Кіріспе
Байройт () – Германияның Бавариясындағы қала. Германияның солтүстік Бавариясында, Франкон жуалы мен Фихтель таулары арасындағы аңғарда, Қызыл Майн өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың тарихы 1194 жылға дейін жетеді. XXI ғасырда Жоғарғы Франконияның астанасы болып табылады және 72 148 халқы бар (2015 жылғы мәлімет бойынша). Бұл қала жыл сайын Байройт фестиваліне төңкеріліп, онда 19 ғасырлық неміс композиторы Рихард Вагнердің опералары қойылады.
Bayreuth (, ; Bareid) is a town in northern Bavaria, Germany, on the Red Main river in a valley between the Franconian Jura and the Fichtel Mountains. The town's roots date back to 1194. In the 21st century, it is the capital of Upper Franconia and has a population of 72,148 (2015). It hosts the annual Bayreuth Festival, at which performances of operas by the 19th century German composer Richard Wagner are presented.
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезең
Қаланың негізін шамамен 12 ғасырдың ортасында Андекс графтары қалаған деп саналады, бірақ ол алғаш рет 1194 жылы Бамберг епископы Отто II құжатында Baierrute деп аталады. "Rute" деген сөз "қырқу" немесе "жатақ жер ашу" мағынасын білдіруі мүмкін, ал "Baier" Бавария аймағынан келген қоныс аударушыларды көрсетеді. Байройтке кейін қосылған Сеулбиц (1035 жылы император Конрад II құжатында Silewize патшалық салиандық меншігі ретінде) және Сент-Жоханнис (шамамен 1149 жылы Альтентребгаст ретінде) ауылдары бұрыннан құжатталған. Қала орталығының батысында орналасқан Альтштадт (бұрынғы Альтенштадт) ауданының өзі Байройттан ертерек болуы керек. Мейернберг шағын ауылында адамның ерте іздері табылды: керамика мен ағаш ыдыстардың сынықтары олардың өрнегіне сүйеніп 9 ғасырға жатқызылды. Байройт бұрын (1199) "ауыл" (villa) деп аталса, "қала" (civitas) термині алғаш рет 1231 жылы жарияланған құжатта пайда болды. Осылайша, Байройтке 1200 және 1230 жылдар аралығында қала құқығы берілген деп есептеуге болады. Қала 1248 жылға дейін Андекс-Мерения графтарымен басқарылды. 1260 жылы олардың әулеті тоқтап қалғаннан кейін, Нюрнберг бурграфтары, Хогенцоллерн әулетінен мұрагерлікке ие болды. 1361 жылы император Карл IV бурграф Фредерик V-ке Байройт және Кулмбах қалалары үшін монеталар соғу құқығын берді. 1398 жылы Байройт Нюрнбергтен бөлініп, Байройт княздығына (Fürstentum Bayreuth) айналды. Алайда, 1604 жылға дейін княздық резиденциясы және аумақтың орталығы Кулмбахтағы Плассенбург қамалы болды, сондықтан аумақ ресми түрде Кулмбах княздығы деп танылды. Байройт қаласы баяу дамыды және көптеген апаттарға ұшырады. Байройт алғаш рет 1421 жылы картада жарияланды. 1430 жылдың ақпан айында гуситтер Байройтты қиратты, қалалық ратуша мен шіркеулер өртенді. Маттеус Мериан бұл оқиғаны 1642 жылы былай сипаттады: "1430 жылы богемиялық гуситтер Кульмбах пен Барреутқа шабуыл жасап, қарапайым халыққа және жеке адамдарға жабайы аңдар сияқты зор қатыгездік жасады. Олар дін қызметкерлерін, монахтар мен монахтарды өртеді немесе көлдер мен өзендердің мұзына алып барып, суық сумен шайып, өкінішті жағдайда өлтірді, Boreck Богемиялық жылнамасында 450-бетте жазғандай". 1528 жылы, Реформация басталғалы аз уақыт өткен соң, Франк маркграфтықтарының билеушілері лютерандық дінді қабылдады. 1605 жылы салғырттықтан туған үлкен өрт қаланың 251 үйінің 137-сін жойды. 1620 жылы оба эпидемиясы басталды, ал 1621 жылы қалада тағы бір үлкен өрт болды. Қала Отыз жылдық соғыс кезінде де зардап шекті. Қала тарихындағы маңызды беткесу 1603 жылы болды, ол кезде марграф Кристиан, Бранденбург сайлаушысы Иоанн Георгийдің ұлы, аристократтардың резиденциясын Кулмбахтағы Плассенбург қамалынан Байройтке көшірді. Бірінші Гогенцоллерн сарайы 1440-1457 жылдары марграф Иоанн Алхимик тұсында салынды. Ол бүгінгі Ескі сарайдың (Altes Schloss) алғы күші болды және көптеген рет кеңейтіліп, жаңартылды. Жаңа астананың дамуы Отыз жылдық соғысқа байланысты тоқтап қалды, бірақ содан кейін қалаға көптеген барокколық ғимараттар салынды. 1655 жылы Кристиан қайтыс болғаннан кейін, оның немересі Кристиан Эрнест 1661 жылдан 1712 жылға дейін билік етті. Ол білімді және көп саяхат жасаған адам болды, оның ұстазы мемлекет қайраткері Иоахим Фридрих фон Блюменталь болды. Ол христиандық Эрнестинум гимназиясын құрды және 1683 жылы түріктермен қоршалып алынған Венаны азат етуге қатысты. Бұл ерлікті еске алу үшін ол маркграфтың фонтаны, түріктерді жеңген ретінде бейнеленген ескерткіш ретінде салды; ол қазір Жаңа сарайдың (Neues Schloss) сыртында тұр. Осы кезеңде қала қабырғасының сыртқы сақинасы мен қамал шіркеуі (Schlosskirche) салынды.
