Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еврей тіліндегі әр айдың бірінші күні Иудаизмде Рош Ходеш немесе Рош Ходеш (ראש חודש; транслит. Айдың басы; әдеттегі мағынасы – Айдың басы) – еврей күнтізбесінде әр айдың басында тойланатын шағын мереке, ол жаңа айдың тууымен белгіленеді. Рош Ходеш мейрамы өткен айдың 29 немесе 30 күндік болғанына қарай бір немесе екі күнге созылады. Сандар кітабында Құдай Мұсаға жаңа айды тойлау туралы былай дейді: «Сендердің қуанышты күндеріңде, белгіленген мерекелеріңде және жаңа ай күндеріңде, тоғыстырылған құрбандықтарың мен ізгілік құрбандықтарың үшін бұрыш тартқыштарды үрлеңдер». Сандар 10:10 Киелі кітапта Рош Ходеш көбінесе жай ғана «Ходеш» деп аталады, себебі еврей сөзі «Ходеш» «ай» және «жаңа ай» деген екі мағынаны да білдіреді.
First day of each Hebrew month
In Judaism, Rosh Chodesh or Rosh Hodesh (ראש חודש; trans. Beginning of the Month; lit. Head of the Month) is a minor holiday observed at the beginning of every month in the Hebrew calendar, marked by the birth of a new moon. Rosh Chodesh is observed for either one or two days, depending on whether the previous month contained 29 or 30 days. In the Book of Numbers, God speaks of the celebration of the new moon to Moses:
And on your joyous occasions—your fixed festivals and new moon days—you shall sound the trumpets over your burnt offerings and your sacrifices of well being.|Numbers 10:10
In the Bible, Rosh Chodesh is often referred to simply as "Chodesh", as the Hebrew word "chodesh" can mean both "month" and "new month".
Айды жариялау
Яһуди дінінде ай-күн күнтізбесі қолданылады, сондықтан Рош Ходеш жаңа ай күнімен байланысты тойланады. Алғашқыда Рош Ходеш күні жаңа айды көрген куәгерлердің куәлігі арқылы расталды, бұл рәсім кидуш хаходеш (айды қадірлеу) деп аталды. Жоғарғы Кеңес (Синедрион) Рош Ходешті толық (30 күндік) немесе кемшікті (29 күндік) ай деп жариялағаннан кейін, осы хабар Израиль мен диаспораның барлық аймақтарына таратылды. Бұл жүйе Синедрионның айды жариялауына және алысқа орналасқан яһуди қауымдарына жеткізуіне байланысты болды. 4-ші ғасырда бұл мүмкін болмай қалды, соның салдарынан Хиллель II 29 және 30 күндік айлардан тұратын бекітілген күнтізбе енгізді (толық мәліметтер үшін еврей күнтізбесіне қараңыз). 29 күндік айдың соңында Рош Ходеш бір күн, жаңа айдың бірінші күні тойланады. 30 күндік айдың соңында Рош Ходеш екі күн бойы тойланады: бұрынғы айдың 30-шы күні және жаңа айдың бірінші күні.
Judaism uses a lunisolar calendar, so Rosh Chodesh is celebrated in connection with the date of the new moon. Originally, the date of Rosh Chodesh was confirmed on the testimony of witnesses observing the new moon, a procedure known as kiddush hachodesh (sanctification of the month). After the Sanhedrin declared Rosh Chodesh for either a full (30 day) or defective (29 day) month, news of it would then be communicated throughout Israel and the diaspora. This system was dependent on the functioning of the Sanhedrin to declare the month, and to communicate this month to far flung Jewish communities. In the 4th century CE, this became impossible and instead a fixed calendar of 29 and 30 day months (see Hebrew calendar for details) was instituted by Hillel II. At the end of a 29 day month, Rosh Chodesh is celebrated for one day, on the first day of the new month. At the end of a 30 day month, Rosh Chodesh is celebrated for two days the 30th day of the previous month, and the first day of the new month.
