Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чилидің бұрынғы президенті
Former president of Chile
Мануэль Франсиско Антонио Джулиан Монт Торрес (4 қыркүйек 1809 – 21 қыркүйек 1880) – чилилік мемлекет қайраткері және ғалым. Ол 1851 және 1861 жылдар аралығында Чили президенті қызметіне екі рет сайланды.
Manuel Francisco Antonio Julián Montt Torres (; September 4, 1809 – September 21, 1880) was a Chilean statesman and scholar. He was twice elected President of Chile between 1851 and 1861.
Өмірбаян
Монтт Вальпараисо облысының Петорка қаласында, каталон иммигранттарының ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы өте кедей болды, ал 1822 жылы әкесінің қайтысы олардың жағдайын одан бетер нашарлатты. Сол жылы Мануэльдің анасы оны Instituto Nacional (Ұлттық институт, ол кейін 1835 жылдан 1840 жылға дейін ректор болып қызмет етті) институтына қабылдады, бірақ ол басқа студенттерге сабақ беріп ақы төлеуге ғана мүкіндік алды. Instituto Nacional-да құқық білімін алғаннан кейін, 1833 жылы заңгер болып бітірді және көп ұзамай маңызды академиялық және мемлекеттік лауазымдарға ие болды. Монтт ғалым ретінде танымал болды және Диего Порталес арқылы Жозе Хоакин Приетоның президенттігі кезінде (1831–1841) қоғамдық өмірге қатысты. Монтт 1837 жылы Порталес қаза болғаннан кейін туған дағдарыста батылдығымен көзге түсті, бірақ үкіметте тек төменгі лауазымды қызметкер болды. 1840 жылы Монтт Чили Ұлттық Конгресіне сайланды. Ол президент Мануэль Булнес (1841 жылдан 1851 жылға дейін) кезінде ішкі істер министрі және әділет министрі болып қызмет етті. Ол Чилиде білім беру және ғылыми прогрестің қажеттілігін баса көрсетті және біраз уақыт мемлекеттік білім беру министрі болды. Булнес басқару кезеңінде ол екі рет Ішкі және Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1849 жылы ботаник Клод Гей Мануэль Монттің құрметіне Аргентина мен Чилиде өсетін гүлді өсімдіктер тұқымдасына жататын Монтеа деген атау берді.
Montt was born in Petorca, Valparaíso Region, the son of Catalan immigrants. His family was very poor, and in 1822 the death of his father increased their hardship. The same year, Manuel's mother secured his entrance into the Instituto Nacional (National Institute, where he would later serve as rector from 1835 to 1840), though he could only afford the fees by tutoring other students. After studying law at the Instituto Nacional, he graduated as a lawyer in 1833 and soon achieved prominent academic and government posts. Montt had a distinguished career as a scholar, and was introduced into public life during the presidency (1831–1841) of José Joaquín Prieto by Diego Portales. Montt distinguished himself by his courage in the crisis that followed upon Portales' assassination in 1837, though only holding a subordinate post in the government. In 1840, Montt was elected to the National Congress of Chile. He served as minister of the interior and minister of justice under President Manuel Bulnes (in office from 1841 to 1851). He emphasized the need for educational and scientific progress in the Chile, and was Minister of public instruction for a time. He was also twice Minister of Interior and Foreign Affairs during the Bulnes administration. In 1849, botanist Claude Gay named Monttea, a genus of flowering plants from Argentina and Chile, belonging to the family Plantaginaceae in Manuel Montt's honour.
