Орта ғасырдағы Бавариялықтар: Этнографиялық шолу

Кіріспе

ерте ортағасырлық халықтар

Бавария аймағының неміс этнографиялық тобы Бавариялықтар (бавария тілінде: Boarn, стандартты неміс тілінде: Baiern) – Германия мемлекетінің Бавария аймағындағы немістердің этнографиялық тобы. Бұл топтың диалектісі немесе сөйлеу тілі Бавария тілі деп аталады, ол шамамен 17 ғасырдағы Бавария сайлаушылығының аумағына жуық Альтбайернге ("Ескі Бавария") тән. Бавариялықтар, көршілес австриялықтар сияқты, дәстүрлі католиктер. Альтбайерннің көп бөлігінде католик шіркеуіне мүшелік 70%-дан асып түседі, ал Бавариядағы оңшыл Христиандық-әлеуметтік одақ (1919–1933 жылдардағы Бавария халық партиясының мұрагері) дәстүрлі түрде Ландтагтағы ең күшті партия болып табылады, сондай-ақ 1946 жылдан бері Баварияның барлық Министр Президенттерінің партиясы, Вильгельм Хогнердің 1954–1957 жылдардағы бір ғана ерекшелігінен басқа.

Шығу тегі

Байуварий – 6-ғасырдан бастап Богемия орман аймағындағы халықты білдіретін термин (Боилердің ежелгі дәуірдегі аумағы); атауы *Bajōwarjōz латын тілінен алынған, яғни «Богемия азаматтары», протогерман тілінен *Bajōhaimaz (Boiohaemum, Богемия), яғни «Боилер мекені» деген мағынаны білдіреді. Бұл терминді Тацит өзінің «Германия» еңбегінде б.з. 1-ғасырының соңында айтқан, сол кезде Боилердің бір бөлігі аймақты қалдырып, оны Риммен тығыз байланыста болған Суэв германдық тайпалары, мысалы, Маркоманндар басып алған. Дунай өзенінің оңтүстік жағында Римнің бақылауындағы Раетия провинциясы орналасқан. Бавариялықтар алғаш рет 6-ғасырдың ортасында Альпі тауларының етегінде, Дунайдың екі жағында да еске алынған. Осы кезеңде Дунайдағы жылжымалы және араласып кеткен топтарды археологиялық тұрғыдан ажырату қиын. Бұл оқиға көршілес аламандықтардың (батыс) және түрінгтердің (солтүстік) франктардың үстемдігіне өткеннен кейін, ал Италияда Теодорих пен Одоакр патшалықтары аяқталып, Альпі аймағында жаңа билік вакуумы пайда болды. Олар шығысында күш ретінде қалыптасып келе жатқан ломбардтармен тығыз байланыста болған сияқты. Олардың құқықтық жүйесі Римнің күшті ықпалына тап болған, ал олардың бірігуі франктар орнатқан герцогтың басшылығымен жүзеге асқан (Ескі бавариялық заң кодекстері бес негізгі руға сілтеме жасайды). Рим империясы мен «Германия» арасындағы Дунай шекарасы осы уақытқа дейін Рим шекара әскерлерінің, германдық клиенттердің, содан кейін империядан тыс түрлі «варвар» халықтарының едәуір көбейген аймағына айналды, олардың кейбіреулері Атилланың үстемдігінде болды. «Эльба немістері» солтүстікке қарай Эльба өзенінен келді, ол Тюрингияның билігінде болды, және ломбардтар да сонда болған. Бірақ солтүстік топтар да Эльба бойында Солтүстік теңіз жағынан көшіп келді, сондай-ақ ломбардтарға қосылған кейбір сакстар және мүмкін герульдер де болды. Сонымен қатар, Аттила империясына дейінгі ұрпақтарда, бавариялықтардың шығысында готтар сияқты шығыс германдық тайпалар Паннония аймағына енді. Бұл халықтар ғұндар империясына үлес қосып қана қоймай, кейде Римнің фоэдераты ретінде бейбіт өмір сүрді. Бавариялықтар мен ломбардтармен бірге осы аймаққа кірген славяндар да болды, олар әсіресе Жоғарғы Пфальц аймағын және Регенсбургтің төңірегін (Grossprüfening ауданы) қоныстандырды. 6-7 ғасырларда пайда болған бавариялықтардың көршілері батыста аламандықтар (шекарасы ретінде Лех өзені, ол бүгінгі күні де диалектілік айырмашылықты сақтайды) және солтүстікте түрінгтер болды, екеуі де бавариялықтар сияқты франктардың үстемдігінде болды (бірақ 7-ғасырдың соңында Тюрингия королі Радульф көтеріліс шығарды және осы үш аймаққа біраз уақытқа тәуелсіздік қайтарылды). Солтүстікте славяндар қоныстанды, ал шығыста және оңтүстікте готтар мен ломбардтар кейіннен славяндар мен мажарлармен ығыстырылды. Көршілес Аляманниядағыдай, Бавария 6-ғасырдан бастап христиандық герцогтар билік еткендіктен, номиналды түрде христиан ел болды, бірақ оның халқын христиандыққа айналдыру 7-ғасыр бойы және 8-ғасырға дейін созылған біртіндеп процесс болды; Әйгілі Корбиниан Рим папасы Григорий II герцог Гримальдқа қызмет етуге және Баварияны христиандыққа айналдыруға жіберілді; ол Фрайзингтің алғашқы епископы болды. Лауракум (Лорх) епархиясы 4-ғасырдан бері бар болды, 8-ғасырда Австрия мен Венгрияны христиандыққа айналдыру үшін көпір басына айналған Пасауға көшті. Регенсбург епископтығын 739 жылы Бонифаций құрды. Lex Baiuvariorum – 740 жылдары жазылған 23 дәстүрлі заң баптарынан тұратын германдық заң кодексі. Бавария Каролинг империясының құрамында батыста Швабиямен, солтүстікте Тюрингиямен, оңтүстікте Ломбардиямен және шығыста Славян Каринтиясымен шектеседі.