Хабарландыру
Белгілі бір күнтізбе болғанымен, Рош Ходеш әлі де алдыңғы Шаббат күні синагогаларда жарияланады (Шаббат Мевархим – Жаңа айды баталау Шаббаты деп аталады). Жариялау Сефер Тора оқылғаннан кейін, оны Тора сандығына қайтару алдында жасалады. Жаңа айдың аты және ол аптаның қай күніне сәйкес келетіні дұға барысында айтылады. Кейбір қауымдарда дұғадан бұрын жаңа айдың нақты күні мен уақыты туралы хабарлау қалыпты. Бұл уақытты «молад», яғни «туылу» деп те атайды. Әдеттегі Хафтара Рош Ходештің арнайы Хафтарасымен ауыстырылады. Рош Ходеш Шаббат күніне келсе, Мұсаф дұғасы да өзгертіледі. Орталық батаның орнына Шаббат пен Рош Ходешті еске алатын басқа нұсқа (Ата Яцарта) оқылады. Егер Рош Ходеш жексенбі күніне келсе, басқа Хафтара, Махар Ходеш («Ертең Жаңа Ай», 1 Самуил 20:18-42) оқылады. Киддуш Левана Рош Ходештан кейін, әдетте Рош Ходештен кейінгі алғашқы сенбі күні оқылады. Көптеген адамдар Рош Ходешті құрметтеп, арнайы дастарқан басына отыруды әдет етеді, бұл туралы «Шулхан Арух» кітабында айтылған. Бұл «Биркат Хамазон» дұғасында «Яале Ве Яво» әнін оқуға мүмкіндік береді. Кейбір хасидтік яхудилер осы дастарқан басында 104-ші Псалмды орындайды.
Despite the existence of a fixed calendar, Rosh Chodesh is still announced in synagogues on the preceding Shabbat (called Shabbat Mevarchim — The Shabbat of Blessing [the new month]). The announcement is made after the reading of the sefer Torah, before returning it to the Torah ark. The name of the new month, and the day of the week on which it falls, is given during the prayer. Some communities customarily precede the prayer by an announcement of the exact date and time of the new moon, referred to as the molad, or "birth". The regular Haftarah is replaced by a special Rosh Chodesh Haftarah. The Mussaf prayer is also modified when Rosh Chodesh falls on Shabbat. The central benediction is replaced with an alternative version (Ata Yatzarta) that mentions both the Shabbat and Rosh Chodesh. If Rosh Chodesh falls on a Sunday, a different Haftarah, Mahar Chodesh ("Tomorrow is the New Moon", I Samuel 20:18 42) is read. Kiddush Levanah is recited soon after Rosh Chodesh, typically on the first Saturday night after Rosh Chodesh. Many have a custom to eat a special meal in honor of Rosh Chodesh, as recommended by the Shulchan Aruch. This gives one the opportunity to recite the Ya'a'le Ve Yavo in Birkat Hamazon. Some Hasidic Jews sing Psalm 104 during this meal.
Жұмыс
Қазіргі еврейлер Рош Ходешті басқа жұма күндерінен көп ерекшелендірмейді (ғибадат қызметін ұзартудан басқа). Талмудта Рош Ходеш күні жұмыс істеуге рұқсат етіледі делінген. Иерусалим Талмуды әйелдердің Рош Ходеш күні жұмыс істемейтінін айтады, бірақ бұл заң емес, әдет-ғұрып бойынша жасалады. Бұл әдет-ғұрып "Шулхан Арух" кітабында тіркелген, бірақ қазіргі заманда кеңінен қолданылмайды. Дегенмен, еврей тарихының көп бөлігінде Рош Ходеш күні қаттырақ сақталған. Кейбір Киелі кітаптарда Рош Ходеш сауда-саттық жүргізілмейтін, ғибадат пен той-томалаққа арналған күн ретінде сипатталған. Бұл Арад остракасынан (б.з.д. 600 ж.) табылған жазумен расталады, онда әскери қолбасшыға айдың бірінші күні тауар жеткізуге, ал жеткізілгенін екінші күні ғана жазбаға түсіруге бұйырылған (көрініп тұрғанындай, жазуға рұқсат етілмейтін мелахха саналған). Екінші ғибадатхана кезеңінде де Рош Ходеш демалыс күні деп есептелген деректер бар. Талмуд кезеңінде бір мәтінде Рош Ходеш жұмысты тоқтату күні (биттул) деп айтылса, екіншісінде жұмыс тоқтағаны (биттул), бірақ тыйым салынбағаны (ассур) делінген. Рош Ходеш күні жұмыс істеудің қазіргі қабылдануын түсіндіру үшін Шағат Арьех ғибадатхана тұрғанда Рош Ходеш күні жұмыс істеуге жалпы тыйым болғанын ұсынды, себебі муссаф құрбаны бүкіл халықтың атынан шалынатын, ал құрбан шалатын күні адам жұмыс істеуге болмайтын қағида бар.
