Кіріспе

Чили әскери қызметкері; тәуелсіздік көшбасшысы (1785–1821)

Хосе Мигель Каррера Вердуго (1785 жылдың 15 қазаны – 1821 жылдың 4 қыркүйегі) – чилилік генерал, бұрынғы испан әскери қызметкері, белгілі Каррера әулетінің мүшесі және тәуелсіз Чилидің негізін қалаушылардың бірі. Каррера «Ескі Республика» дәуіріндегі Чили Тәуелсіздік соғысының ең маңызды көшбасшысы болды. Испанияның Чилиді «қайта жаулауынан» кейін жеңіліске ұшырағанына қарамастан, ол эмиграцияда күресін жалғастырды. Аргентина мен Чилидің тәуелсіздік көшбасшылары Сан-Мартин мен О’Хиггинске қарсылығы оны Монтевидеода жер аударылуға мәжбүр етті. Монтевидеодан Каррера Аргентинаға барып, унитариандарға қарсы күреске қосылды. Каррераның шағын армиясы ақырында Буэнос-Айрес провинциясында қалған федералистерден оқшауланды. Осы қиын жағдайда Каррера Чилидің Жоғарғы Директоры О’Хиггинсті құлату үшін Чилиге дейін, жергілікті тайпалар бақылап отырған аймақтар арқылы өтуге шешім қабылдады. Оның Чилиге өтуіне, оның басты мақсатына Аргентина саясаткерлері қарсы болды, ол Ранкель тайпасы сияқты үнді тайпаларымен бірлесіп, Аргентинаның оңтүстік провинцияларына қарсы науқан жүргізді. Каррераның одақтасы Энтре-Риос Республикасының құлауынан және Рио-де-ла-Плата Біріккен провинцияларына қарсы бірнеше жеңістен кейін, Каррераның әскері Мендоса маңында көп санды әскерге ұшырады. Содан кейін Каррераның аргентиналық көмекшілерінің бірі оны сатып берді, нәтижесінде ол тұтқындалды және сол қалада өлім жазасына кесілді.

Алғашқы жылдар

Жозе Мигель Каррера баск тегінен шыққан. Ол Сантьягода, Игнасио де ла Каррера и Кювас пен Франсиска де Паула Вердуго Фернандес де Вальдивиесо и Эррераның екінші ұлы (қарындасы Хавьера және інісі Хуан Хоседен кейінгі үшінші бала) ретінде дүниеге келді. Каррера алғашқы білімін сол кездегі ең жақсы мектеп – Конвикторио Каролинода алды. Осы жылдары ол сыныптасы және көршісі, болашақта Чили тәуелсіздік қозғалысының партизандық басшысы Мануэль Родригеспен дос болып кетті. Оқуын бітірген соң ата-анасы оны Испанияға жіберді. 1808 жылы ол Испания армиясына қатысты. Наполеон әскерлеріне қарсы күресіп, сержант-майор шеніне жетті және Húsares de Galicia полкіне қолбасшылық етті. Испанияда ол АҚШ тәуелсіздік қозғалысымен байланыс жасап, Кадис орденіне қосылды.

"Ескі Отан" (1810-1814)