Baiuvarii was the term for a population from the Bohemian Forest area (which had been the territory of the Boii during antiquity) from the 6th century; the name is Latinized from the ethnonym *Bajōwarjōz, meaning "citizens of Bohemia" from Proto Germanic *Bajōhaimaz (Boiohaemum, Bohemia), meaning "Boii home", which was a term already mentioned by Tacitus in his Germania at the end of the 1st century AD, by which time parts of the Celtic Boii had already left the area, leaving it to be dominated by Suevic Germanic groups in close contact with the Romans, such as the Marcomanni. On the southern side of the river Danube was the Roman controlled province of Raetia. Bavarians are first mentioned in the mid 6th century, in the foothills north of the Alps, on both sides of the Danube. It is difficult to distinguish the mobile and mixing groups of the Danube in this period archaeologically. The timing comes after the period when the neighbouring Alamanni (to the west) and Thuringians (to the north) had come under Frankish hegemony, and in Italy the kingdoms of Theoderic and Odoacer had come to an end, creating a new power vacuum in the Alpine region. They seem to have been closely related to the Lombards who were developing as a force to the east of them. Their legal system shows heavy Roman influence, and their unification appears to have been under a Duke installed by the Franks (Old Bavarian law codes refer to five main lineages). The Danubian frontier between the Roman empire and "Germania" had by this time become a region where older populations had been added to significantly by generations of Roman border troops, Germanic clients, and then various "barbarian" peoples from outside the empire, some of whom had been under the hegemony of Attila the Hun. "Elbe Germans", came from the river Elbe to the north, which was under Thuringian rule, and is where the Lombards had also been. But also more northern groups had moved along the Elbe from the direction of the North Sea, as did some Saxons who joined the Lombards, and possibly the Heruls. Also, East Germanic groups such as the Goths had entered the Pannonian region east of the Bavarians in the generations leading up to the empire of Attila. These peoples had not only contributed to the Hunnic empire, but also sometimes been settled peacefully as Roman foederati. Also entering the area, more contemporary with the Bavarians and Lombards, were Slavs, who particularly settled the Upper Palatinate as well as around Regensburg itself (distr. Großprüfening). Neighboring the emerging Bavarian people in the 6th to 7th centuries were the Alamanni to the west (with the river Lech as boundary, which remains a dialectal division today), and Thuringians to the north, both dominated to some extent by the Franks as were the Bavarians (in the late 7th century however, there was a period where Radulf, King of Thuringia rebelled and some independence was returned to these three regions for a while).) Slavs were settling to the north east, and Goths and Langobards to the east and south were later displaced by Slavs and Magyars. Much like was the case in neighboring Alemannia, Bavaria was nominally Christian by virtue of being ruled by Christian dukes from the 6th century, but Christianization of its population was a gradual process lasting throughout the 7th century and into the 8th; Saint Corbinian was sent by Pope Gregory II to minister to duke Grimoald and work towards the evangelization of Bavaria; he became the first bishop of Freising. A Diocese of Laureacum (Lorch) had been in existence since the 4th century, in the 8th century moved to Passau, which became a bridge head for the Christianization of Austria and Hungary. The Bishopric of Regensburg was founded in 739 by Boniface. The Lex Baiuvariorum was a codex of Germanic law, comprising 23 articles of traditional law recorded in the 740s. Bavaria within the Carolingian Empire was bordering on Swabia in the west, Thuringia in the north, Lombardy in the south and Slavic Carinthia in the east.

Қазіргі тарих

Бавария Корольдігі Пресбург бейбіт шартында (1805), Аустерлиц шайқасындағы француз жеңісінен кейін құрылды. Корольдіктің аумағы келесі жылдары үлкен өзгерістерге ұшырады, соңында Париж шартында (1814) бекітілді, ол қазіргі мемлекеттің көп бөлігін құрайтын шекараларды белгіледі. 1837 жылы корольдік сегіз әкімшілік аймаққа (Regierungsbezirke) бөлінді: Жоғарғы Бавария, Төменгі Бавария, Франкония, Швабия, Жоғарғы Пфальц және Пфальц. Баварияның Людвиг I патшалық атағын Людвиг, Бавария королі, Франкония герцогы, Швабия герцогы және Рейн Пфальц графы деп өзгертті. 1818 жылғы мәлімет бойынша корольдіктің жалпы халқы 3,7 миллион адамды құрады, 1840 жылы 4,4 миллионға, 1900 жылы 6,2 миллионға өсті, ал 1910 жылы 6,5 миллионға жетті. Қазіргі Баварияның халқы 12,5 миллион адамды құрайды (2012 жылғы мәлімет бойынша); Алтбаерн немесе Баварияның нақты халқы 6,7 миллион адамды құрайды.