Төрағалық
1851 жылы Монт Чили президенті болды, бірақ либералдар оның сайлауын алаяқтық деп есептеді және 1851 жылғы революция деп аталған қарулы көтеріліс ұйымдастырды, ол тез басылды. Монт консервативті олигархияны ұсынды, авторитарлық және өз нанымында қатал болды, бірақ сонымен қатар ұлтының экономикалық және әлеуметтік прогресі үшін жұмыс істеді. Чилидің Рим-католик шіркеуінде мемлекеттік қамқорлық құқығын бекіткенде және жерді сату немесе мұраға қалдыру шектеулерін жоюды қолдағанда ол консерваторларды ашуға тікелей себепкер болды. Оның басшылығымен сауда және банк ісі дамыды, Чили заңдары жүйеленді, халыққа білім беру және иммиграцияға үлкен мән берілді, сондай-ақ Био-Био өзенінен оңтүстікке қарайғы аймақ жайылды. Мануэль Монт, Чилидің алғашқы азаматтық президенті ретінде, Диего Порталес бастаған реформаларды одан әрі дамытты. Иммиграция министрі Висенте Перес Росалеспен бірге ол елдің оңтүстігіне неміс иммигранттарының қоныстануын ынталандырды. Жаңа қоныстанған жерлердің орталығында орналасқан Пуэрто-Монт қаласы оның құрметіне аталды. Ол Чилиді энергия мен даналықпен басқарды, бұл елдің материалдық өркендеуіне негіз салды. Оған ішкі істер министрі Антонио Варас тиімді көмектесті, және осы екі мемлекет қайраткерінің ынтымақтастығынан белгілі ультраконсервативті фракция – Монт-Варас аты шықты. Оның президенттік кезеңінде теміржолдар, телеграфтар, банктер, мектептер мен оқу орындары салынды. Екінші мерзімінің соңына қарай, Монт өзінің ішкі істер министрі Варастың өзінен кейін президент болуын қалағанда, либералдар тағы да қарулы көтеріліс ұйымдастырды (1859). Монт көтерілісті қайтадан басып тастады, бірақ либералдарды қолдауын Хосе Хоакин Переске, орташа көзқарастағы саясаткерге ауыстырып, көндірді.
In 1851 Montt won the Chilean presidency, but the liberals regarded his election as fraudulent and instigated an armed revolt, the Revolution of 1851, which was quickly subdued. Montt represented the conservative oligarchy and was authoritarian and inflexible in his beliefs, but he also worked for the economic and social progress of his nation. He angered the conservatives when he asserted the state's right of patronage in Chile's Roman Catholic Church and when he supported the abolition of restrictions on the sale or bequeathing of landed estates. His administration made advances in commerce and banking, codified Chilean laws, strongly promoted public education and immigration, and colonized the area south of the Bío Bío River. Manuel Montt, as Chile's first civilian president, furthered the reforms begun by Diego Portales. With Vicente Perez Rosales, the Minister of Immigration, he encouraged the settlement of German immigrants in the south of the country. The city of Puerto Montt, at the centre of the newly settled lands, honours his name. He governed Chile with an energy and wisdom that laid the foundation of her material prosperity. He was ably assisted by his minister of the interior Antonio Varas, and from the co operation of the two statesmen the well known ultra conservative faction, the Montt Varistas, took their name. His presidency featured the establishment of railways, telegraphs, banks, schools and training colleges. Near the end of his second term, when Montt indicated a preference for Varas, his minister of the interior, to become his successor, liberals again staged an armed uprising (1859). Montt again subdued the revolt, but pacified the liberals by shifting his support to José Joaquín Pérez, who was a moderate.
Кейінгі өмірі
1861 жылы президенттік лауазымнан бас тартқаннан кейін Монт Чили Жоғарғы Сотының төрағасы болды, ол қайтыс болған 1880 жылдың қыркүйегіне дейін осы қызметте қалды. Мануэль Монттың жүрегі туған інісі Хорхе (1846 жылы туған) 1891–1896 жылдары Чили президенті болды, ал Мануэль Монттың ұлы Педро (1910 жылы қайтыс болды) 1906–1910 жылдары президенттік қызмет атқарды. Мануэль Монт 1880 жылдың 21 қыркүйегінде Чилидің Сантьяго қаласында 71 жасында қайтыс болды. Оның құрметіне Пуэрто-Монт қаласы оның есімімен аталады.
On giving up the presidency in 1861, Montt became President of the Supreme Court of Chile, a position which he held up to his death in September 1880. Manuel Montt's nephew Jorge (born 1846) served as president of Chile in 1891–1896, as did Manuel Montt's son, Pedro (died 1910), between 1906 and 1910. Manuel Montt died in Santiago de Chile on September 21, 1880, he was 71 years old. He gives his name to the town of Puerto Montt.