Испания монархының болмауына байланысты Чилиде құрылған үкімет туралы білгенде, ол Чилиге қайтып, саясатқа қатысты. Каррералар үш ірі саяси күштің бірі болғандықтан, ол үкіметке кірді. 1811 жылдың 15 қарашасында Каррералар төңкеріс жасап, Хосе Мигель Чилидің жалғыз билеушісі болды (оның бауырлары әскери қолбасшылар болды). Чили тәуелсіздігіне қатысты жеке және чилилік ұлттық көзқарастарының арқасында Каррера Лаутаро ложасымен қақтығысқа түсті, олардың мақсаты Латын Америкасын Америка Құрама Штаттары сияқты біріктіру болды. Өкіметтік кезеңінде ол Чилидің бірнеше ұлттық нышандары мен институттарын құруға көмектесті: Каррера Чилидің алғашқы Конституциясын жасады, алғашқы Чили туын және гербін жасады, сондай-ақ Чилиге алғашқы баспа станогын әкеліп, баспасөзді дамытты, нәтижесінде Чилидегі алғашқы газет – «Ла Аврора де Чили» пайда болды. Каррера 18 қыркүйекті Тәуелсіздік күні ретінде белгіледі (ол әлі күнге дейін Чилиде тойланады), бірақ нақты тәуелсіздік күні 1818 жылдың 12 ақпаны болды. Ол сондай-ақ құлдықты жойды, дін қызметкерлерінің заңдық иммунитетіне ие болу құқығын жойды және Чилидегі алғашқы мемлекеттік мектеп – Instituto Nacional-ды құрды. Испан армиясы мен флоты Чилидің оңтүстігіне басып кірген кезде, ол патриоттық күштердің бас қолбасшысы болды және үкіметтен кетті. Ол Консепсьон қаласынан испандықтарды ығыстырып, сәтті жорық жүргізді. Каррераның жаудың қолбасшысына тікелей оқ атқаннан кейін өзенге секіруге мәжбүр болған Эль Робледегі шабуылдан кейін, үкімет оны қызметінен босатып, жаудың шабуылын тойтаруға қол жеткізген бригадир Бернардо О’Хиггинсті тағайындады. Каррера испандықтарға тұтқынға алынды, бірақ қашып кетті, содан кейін Гайнза шарты бойынша тұтқын алмасты және үшінші рет үкіметті құлатты. Бернардо О’Хиггинс Каррераны мойындамады және Каррера әскерімен Треc Асекиас шайқасында соғысты (Каррераның кіші інісі Луис Каррера айлакер қорғаныс стратегиясын қолданып О’Хиггинсті жеңді). Осы хаостың кезінде испан әскері Консепсьонды қайта басып алып, Сантьягоға қарай жылжыды. Каррера мен О’Хиггинс әскерді қайта біріктіруге келісті; Каррераның жоспары испандықтарды Ангостура-дель-Пайнеге тарту болды, ал О’Хиггинс Ранкагуа қаласында тұруды жоспарлады. Ең қисынды жоспар – жергілікті күштердің аздығын ескере отырып, оңай қорғалатын тар жол болатын Ангостура де Пэйнде тұру еді. Алайда, соңғы сәтте және тікелей бұйрыққа қарамастан, О’Хиггинс чилилік күштерді Ранкагуаның орталық алаңында орналастырды. Ол және оның әскері қоршауға алынды, және бір күндік шайқастан кейін испандық командир Мариано Озорио Ранкагуа апатында (1814 жылдың 1-2 қазаны) жеңіске жетті.