18 ғасыр
Кристиан Эрнесттің мұрагері, тәж мұрагері және кейін маркграф Джордж Уильям 1701 жылы сол кездегі тәуелсіз Санкт-Георген-ам-Зе қалашығын (қазіргі Санкт-Георген ауданы) өзінің ордасымен – Ордэнс-шлосс деп аталатын сарайымен, қалалық әкімшілік үйімен, түрмесімен және шағын казармасымен құруды бастады. 1705 жылы ол 1734 жылы Қызыл Бұрқыт ордені деп аталған Шынайылық орденін (Ordre de la Sincérité) құрды және 1711 жылы аяқталған монастырь шіркеуін салдырды. 1716 жылы Санкт-Георгенде әміршілік фарфор фабрикасы ашылды. Эрмитаж саябағындағы алғашқы «сарайды» осы кезде маркграф Джордж Уильям (1715–1719) салған. 1721 жылы қала кеңесі баронша Спонхаймнің сарайын (қазіргі Ескі қалалық үй немесе Altes Rathaus) сатып алды, ол 1440 жылы базардың ортасында салынған және өрт салдарынан қираған қалалық үйдің орнына салынды. 1735 жылы Санкт-Георгенде жеке қордың қаражатымен «Гравенрут Стифті» деп аталатын қарттар үйі құрылды. Ғимарат құны қордың қаражатын асып кетті, бірақ маркграф Фридрих оларға көмектесті. Байройт маркграф Фридрих пен маркграфиня Вильгельмина Байройттің билігі кезінде (1735–1763) өзінің алтын ғасырын бастан кешірді, маркграфиня Вильгельмина Ұлы Фридрихтің сүйікті қарындасы болды. Осы кезеңде сарай сәулетшілері Йозеф Сен-Пьер мен Карл фон Гонтардтың басшылығымен көптеген сарай ғимараттары мен көңіл көтеру орындары салынды: Маргграф опера театры (1744–1748), Эрмитаждағы Жаңа «сарай» және Күн ғибадатханасы (1749–1753), маркграфтың салдарынан өртенген Ескі сарайдың орнына аулалы бақшасы бар Жаңа сарай (1754 ж. және одан кейін) және қазіргі Фридрихштрасседегі әсем ғимараттар қатары. Бұл ғимараттардың, әсіресе олардың ішкі безендірілуінің ерекшелігі болған рококо сәулет стилінің бірегей түрі – Байройт рококосы да пайда болды. Ескі, қараңғы қақпалар көлікке кедергі келтіргендіктен және қорғаныстың ескірген түрі болғандықтан бұзылды. Кейбір қабырғалар қайтадан тұрғызылды. Маркграф Фридрих өз княздығын өзінің жекжаттысы Ұлы Фридрих жүргізген соғыстардан сәтті сақтап, франк патшалығына бейбітшілік әкелді. 1742 жылы Фридрих академиясы құрылды, ол 1743 жылы университетке айналды, бірақ сол жылы халықтың наразылығынан кейін Эрлангенге көшірілді. Университет осы күнге дейін сол жерде орналасқан. 1756 жылдан 1763 жылға дейін өнер және ғылым академиясы да жұмыс істеді. Рим-католиктерге намаз оқуға рұқсат берілді, еврей отбасылары қайтадан осында қоныстанды. 1760 жылы синагог ашылды, ал 1787 жылы еврей зираты салынды. Вильгельмина 1758 жылы қайтыс болды, ал маркграф Фридрих қайтадан үйленгенімен, неке ұзаққа соқпады және балалары болмады. 1763 жылы оның қайтысынан кейін көптеген суретшілер мен шеберлер Ұлы Фридрих патшаға жұмыс істеу үшін Берлин мен Потсдамға көшіп кетті, өйткені Фридрихтің мұрагері маркграф Фридрих Кристиан өнерге аз қызығушылық танытты. Сонымен қатар, ол өзінің алдыңғысының жосықсыз өмір салтынан туындаған қаржылық қиындықтарға тап болды, өйткені ғимараттар мен негізінен шетелдік суретшілердің жалақысы көп қаражатты жұмсады. Мысалы, Джордж Фридрих Карл билігінде 140 адамнан тұратын сарай штаттары маркграф Фридрих билігінің соңына қарай 600-ге жуық қызметкерге дейін өсті. 1769 жылы княздық банкротқа жақын болды. 1769 жылы франк Гогенцоллерндерінің Ансбах тармағынан шыққан маркграф Карл Александр баласыз Фридрих Кристианның орнына келді, ал Байройт екінші резиденция деңгейіне төмендетілді. Карл Александр Ансбахта тұруын жалғастырды және сирек Байройтке келді. 