Jews nowadays generally treat Rosh Chodesh as barely different from any other weekday (except for expansion of the prayer service). and the Talmud states that work is permitted on Rosh Chodesh. The Jerusalem Talmud states that women refrain from work on Rosh Hodesh, but only by custom as opposed to law. This custom is recorded in the Shulchan Aruch, but does not seem to be commonly practised in modern times. Yet for much of early Jewish history, Rosh Chodesh was observed much more seriously. In some Biblical sources, Rosh Hodesh is described as a day when business is not conducted and which seems to have been devoted to worship and feasting. This is corroborated by an inscription from the Arad ostraca (c. 600 BCE) in which a military commander is told to deliver goods on the first of the month, but only to record this delivery in writing on the second of the month (seemingly because writing was considered a forbidden melakha). In the Second Temple period, too, Rosh Chodesh was considered a day of rest according to some sources. In the Talmudic period, one passage considered Rosh Chodesh to be a day on which work ceased (bittul); another passage suggests that work ceased (bittul) but was not forbidden (assur). To explain the current acceptance of working on Rosh Chodesh, Shaagat Aryeh proposed that there indeed was a general prohibition on Rosh Chodesh work while the Temple stood, as the mussaf sacrifice was offered on behalf of the entire people, and a general principle exists that a person may not work on a day when their sacrifice is offered.
Рош Ходеш және әйелдер
Талмудта әйелдер Рош Ходеш күні жұмыс істемейді делінген. Раши осы үзіндіге түсініктеме беріп, олар қандай істерден аулақ болуы керектігін көрсетеді: Мишканның (Дүкеннің) құрылысына әйелдердің салған үлесі – иіру, тоқу және тігу. Шұлхан Арухта «Рош-Ходеш күні жұмыс істемейтін әйелдердің жақсы дәстүрі бар» деп жазылған.
According to the Talmud, women do not engage in work on Rosh Chodesh. Rashi, in commenting on this passage, delineates the activities from which they must refrain: spinning, weaving, and sewing—the skills that women contributed to the building of the Mishkan (Tabernacle). The Shulchan Aruch writes that "Those women whose custom is not to do work on [Rosh Chodesh] have a good custom".</blockquote>
Қазіргі заманда әйелдерге арналған Рош Ходеш тойлаулары әр топқа қарай әртүрлі болады, бірақ көпшілігі Рош Ходеш тобы деп аталатын әйелдердің шағын жиындарына негізделген. Көбінесе Шейхинаға қызығушылық артады, каббала бойынша ол Құдайдың әйелдік жағы болып есептеледі. Бұл топтар мүшелерінің қалауына қарай еврей әйелдері үшін маңызды мәселелер төңірегінде әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырады. Көптеген Рош Ходеш топтары руханиятты, діни білімді, рәсімдерді, денсаулық мәселелерін, музыканы, ән салуды, өнерді және/немесе тамақ дайындауды зерттейді. Кейбір топтар өздерінің қауымдастығындағы жас еврей әйелдерін жыныстық тәрбие, өзін-өзі бағалау және басқа әйелдердің психикалық және физикалық денсаулық мәселелері туралы біліммен таныстыруды жөн көреді. Мириамның тостағаны (Мириам пайғамбарға арналған) 1980 жылдары Бостон қаласындағы Рош Ходеш тобында пайда болды; оны Стефани Лоу ойлап тапты, ол оны майим хайиммен (тірі сулармен) толтырып, феминистік медитация рәсімінде қолданды. Кейбір седерлер (оның ішінде алғашқы Әйелдер седері, бірақ әйелдер ғана қатысатын седерлермен шектелмейді) енді Мириамның тостағанын және дәстүрлі Илияс пайғамбардың тостағанын қояды, кейде Мириамды құрметтеу рәсімімен бірге. Мириамның тостағаны Мириамның құдығы туралы мидрашпен байланысты, ол «Мысырдан шығу кезінде израильдіктердің 40 жылдық саяхатында оларға бірге болған керемет құдық туралы баяндайтын раббилік аңыз».
In modern times, female centered Rosh Chodesh observances vary from group to group, but many are centered on small gatherings of women, called Rosh Chodesh groups. There is often a particular interest in the Shekinah, considered by the kabbalah to be a feminine aspect of God. These groups engage in a wide variety of activities that center around issues important to Jewish women, depending on the preference of the group's members. Many Rosh Chodesh groups explore spirituality, religious education, ritual, health issues, music, chanting, art, and/or cooking. Some groups also choose to educate young Jewish women in their community about sexuality, self image, and other women's mental and physical health issues. Miriam's cup (for the prophet Miriam) originated in the 1980s in a Boston Rosh Chodesh group; it was invented by Stephanie Loo, who filled it with mayim hayim (living waters) and used it in a feminist ceremony of guided meditation. Some seders (including the original Women's Seder, but not limited to women only seders) now set Miriam's cup as well as the traditional cup for the prophet Elijah, sometimes accompanied by a ritual to honor Miriam. Miriam's cup is linked to the midrash of Miriam's well, which "is a rabbinic legend that tells of a miraculous well that accompanied the Israelites during their 40 years in the desert at the Exodus from Egypt".