Аргентина мен АҚШ

Чили күштерінің жеңілісімен көптеген патриоттар сол кезде Хосе де Сан-Мартин билеген Мендосаға қашып кетті. Сан-Мартин Лаутаро ложасының мүшесі болғандықтан, ол О’Хиггинс пен оның одақтастарын құшақ жайып қарсы алды. Вандализм жасағандары үшін Хосе Мигель мен оның бауырлары тұтқындалып, Буэнос-Айреске жіберілді, онда Испаниядағы Наполеонға қарсы соғыстан бері Каррераның досы Карлос Мария де Альвеар жаңа ғана ұлттық батыр атанған еді. Альвеар көп ұзамай Аргентина билігін өз қолына алды. Альвеар үкіметте болғанда Каррера Буэнос-Айресте жақсы жағдайда болды. Бірақ Альвеар құлатылғаннан кейін билікті Лаутаро ложасының мүшелері басып алды, бұл Каррераны Буэнос-Айрестен АҚШ-қа қашуға мәжбүр етті. Комодор Дэвид Портердің көмегімен және жеке өзінің сұлу сымбатымен Хосе Мигель Каррера чилилік тәуелсіздік жобасы үшін американдық экипаждармен жабдықталған төрт кеме алуға қол жеткізді. Бірақ ол осы флотпен Буэнос-Айреске келген кезде, Сан-Мартинге адал Аргентина үкіметі кемелерді тәркілеп, Каррераны түрмеге қамады. Түрмеде отырғанда Сан-Мартин Мендосада әскер жинады. Бұл әскерлер Анд тауларын басып өтіп, 1817 жылдың 12 ақпанында Чакабуко шайқасында испандарды жеңді. Каррера АҚШ-тың елшісі, онымен бірге келген Джоэл Робертс Пуайнсеттен көмек алып, Сан-Мартиннің күштерінен қашып, бразилиялық генерал Карлос Фредерико Лекордың қорғауында Монтевидеода паналады. Монтевидеода болғанда оның бауырлары Хуан Хосе мен Луис О’Хиггинске қарсы қастандық жоспарлады, себебі ол Каррераларды Сан-Мартинге және Лаутаро ложасына сатқан еді. Олар Мендосада тұтқындалып, Сан-Мартин мен О’Хиггинс екінші Канча-Райада шайқаста жеңілгеннен кейін Бернардо де Монтеагудоның бұйрығымен атылып өлтірілді. Лаутаро ложасы жеңіліс жағдайында барлық саяси қарсыластарын, соның ішінде Каррера бауырларын өлтіруді жоспарлаған еді. Жозе Мигельге бұл туралы хабарланғаннан кейін, ол ашық түрде және ызамен Сан-Мартин мен О’Хиггинске қарсы шыға бастады. Содан кейін Хосе Мигель Каррера Аргентина федералистік соғысының басты ұйымдастырушыларының бірі болды және унитариандық үкіметке қарсы күресті. Каррера мен федералистер Директория үкіметін жеңіп, Буэнос-Айреске кірді. 1820 жылдың 23 ақпанында олар Аргентинаның федеративтік жүйесін алғаш рет құрған Пилар шартын жасады. Бірақ ұлттық бәсекелестік салдарынан Каррера Аргентина тарихнамасында көбінесе еске алынбайды. Осы шарттың нәтижесінде Каррера ақша мен әскер алды, олармен Чилиге қарай жол тартты. Каррераның өлімінен бұрынғы басты одақтастарының бірі – Арауканиядан Пампасқа жақында көшіп келген Бороанос тайпасы еді. Бірақ ол Мендосада тоқтатылып, тұтқынға алынды.

Сот және өлім жазасы

Дұшпандары тарапынан көрсетілім сотта сотталғаннан кейін, Каррера 1821 жылдың 4 қыркүйегінде ату отрядымен атқыланды.

Жауынгер

Каррера Чилиде алты жасында әскери мансапқа қадам басты. 22 жасында (1808) Наполеон соғыстарына қатысып, 1808, 1809 және 1810 жылдарғы науқандарға іліккен. Еуропада Каррера элиталық атқыштар офицері және "Фарнезио" гусар полкінің капитаны болды. Ол сондай-ақ "Галисия гусарларының" командирі атанды. Талавера шайқасында өзгелерден ерекше көзге түсіп, Талавера орденімен марапатталды. Окана шайқасында жарақат алды. Барлығы ол Еуропа топырағында 20-ға жуық қарулы қақтығыс пен шайқасқа қатысты. Чилиге оралған соң, ол өзінің әскерін испан әскеріне қарсы 10 шайқасқа және/немесе қарулы қақтығысқа жетектеді. Кейін АҚШ-қа сапар шеккеннен кейін және Аргентина арқылы Чилиге қайта оралуға тырысқанда, ол өзінің әскерімен бірге Аргентинамен бірнеше қарулы қақтығыстар мен шайқастарда күресті, олардың кейбіреулері ерекше қатыгез және қанды болды. Аргентинадағы жорығында Рио-Куарто шайқасы ерекше атақты болды. Барлығында Каррера 40-қа жуық соғысқа қатысты.

Танымал мәдениетте

Хосе Мигель Каррераның өмірі "Батырлар" тележобасы арқылы көрсетілді. Бұл сериалға Чилидің негізін қалаушы аталары мен батырлары туралы 6 байланысты фильм кіреді, және онда Хосе Мигель Каррера рөлін Диего Касануэва сомдады.