1775 жылы Санкт-Георгендегі Бранденбург тоғаны (Brandenburger Weiher) құрғатылды. Соңғы маркграф Карл Александр 1791 жылдың 2 желтоқсанында Ансбах және Байройт княздықтарынан бас тартқаннан кейін оның аумақтары Пруссия провинциясының құрамына кірді. 1792 жылдың басында Пруссия министрі Карл Август фон Харденберг оның басқаруын өз қолына алды. Қала орталығы әлі де бавариялық көше базарларының ерекше құрылымын сақтайды: елді мекен алаңға қарай кеңейетін жолдың бойында орналасқан; қалалық әкімшілік үйі орталықта орналасқан. Шіркеу одан бөлек тұрды, ал кішкентай төбеде сарай орналасқан. Шамамен алпыс жылдан кейін қала (сол кезде шағын ауыл) Гогенцоллерн мемлекетіне бағынышты болды, ал бұл мемлекет бөлінген кезде Байройт Кульмбах графтығына қосылды.
19 ғасыр
1804 жылы жазушы Жан Пол Рихтер Кобургтен Байройтке көшіп келді, ол 1825 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Кульмбах-Байройт княздығына Гогенцоллерндердің үстемдігі 1806 жылы Пруссияның Наполеон Франциясынан жеңілгеннен кейін аяқталды. 1806-1810 жылдардағы француз оккупациясы кезінде Байройт француз империясының провинциясы ретінде қарастырылып, жоғары соғыс салығын төлеуге міндетті болды. Ол бұрынғы Байройт княздығының толық тізімін жасаған граф Камиль де Турнонның басқаруына берілді. 1810 жылдың 30 маусымында француз әскері бұрынғы княздықты Наполеоннан 15 миллион франкқа сатып алған Бавария Корольдігіне тапсырды. Байройт Баварияның Майнкрайс округінің астанасы болды, кейін Обермайнкрайс округіне біріктіріліп, соңында Жоғарғы Франкония провинциясы деп аталды. Бавария теміржолмен дамыған кезде, Нюрнбергтен Хофқа дейінгі басты жол Байройттен өтіп, Лихтенфельс, Кульмбах және Нойенмаркт-Вирсберг арқылы Хофқа дейін созылды. Байройтке алғашқы теміржол байланысы 1853 жылы ашылды, онда Байройт-Нойенмаркт-Вирсберг теміржолы қаланың қаражатымен салынды. 1863 жылы Вайденге, 1877 жылы Шнабельвайдке, 1896 жылы Варменштейнахқа, 1904 жылы Холлфельдке және 1909 жылы Турнау арқылы Кульмбахқа тармақ желілері салынды, соңғысы «Турнау ешкісі» (Thurnauer Bockala) деп аталды. 1870 жылдың 17 сәуірінде Рихард Вагнер Байройтке келді, себебі ол Маргрейв опера театры туралы естіген еді, оның үлкен сахнасы оның шығармаларына лайықты болғандай көрінді. Алайда, оркестр шұңқыры, мысалы, «Нибелунг сақинасы» үшін қажетті музыканттардың көп санын қабылдай алмады, ал залдың атмосферасы оның шығармаларына сәйкес келмейтін сияқты болды. Сондықтан ол Байройтте өзінің фестиваль залын (Festspielhaus) салу туралы ойға келді. Қала осы жобаны қолдап, теміржол станциясы мен Хоэ Варте («Жасыл төбе») арасындағы қала сыртындағы дамылмаған жерді ұсынды. Вагнер Хофгартенде жеке үйін, Вахнфридті салу үшін де жер сатып алды. 1872 жылдың 22 мамырында Фестиваль залының іргетасы салынды және 1876 жылдың 13 тамызында ресми түрде ашылды (Байройт фестиваліне қараңыз). Жобалау және құрылыс Лейпциг сәулетшісі Отто Брюквальдтың қаламынан туды, ол Лейпциг және Альтенбургтегі театрларды салу арқылы танымал болған. 1886 жылы композитор Франц Лист Вагнердің жесірі Козима Листті көруге келгенде Байройтте қайтыс болды. Лист пен Вагнердің екеуі де Байройтте жерленген, бірақ Вагнер онда қайтыс болған жоқ. Ол 1883 жылы Венецияда қайтыс болды, бірақ оның отбасы оның денесін Байройтке жерлеу үшін әкелді.
