Кіріспе

Дахау – Германияның оңтүстік бөлігіндегі Бавария штатының Жоғарғы Бавария округіндегі қала. Ол Мюнхеннің солтүстік-батысына қарай орналасқан Жоғарғы Бавария әкімшілік аймағының ірі округтік қаласы (Große Kreisstadt). Қазіргі уақытта Мюнхенде жұмыс істейтін адамдар үшін танымал тұрғын үй аймағы болып табылады, онда шамамен 45 000 адам тұрады. Қаланың тарихи орталығы 18 ғасырға дейін салынған сараймен бірге биік жерде орналасқан және алыстан көрінеді. Дахау 9 ғасырда негізделген. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында осы қалада көптеген суретшілер тұрған, сондай-ақ белгілі жазушы және редактор Людвиг Тома екі жыл бойы осында өмір сүрген. Бұл қала 1933-1945 жылдар аралығында нацистік Германия басқарған Дахау концлагеріне жақындығымен әйгілі, онда ондаған мың тұтқындар қаза тапқан.

Этимология

Атаудың шығу тегі белгісіз. Ол, немістер келгенге дейін сол жерде тұрған келттерден бастау алған болуы мүмкін. Басқа бір болжам бойынша, бұл ескі жоғары неміс тіліндегі "daha" сөзі, яғни "балшық", және "ouwe" – су тасқынынан пайда болған жерді білдіреді.

Тарихқа дейінгі кезеңдер мен ерте орта ғасырлар

Ампер өзені бірнеше жерде салаларға бөлінетіндіктен, өзенді кесіп өтуге мүмкіндік беретін көптеген арқаулар болған. Адамның осы аймақта болуының ең ерте дәлелдері Тас дәуіріне дейін жетеді. Ең маңызды жаңалықтар Бергкирхен қауымының іргесіндегі Фельдгединг маңынан табылды. Шамамен 1000 ж.б.д. келттер осы аймаққа келіп, қоныстанды. "Дахау" атауы кельт тіліндегі "Дахаууа" сөзінен шыққан, ол шамамен "құнарлы шалғын" деп аударылады және айналағы төбелердің құнарлы топырағына сілтеме жасайды. Кейбір теориялар "Ампер" өзені атауы "су" деген кельт сөзінен туындаған болуы мүмкін деп санайды. Шамамен бірінші мыңжылдықтың басында римдіктер осы аймақты жаулап алып, оны Ретия провинциясына қосты. Римнің Зальцбург пен қазіргі Аугсбург арасындағы сауда жолы Дахау арқылы өткен делінеді. Осы көне жолдың іздері Ампер батпақтарының бойында табылды.

Орта ғасырлар

Дахау туралы алғашқы белгілі жазба – Дахаудың асыл Ерханасы Фрайзинг епископына берген ортағасырлық құжатта кездеседі. Бұл құжат 805 жылдың 15 тамызында (Бақытты Марияның Көкке көтерілу мерекесінде) жасалған. Онда ол Дахаудағы барлық мүлігін, бес «Колоненхоф» шаруашылығын, сондай-ақ бірнеше жеке бағынышты шаруаларды және құлдарды Фрайзинг діоцезінің епископына өсиет етті. 12 ғасырдың көп бөлігінде Дахау Виттельсбах әулетінің кіші тармағының, Отто I графы бастаған Шейерн-Дахаудың негізгі резиденциясы болды. 1182 жылы Конрад III қайтыс болғаннан кейін Бавария герцогы Отто I бұл жерді сатып алып, оған базар құқығын берді, бұл құқық 1270-1280 жылдар аралығында герцог Людвиг II дер Штренге (Қатаң) тарапынан расталды. 1467 жылы Бавария герцогы Зигмунд тақтан бас тарды, содан кейін 1501 жылы қайтыс болғанға дейін тек Бавария Дахауын ғана өзінің иелігінде қалдырды.

XVI ғасырдан қазіргі уақытқа дейін

1546 және 1577 жылдар аралығында Виттельсбах үйі Дахау сарайын Ренессанс стилінде тұрғызды. 1715 жылдың маусымынан 1717 жылдың күзіне дейін Жозеф Эффнер сарайды сол заманғы талғамға сай етіп қайта жаңартып бұрды. 19 ғасырдың басында сарайдың солтүстік, шығыс және оңтүстік қанаттары тозу себепті бұзылды. Батыс қанатындағы әдемі баққа көрініс ашатын би залы бүгінге дейін сақталған. Бірінші қабатта келушілер қайта өрлеу дәуірінде жасалған ағаштан ойылған, күмбезді төбеге таң қалады. 19 ғасырдың екінші жартысында қала пейзаж суретшілерін қызықтыра бастады. 1890-1914 жылдар аралығында өркендеген Дахау өнер колониясы қалаға Германиядағы ең маңызды суретшілер колонияларының бірі ретінде даңқ әкелді, бұл орайда Ворпсведе де ерекше атақты.

Нацистік дәуір

1933 жылы нацистік Германияның СС әскерлері қаланың шығысында Дахау концлагерін салып, 1945 жылға дейін пайдаланды. Бұл нацистер құрған көптеген концлагерьлердің біріншісі болды. Нацистер лагерьде 14 100 тұтқынды, ал оның филиалдарында тағы шамамен 10 000 адамды өлтірді.

