
Кейінгі қабылдау және үгіт-насихат
Стокгольмдегі қырғын Швецияда даттарға қарсы ұзақ антагонизмге әкеп соқты, және одан бастап екі ұлт дерлік үш жүз жыл бойы бірін-біріне жаулық қатысты. Бұл жаулықтар, Скандинавия және Солтүстік Германия аймағындағы гегемония үшін күреске айналып, үш жүз жылға жуық уақытқа созылды. Қырғынның естелігі шведтерге өзін (және көбінесе, шынымен де) қиын жағдайға түскен, зардап шеккен тарап ретінде көрсетуге мүмкіндік берді, тіпті олар саяси және әскери жетекшілікке ие болған кезде де, мысалы, 1658 жылғы Роскильде шартына дейін Сканияны басып алу және қосып алу.
"Жақсы христиан" деген жалған "Жақсы христиан"
Бұл оқиғадан кейін Христиан II Швецияда Кристиан Тиран (Христиан Зұлматшыл) деген лақап атпен белгілі болды, және ол лақап ат осы күнге дейін қолданылып келеді. Швецияда патша Кристиан II Данияда Christian den Gode (Христиан Игі) деген кері лақап атпен аталды деген жалған түсінік кең таралған, бірақ бұл шындыққа жатпайды. Дания тарихшыларының мәлімдемесінше, Дания тарихында Кристиан II-ге есім қойылған емес. 1979 жылы Ричардсонмен сұхбаттасқан Дания тарихшысы Микаэль Венге, Даниялық биографиялық лексикондағы Кристиан II туралы мақаланың авторы: "Менің ойымша, швед радиосы мүлдем негізсіз мәлімдеме жасап, Даниялықтар Стокгольмдегі қырғынды қолдағандай түсінік тудырса, келесі жолы қарсылық білдіруіңіз керек" деді. Осыған қарамастан, бүгінге дейін Стокгольмдегі экскурсоводтар Ескі қала (Гамла Стан) бойынша экскурсияларын Данияда Кристиан II-нің "ақталуы" туралы хабармен көріктендіреді.
Көркем шығармаларда
Бұл оқиға 1901 жылы Нобель сыйлығының лауреаты Йоханнес В. Дженсеннің "Корольдің құлдырауы" (Kongens Fald) романында бейнеленген. Қанды қырғын фин жазушысы Мика Валтаридің 1948 жылғы "Оқиғашы" (оригинал атауы Микаэль Карваялька) тарихи романының маңызды бөлігін құрайды. Оқиғалар сол кезде Стокгольмде болған жас фин Микаэль Карваяльканың көзімен көрсетілген. Стокгольмдегі қантөгіске қатысты бірнеше сілтемелер американдық жазушы Джон Гарднердің "Фредди кітабында" (1980) кездеседі. 2005 жылы даниялық жазушы Дорит Виллумсеннің "Генттен келген қалыңдық" (Bruden fra Gent, Nl. De Gentse Bruid) кітабы осы оқиғаға сілтеме жасайды. Ол Кристиан II-нің өмірін оның сүйіктісі, голланд Дивеке және оның әйелі, Карл V-нің қарындасы Изабелла Австриялықпен арақатынасы арқылы жарыққа шығарады. Бұл оқиға 2023 жылы Микаэль Хофстремнің режиссерлік еткен, сондай-ақ "Стокгольм қанды ваннасы" деп аталатын фильмнің де сюжеті болып табылады, ол оқиғаларды қараңғы комедиялық үлгіде бейнелейді.