Веймар республикасының соңына дейін (19001933)
Жаңа ғасыр заманауи технологияның бірнеше жаңалықтарын әкелді: 1892 жылы алғашқы электрлік көше шамдары; 1908 жылы қалалық электр станциясы және сол жылы алғашқы кинотеатр. 1914–15 жылдары Қызыл Майнның солтүстік саласының бір бөлігі 1909 жылы су тасқыны кезінде өзен жағалауындағы аудандар суға батқаннан кейін түзетіліп, кеңейтілді. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Баярутта жұмысшылар мен әскерлер кеңесі қысқа мерзімге билікті басып алды. 1919 жылдың 17 ақпанында үш күндік төңкеріс болды, ол «Спекпуч» деп аталды – бұл қаладағы сирек кездесетін қызығушылық оқиға. «Deutscher Tag» (Неміс күндері) деп аталатын ұлттық және халықтық идеяларға негізделген бірнеше шараларда НСДАП 1923 жылдың 30 қыркүйегінде Байройтте іс-шара ұйымдастырды. 3300-ден астам әскери және азаматтық адамдар жиналды (қала тұрғындарының 15% құрайды), бірақ қорғаныс министрі Отто Гесслер Рейхсвер бөлімшелерінің қатысуын тыйым салды. Қонақтардың арасында қала әкімі Альберт Преу, сондай-ақ Вахнфрид үйіне баяндамашы Адольф Гитлерді шақырған Зигфрид және Винифред Вагнерлер болды. Ол жерде ол Рихард Вагнердің күйеу баласы және антисемиттік нәсіл теориясының жақтасы Хьюстон Стюарт Чемберленмен танысты. Сол күні Ханс Шем Гитлермен алғаш рет кездесті. 1932 жылы Жоғарғы және Орта Франкония провинциялары біріктірілді, ал Ансбах үкімет резиденциясы ретінде таңдалды. Кішігірім өтемақы ретінде Байройтке Жоғарғы және Орта Франконияның біріктірілген мемлекеттік сақтандыру агенттігі берілді. Провинциялық біріктіруден айырмашылығы, осы мекемелердің біріктірілуі ешқашан кері қайтарылмады.
Нацистік дәуір (1933-1945 жж.)