Географиялық орналасуы

Дахау Мюнхеннің солтүстік-батысында орналасқан. Ол теңіз деңгейінен 483 метр биіктікте, Ампер өзенінің жанында, соңғы мұз дәуірінде қалыптасқан жанама мореналармен және Ампер мұздық аңғарымен шектелген. Сонымен қатар, ол Дахауэр Моос деп аталатын үлкен батпақты аймаққа жақын. Ауданның ең биік нүктесі – "Шлоссберг" деп аталады, ал ең төменгі нүктесі Приттлбах ауданының жанында, Хебертхаузенмен шекаралас орналасқан. Батысында Бергкирхен, солтүстік-батысында Швабхаузен, солтүстігінде Рёхрмуос, солтүстік-шығысында Хебертхаузен және оңтүстігінде Карлсфельд қалаларымен шектеседі. Шығысында Дахау ауданы Мюнхен ауданымен және Обершлайсхайм қаласымен шектеседі.

Қоса берілу

1972 жылдан бері бұрынғы Пеллхайм муниципалитеті, Пеллхайм, Пуллхаузен, Ассенхаузен, Лохфельд және Виегартен елді мекендерімен бірге Дахау қаласының құрамына енді.

Су айдындары

Батыстан ағып келетін Ампер өзені Дахаудың ескі қаласының оңтүстігінен өтеді, бұрынғы қағаз фабрикасы тұсында солтүстік-шығысқа қарай бағытын өзгертеді және Приттлбах арқылы Хебертхаузенге дейін жалғасады. Карлсфельдтен бастау алатын Вюрм өзені Дахаудың шығысынан өтіп, Хебертхаузен ауданының шегінен сыртта Ампер өзенімен қосылады. Пуххаймның оңтүстігінде бастау алатын Грёбенбах өзені қала арқылы оңтүстіктен ағып өтеді және фестиваль алаңына жақын бірнеше жерде Ампер өзеніне құяды. Мюльбах каналы, адам жасаған су жолы, электр стансасынан Ампер өзенінен бөлініп шығып, өзенге параллель ағып, қағаз фабрикасынан өткен соң қайта қосылады. Бұл атау канал бойындағы көптеген диірмендерден шыққан, себебі Мюльбах пен Ампер арасындағы биіктік айырмасынан олар тиімді пайдаланған. «Фествизе» деп аталатын алаңның батысынан Лодерербах каналы өтеді. Қалада Шлайсхаймер каналының қалдықтары әлі де сақталған. Бұл канал 18 ғасырдың ортасында Солтүстік Мюнхен канал жүйесінің бір бөлігі ретінде салынған, оған Нимфенбург каналы да кіреді. Ол Дахау мен Шлейсхайм арасындағы көлік арнасы қызметін атқарды. Дахау қамалының үш қанатын бұзу кезінде алынған құрылыс материалдары осы арқылы Шлейсхаймға тасымалданды. Каналдың тозуына рұқсат ету және Дахау қаласының оны әдейі күтуі арқасында, ол қазір тек Фрүхлингштрассе мен Полльнах арасында ғана танылады. Қала шегінен тысқарыда бастапқы канал Шлейсхайм сарайына дейін жалғасады. Қала шекарасында, Дахау-Зюдте (Оңтүстік) Штудтвайхер деп аталатын шағын көл де бар.

Көлік

Қалаға Мюнхен S-Bahn (S2) және Deutsche Bahn қаланың оңтүстігінде орналасқан Дахау теміржол станциясы арқылы қызмет көрсетеді. Станция сондай-ақ орталық автобус терминалымен біріктірілген. Дахауда S2 желісі екі бағытқа бөлінеді: Петерсхаузен және Альтомюнстер. Екі желі де S2 деп аталады, бірақ бағыттары әртүрлі. Альтомюнстерге қарайтын тармаққа Дахау қалалық теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол негізгі теміржол станциясынан әлдеқайда кішідір. Дахау қалалық коммуналдық кәсіпорыны (Stadtwerke Dachau) бес автобус маршрутын іске асырады: 719, 720, 722, 724 және 726. Трамвай көлігі жоқ. Дахауда аймақтық тасымал үшін жақсы дамыған жол инфрақұрылымы бар. Қала 8-ші Бундесаутобанмен (Фюрстенфельдбрук арқылы) Мюнхен Пасингке оңтүстікке қарай, ал Карлсруэге батысқа қарай жалғастырылған. Дахау, Дахаудың шығысында орналасқан Обершлайсхайм қосылысы арқылы 92-ші Бундесаутобанға қосылған. 99-шы Бундесаутобан Дахаудан оңтүстікке қарай орналасқан Карлсфельд арқылы Дахаумен байланысты. 471-ші Бундесстрассе (Ротшвайге арқылы) көршілес Фюрстенфельдбрук сияқты шығысқа қарайғы қалаларды және Обершлайсхайм сияқты батысқа қарайғы қалаларды байланыстырады. 304-ші Бундесстрассе қаланың оңтүстігінен басталып, Германия-Австрия шекарасына дейін оңтүстікке қарайғы қалаларды жалғастырады. Сонымен қатар, бірнеше Staatsstraßen Дахауды айналасындағы қалалар мен ауылдармен байланыстырады.