1920 жылдан бері оңшыл партиялардың бекінісі болған Байройт нацистік идеологияның орталығына айналды. 1933 жылы ол нацистік Гау Баварияның Шығыс Маршының (Bayerische Ostmark, 1942 жылы Гау Байройт) астанасы болды. Нацистік басшылар Вагнер фестиваліне жиі барып, Байройтті нацистік үлгідегі қалаға айналдыруға тырысты. Гитлердің қалаға және фестивальге деген ерекше қызығушылығына байланысты қала құрылысы тікелей Берлиннен басқарылған бірнеше қаланың бірі болды. Гитлер Рихард Вагнердің музыкасын ұнатты және Виннифред Вагнер фестивальді басқарғаннан кейін оның жақын досы болды. Гитлер Байройт фестиваль залында Вагнердің өнерлерін жиі тамашалады. Байройт қаласындағы биліктің орталығын көрсететін үкіметтік ғимарат пен шеру алаңын біріктірген «Гауфорум» деп аталатын құрылыс салу жоспарланған. Байройттің алғашқы гаулейтері Ханс Шемм болды, ол сонымен қатар Байройтте орналасқан Ұлттық-социалистік мұғалімдер лигасының (NSLB) басшысы (Райхсвальтер) болды. 1937 жылы қала жаңа Рейхсаутобанға қосылды. Нацистік диктатура кезінде Мюнцгасседегі еврей қауымының синагогы Кристалл түнінде бүлдіріліп, тоналды, бірақ Опера театрына жақын болғандықтан қиратылмады. Қазір еврей қауымы қайтадан синагога ретінде пайдаланатын ғимарат ішіндегі Тора китабының жанындағы тақташа еврейлердің қуғын-сүргіні мен Холокост құрбандарын еске салады, нәтижесінде Байройтте кем дегенде 145 еврей қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада Флензенбург концлагерінің бөлімшесі орналасқан, онда тұтқындар V-2 үшін физикалық тәжірибелерге қатысуға мәжбүр болды. Композитор Рихард Вагнердің немересі Виланд Вагнер 1944 жылдың соңында және 1945 жылдың сәуір айының басында осы бөлімшенің азаматтық директордың орынбасары болды. Соғыс аяқталар алдында Байройтте Халық сотының (Volksgerichtshof) филиалдарын ашу жоспарланған. 1945 жылдың 5, 8 және 11 сәуірінде қаланың үштен бір бөлігі, соның ішінде көптеген қоғамдық ғимараттар мен өнеркәсіптік объектілер, 4500 үймен бірге ауыр әуе шабуылдарынан қирады. Осыдан 741 адам қаза тапты. 14 сәуірде АҚШ әскері қаланы басып алды.
Соғыстан кейінгі кезең (1945-2000)
Соғыстан кейін Байройт өзінің ауыр тағдырынан құтылуға тырысты. Ол Америкалық аймақтың бір бөлігіне айналды. Америка әскери үкіметі орын ауысқан адамдарды (босқындарды) орналастыру үшін лагерь құрды, олардың көпшілігі украиналықтар еді. 1945 жылы қалалық кеңес 1400 адамды "маңызды жұмысқа" (зақымдалған ғимараттарды тазалау және жолдарды ашу) жұмылдырды. Соғыстан кейін көптеген тарихи ғимараттар бұзылды, бірақ мәдени өмір тез жанданды: 1947 жылы Опера театрында Моцарт фестивалінің апталары өтті, одан кейін Франкония фестивалінің апталары пайда болды. 1949 жылы фестиваль залы қайтадан қолданысқа енді және Ханс Кнапертсбуш жетекшілік еткен Вена филармониясымен гала-концерт өтті. 1951 жылы Виланд пен Вольфганг Вагнердің басшылығымен соғыстан кейінгі алғашқы Рихард Вагнер фестивалі өтті. Виланд Вагнердің жаңа және дәстүрлі емес қойылымдары "нацистік идеологиямен толығымен қиратылған театрдың беделін қайта қалпына келтірді". 1949 жылы Байройт қайтадан Жоғарғы Франконияның үкімет орталығына айналды. 1971 жылы Бавария мемлекеттік парламенты Байройт университетін құру туралы шешім қабылдады және 3 қараша 1975 жылы ол лекциялар мен зерттеулер үшін есігін ашты. Қазір қалада шамамен 10 000 студент оқып жатыр. 1972 жылдың мамыр айында қаладағы халықтық тойда қайғылы оқиға болды: адамдарға толы вагон рельстен шығып, бірнеше адам құлап кетті. Төртеуі қаза тауып, бесеуі жарақат алды, олардың кейбіреуінің жағдайы ауыр болды. Ол кезде бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері аттракциондағы ең ірі апат еді. 1979 жылы АҚШ армиясының әскери қызметкері Рой Чанг аймақтан жоғалып кетті және Шығыс Германия арқылы Солтүстік Кореяға қашқан деген күдік туды. 1999 жылы Байройт қалалық әуежайында планеризмнен әлем чемпионаты өтті.
Ричард Вагнер мен Байройт
Қала ең алдымен 1872 жылдан 1883 жылы қайтыс болғанға дейін Байройтте тұрған композитор Рихард Вагнермен байланысты. Вагнердің «Вахнфрид» вилласы Бавария королі Людвиг II-нің демеушілігімен Байройтте салынды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вагнер мұражайына айналдырылды. Байройттың солтүстік бөлігінде Вагнер операларын орындау үшін арнайы салынған және тек соларға арналған опера театры – Фестиваль залы орналасқан. Вагнердің «Жүзік циклының» («Сигфрид» және «Готтердаммерунг») соңғы екі туындысының премьерасы, циклдің толыққанды қойылымы және «Парсифаль» осында өтті. Әр жазда Вагнер опералары Фестшпильхауста бір айға созылатын Рихард Вагнер фестивалінде, көбінесе Байройт фестивалі деп аталады, қойылады. Фестиваль жыл сайын мыңдаған адамды тартады және 1876 жылы ашылғанынан бері үнемі толып тұрады. Қазір билет алуға күтіп тұрғандар тізімі 10 жылдан астам уақытқа созылуы мүмкін. Вагнердің сол кездегі белгісіз философ Фридрих Ницшемен болған қарым-қатынасының нәтижесінде, алғашқы Байройт фестивалі Ницшенің философиялық дамуындағы маңызды кезең ретінде қарастырылады. Бастапқыда Вагнердің музыкасының жақтаушысы болған Ницше кейін оған қарсы шықты, фестиваль мен оның қатысушыларын мәдени құлдырау мен буржуазиялық жегілгендіктің белгісі деп есептеді. Осы оқиға оны қоғамның құнды тұтатын моральдық нормаларына көңіл бөлді – «Ницше үшін Байройт дұрыс емес қоғамды көрсете отырып табысқа жеткенінен гөрі, сәтсіздікке ұшырағанын көру артық еді».
Орналасқан жері
Байройт Ред-Майн өзенінің бойында, Майн өзенінің екі бастауының оңтүстігінде, Фихтельгебирге таулары мен Франкон Швейцариясы арасында жатыр. Қала сонымен қатар Нюрнберг қалалық агломерациясының бір бөлігі болып табылады.
Климат
Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, ал жыл бойына жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімнің субтипі 0 °C изотермасын қолдана отырып "Dfb" (ылғалды континенттік климат) және -3 °C изотермасын қолдана отырып "Cfb" (теңіздік батыс жағалау климаты / мұхиттық климат) болып табылады.
Саясат
Қазіргі уақытта Германия Бундестагының Байройт округінен сайланған депутаты Бавария Христиандық-әлеуметтік одағынан Сильке Лаунерт.
Демеушілік
1955 жылы Байройт Окрес-Чебтегі Франценсбад қаласынан қоныс аударған судет немістерін қабылдап, оларға көмек қолын созды.
Елтаңба
Маркграф Альберт Ахилл, сонымен қатар Бранденбургтың курфюрсі, 1457 жылдың желтоқсан айында Байройт қаласына бүгінге дейін сақталған гербін сыйлады. Екі бөлігінде Гогенцоллерндердің қара-ақ гербі бейнеленген. Алтын түсті фонға қызыл-ақ жиекпен салынған қара арыстан – Нюрнберг бургравтарының қалалық гербі. Екі диагональ бойында екі "ройтен" – сәл иілген сапталған кішкентай үшбұрышты қашаулар бейнеленген. Олар қала атындағы "reuth" сөзінің мағынасын көрсетеді.
Театр
1748 жылы ашылған Маргрей опера театры Еуропадағы ең көрнекті барокко театрларының бірі болып табылады. ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген бұл орын, сонымен қатар Байройттегі ең көне әлі жұмыс істеп тұрған сахналық қойылымдар музейі болып табылады. Фестиваль залы 19 ғасырдан бері сақталған және қазір тек Байройт фестивалі үшін пайдаланылады. Мұнда тек Рихард Вагнердің туындылары қойылады. Алдыңғы Штадхалле (қалалық зал) жеке ансамблі болмаған, бірақ «Театр Хоф» және түрлі көшпелі театрлар оны үнемі пайдаланған. 2017 жылдан бері қайта құрылуда және 2023 жылы «Фридрихсфорум» деген жаңа атаумен қайта ашылуы күтілуде. Өз ансамблі бар екі ғана театр бар: «Studiobühne Bayreuth» және «Brandenburg Kulturstadt» әуесқой драмалық қоғамы. «Studiobühne» сахналары – театрдың Рентген көшесіндегі ғимараты, «Эрмитаж» жасанды қираған орындары және фортепиано жасаушы «Steingraeber & Söhne» фирмасының ауласы.
Қоғамдық саябақтар мен зираттар
Қала орталығында Жаңа сарайдың Аула бағы (Хофгартен) орналасқан. Фестиваль залының жанында Фестиваль паркі орналасқан. Қаланың оңтүстік шетінде Байройт университетінің экологиялық-ботаникалық бағы орналасқан. Königsallee көшесінде, қала орталығынан шығысқа қарай, салыстырмалы түрде кішкентай Мидель бағы орналасқан. Байройттегі ең танымал саябақ – Санкт-Йоханнис ауданындағы Эрмитаж (Hermitage). Жалпы ауданы шамамен 50 гектарға жуық, ол Байройттегі ең үлкен саябақ. Байройт 2016 жылы Баварияның ауылдық бақ-бақша көрмесін қабылдауға таңдалды. Осы себепті Volksfestplatz және A9 тас жолының арасындағы Main су жайылымдарында Wilhelminenaue деп аталатын тағы бір саябақ салынды. Ең көне сақталған зират – қала зираты (Stadtfriedhof), онда танымал адамдардың көптеген қабір тастары бар. Қаланың оңтүстік шетінде Оңтүстік зираты (Südfriedhof) мен крематорий орналасқан. Санкт-Йоханнис және Санкт-Георген аудандарының өз зираттары бар. Нюрнбергер көшесінде, қаланың шығысында, еврей зираты орналасқан.
Спорт
60-тан астам клуб 100-ге жуық спорт түрлерін ұсынады. Қазіргі уақытта қаладағы ең табысты клуб – Bayreuth Air Sports Community және оның желкендеу командасы: 2002 және 2015 жылдары ұшқыштар Федералдық желкендеу лигасын жеңіп алды, сондай-ақ 2015 жылы IGC Дүниежүзілік лигасында да жеңіске жетті. "Хурриканс" Байройт көше хоккей командасы үш рет (1998/2004/2006) Германия вице-чемпионы, ал бес рет (1996/1997/2001/2005/2007) Германия чемпионы атанды. Medi Bayreuth баскетбол командасы Баскетбол Бундеслигасында (1-дивизион), HaSpo Bayreuth гандбол командасы, SpVgg Bayreuth футболшылары және BSV Bayreuth волейболшылары әрқайсысы тиісінше Бавария лигаларында ойнайды. EHC Bayreuth мұз хоккей командасы Германиядағы екінші деңгейдегі мұз хоккей лигасы – DEL2-де өнер көрсетеді. Байройттың спорттағы шарықталу кезеңі 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында болды. "Штайнер Байройт" баскетбол командасы екі рет Германия кубогын жеңіп алды (1987/1988 және 1988/1989 маусымдарында), сондай-ақ 1988/1989 маусымда Германия чемпионатында да жеңіске жетті. Байройт жүзу клубының (SCC) хоккей командасы Оңтүстік екінші лигасының екі дүркін чемпионы атанды және бір жыл Хоккей лигасында ойнады. Сол кезде "Штайнер Байройт" үстел теннисі командасы да жоғары лигада ойнады (1983 жылдан бастап 2-дивизион, 1984/85, 1986/87 және 1987/88 жылдары 1-дивизион, 1988 жылы лигадан түсіп, көп жыл бойы 2-футбол дивизионында ойнады). 1. Bayreuth FC үстел теннисішілері 1994 жылдан 1997 жылға дейін 1-дивизионда ойнады. 1999 жылы Байройт қаласында Желкендеуден әлем чемпионаты өтті.
Темір жолдар
Байройт орталық станциясынан (Hauptbahnhof) теміржол желілері солтүстікке қарай Neuenmarkt Wirsberg-ке дейін, одан Бамбергке дейін және Schiefe Ebene арқылы Хофқа дейін, шығысқа қарай Weidenberg, оңтүстік-шығысқа қарай Weiden және оңтүстікке қарай Шнабельвайдке дейін, Pegnitz Valley Railway арқылы Нюрнбергке дейін созылады. Байройт маңындағы барлық желілер бір рельстік және электрленбеген. 1992 жылдың 23 мамырынан бастап 610 класты еңкейтілген дизельді пойыз Пегниц аңғары бағытында жұмыс істейді. Бұрынғы Deutsche Bundesbahn компаниясы оларды бұл қисық жол үшін арнайы сатып алған. 2006/2007 жылғы кесте өзгерісінен кейін Байройт DB-ның қашықтықтан жүретін желісіне қосылмады. Дегенмен, Franken Sachsen Express әлі де Дрезденге тікелей қатынас ұсынады (2007 жылдың желтоқсанынан бастап, әр екі сағат сайын). Бұл қызмет 612 класты дизельді пойызбен жүзеге асырылады. Сонымен қатар, Лихтенфельс арқылы Бамберг пен Вюрцбургқа, ал Лихтенфельс және Кронах арқылы Саальфельдке аймақтық экспресс қатынастары бар.
Жергілікті қоғамдық көліктер
Қалалық автобус маршруттарын Bayreuth Transport and Public Baths (BVB) (Bayreuther Verkehrs und Bäder GmbH) компаниясы басқарады. Кейде жеке автобус операторлары көлік компаниялары тапсырысы бойынша қызмет көрсетеді. 15 бағыт (301–315 желілері) дүйсенбіден жұмаға дейін 20 немесе 30 минут сайын, сенбі және жексенбі күндері 30 минут сайын жұмыс істейді. Кешкі сағаттарда (апта ішінде шамамен сағат 20:00-ден 00:00-ге дейін және демалыс күндері сағат 01:00-ге дейін) және жексенбі күні таңертең алты желіден (321–326 желілері) тұратын қысқартылған желі 30 минут сайын автобустарды іске қосады. Кейбір желілерде автобустар шақыру бойынша такси сияқты жұмыс істейді. Желі жұлдыз тәрізді құрылымға ие. Алғашқыда орталық станция Максимилианштрасседегі базар алаңында орналасқан. Бірақ 2007 жылдың 27 қазанынан бастап Орталық автобус станциясы (ZOH) Хоэнцоллернплацта, Каналштрассе және Хоэнцоллернрингдің қиылысында орналасқан. Бұл аялдамада қалалық автобустардың да аялдамалары бар, бұл көшуді жеңілдетуге мүмкіндік береді. Аймақтық пойыз қатынасын Omnibusverkehr Franken компаниясы жүзеге асырады. 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап Байройт қаласы мен ауданының қоғамдық көлігі Нюрнберг аймақтық көлік желісіне (Verkehrsverbund Großraum Nürnberg) біріктірілді.
Велоспорт
Көптеген жерлерде белгіленген велосипед жолдарының желісі бар. Байройттың орталығында велосипедпен жүру салыстырмалы түрде тегіс жер бедеріне байланысты өте ыңғайлы, бұл велосипедтерді күнделікті көлік құралы ретінде пайдалануға ынталандырады. 600 шақырымдық Майн велосипед жолына жақын орналасқандықтан, Байройт көптеген туристік велосипед бағыттары үшін де танымал мақсатты жер болып табылады. Байройт қалалық автобус жүйесінің ұзақ қызмет аралықтары мен түндегі ұзақ үзілісіне байланысты студенттер велосипедтерді күнделікті көлік құралы ретінде пайдаланады. Bayreuth қаласынан кететін DB Regio пойыздарында және VGN автобустарында велосипедтерді ақы төлеп тасымалдауға болады.
Әуе көлігі
Жергілікті әуежай Байройттың коммерциялық авиациялық қозғалысын, жеке бизнес сапарларын, жалпы авиацияны және әуе спортын қолдайды. Коммерциялық рейстер енді жоқ: 2001 жылы Франкфурттан Байройт арқылы Хофқа күніне үш рет іске асырылатын рейстер тоқтатылды. Биндлахерберг әуе алаңы Германиядағы жолсеру спортының ең маңызды орталықтарының бірі болып табылады. Мысалы, 1999 жылы осы жерде әлем чемпионаттары өтті. Байройт әуе спорты қауымдастығы үшін бұл әуежай ұлттық Бундеслига лигасына қатысатын жолсерушілерге арналған ұшулардың бастапқы нүктесі. Жергілікті жолсеру клубы сонымен қатар жолсерушілер мен жеңіл ұшақтарды басқаруды үйрету курстарын ұсынады.
Бұрынғы маңызды фирмалар
Ф. К. Байерлейн 1809–1979 (текстильдік компания: тоқу, иіру, мақта иіру және бояу)
Гаррисон
Байройт ғасырлар бойы Пруссия армиясының, Бавария Корольдік армиясының, Рейхсвердің, Вермахтың, АҚШ армиясының, Германия армиясының (Бундесвер) және Германия шекара полициясының (Бундесгренцшутц) гарнизондық қаласы болды. 1990 жылдардың басында, Суық соғыс аяқталғаннан кейін, қаладағы гарнизондық дәстүр аяқталды, себебі Бундесвердің Марграф казармасы (Markgrafenkaserne) және АҚШ армиясы мен BGS (Grenzschutzabteilung Süd 3) пайдаланған Рёрензе казармасы (Röhrenseekaserne) жабылды.