Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дахау – Германияның оңтүстік бөлігіндегі Бавария штатының Жоғарғы Бавария округіндегі қала. Ол Мюнхеннің солтүстік-батысына қарай орналасқан Жоғарғы Бавария әкімшілік аймағының ірі округтік қаласы (Große Kreisstadt). Қазіргі уақытта Мюнхенде жұмыс істейтін адамдар үшін танымал тұрғын үй аймағы болып табылады, онда шамамен 45 000 адам тұрады. Қаланың тарихи орталығы 18 ғасырға дейін салынған сараймен бірге биік жерде орналасқан және алыстан көрінеді. Дахау 9 ғасырда негізделген. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында осы қалада көптеген суретшілер тұрған, сондай-ақ белгілі жазушы және редактор Людвиг Тома екі жыл бойы осында өмір сүрген. Бұл қала 1933-1945 жылдар аралығында нацистік Германия басқарған Дахау концлагеріне жақындығымен әйгілі, онда ондаған мың тұтқындар қаза тапқан.
Dachau is a town in the Upper Bavaria district of Bavaria, a state in the southern part of Germany. It is a major district town—a Große Kreisstadt—of the administrative region of Upper Bavaria, about north west of Munich. It is now a popular residential area for people working in Munich, with roughly 45,000 inhabitants. The historic centre of town with its 18th century castle is situated on an elevation and visible over a great distance. Dachau was founded in the 9th century. It was home to many artists during the late 19th and early 20th centuries; well known author and editor Ludwig Thoma lived here for two years. The town is known for its proximity to the Dachau concentration camp, operated by Nazi Germany between 1933 and 1945, in which tens of thousands of prisoners died.
Этимология
Атаудың шығу тегі белгісіз. Ол, немістер келгенге дейін сол жерде тұрған келттерден бастау алған болуы мүмкін. Басқа бір болжам бойынша, бұл ескі жоғары неміс тіліндегі "daha" сөзі, яғни "балшық", және "ouwe" – су тасқынынан пайда болған жерді білдіреді.
The origin of the name is not known. It may have originated with the Celts who lived there before the Germans came. An alternative idea is that it comes from the Old High German word daha meaning clay, and ouwe, water overflown land.
Тарихқа дейінгі кезеңдер мен ерте орта ғасырлар
Ампер өзені бірнеше жерде салаларға бөлінетіндіктен, өзенді кесіп өтуге мүмкіндік беретін көптеген арқаулар болған. Адамның осы аймақта болуының ең ерте дәлелдері Тас дәуіріне дейін жетеді. Ең маңызды жаңалықтар Бергкирхен қауымының іргесіндегі Фельдгединг маңынан табылды. Шамамен 1000 ж.б.д. келттер осы аймаққа келіп, қоныстанды. "Дахау" атауы кельт тіліндегі "Дахаууа" сөзінен шыққан, ол шамамен "құнарлы шалғын" деп аударылады және айналағы төбелердің құнарлы топырағына сілтеме жасайды. Кейбір теориялар "Ампер" өзені атауы "су" деген кельт сөзінен туындаған болуы мүмкін деп санайды. Шамамен бірінші мыңжылдықтың басында римдіктер осы аймақты жаулап алып, оны Ретия провинциясына қосты. Римнің Зальцбург пен қазіргі Аугсбург арасындағы сауда жолы Дахау арқылы өткен делінеді. Осы көне жолдың іздері Ампер батпақтарының бойында табылды.
As the Amper River would divert into backwaters in several places, there were many fords making it possible to cross the river. The oldest findings of human presence here date back to the Stone Age. The most noteworthy findings were discovered near Feldgeding in the adjoining municipality Bergkirchen. Around 1000 B. C. the Celts arrived in this area and settled. The name “Dachau” originated in the Celtic Dahauua, which roughly translates to “loamy meadow” and also alludes to the loamy soil of the surrounding hills. Some theories assume the name “Amper” river may derive from the Celtic word for “water”. Approximately at the turn of the first millennium the Romans conquered the area and incorporated it into the province of Rhaetia. A Roman trade road between Salzburg and today's Augsburg is said to have run through Dachau. Remains of this old route are found along the Amper marshlands.
Орта ғасырлар
Дахау туралы алғашқы белгілі жазба – Дахаудың асыл Ерханасы Фрайзинг епископына берген ортағасырлық құжатта кездеседі. Бұл құжат 805 жылдың 15 тамызында (Бақытты Марияның Көкке көтерілу мерекесінде) жасалған. Онда ол Дахаудағы барлық мүлігін, бес «Колоненхоф» шаруашылығын, сондай-ақ бірнеше жеке бағынышты шаруаларды және құлдарды Фрайзинг діоцезінің епископына өсиет етті. 12 ғасырдың көп бөлігінде Дахау Виттельсбах әулетінің кіші тармағының, Отто I графы бастаған Шейерн-Дахаудың негізгі резиденциясы болды. 1182 жылы Конрад III қайтыс болғаннан кейін Бавария герцогы Отто I бұл жерді сатып алып, оған базар құқығын берді, бұл құқық 1270-1280 жылдар аралығында герцог Людвиг II дер Штренге (Қатаң) тарапынан расталды. 1467 жылы Бавария герцогы Зигмунд тақтан бас тарды, содан кейін 1501 жылы қайтыс болғанға дейін тек Бавария Дахауын ғана өзінің иелігінде қалдырды.
The first known documentation of Dachau occurs in a medieval deed issued by the Noble Erchana of Dahauua to the prince bishop of Freising, both descendants of the lineage of the Aribonids. With this deed, dated to August 15, 805 A. D. (the Feast of the Assumption of the Blessed Virgin Mary), she donated her entire property in Dachau, including five so called Colonenhöfe and some serfs and bondsman, to devolve to the Bishop of the Diocese of Freising after her death. During much of the 12th century, Dachau was the primary residence of a smaller branch from the House of Wittelsbach led by Otto I, Count of Scheyern Dauchau. When Conrad III died in 1182, Duke Otto I of Bavaria purchased the land and granted it market rights, that were then affirmed between 1270 and 1280 by Duke Ludwig II der Strenge (the Strict). In 1467 Sigismund, Duke of Bavaria resigned and then kept only Bavaria Dachau as his domain until his death in 1501.
XVI ғасырдан қазіргі уақытқа дейін
1546 және 1577 жылдар аралығында Виттельсбах үйі Дахау сарайын Ренессанс стилінде тұрғызды. 1715 жылдың маусымынан 1717 жылдың күзіне дейін Жозеф Эффнер сарайды сол заманғы талғамға сай етіп қайта жаңартып бұрды. 19 ғасырдың басында сарайдың солтүстік, шығыс және оңтүстік қанаттары тозу себепті бұзылды. Батыс қанатындағы әдемі баққа көрініс ашатын би залы бүгінге дейін сақталған. Бірінші қабатта келушілер қайта өрлеу дәуірінде жасалған ағаштан ойылған, күмбезді төбеге таң қалады. 19 ғасырдың екінші жартысында қала пейзаж суретшілерін қызықтыра бастады. 1890-1914 жылдар аралығында өркендеген Дахау өнер колониясы қалаға Германиядағы ең маңызды суретшілер колонияларының бірі ретінде даңқ әкелді, бұл орайда Ворпсведе де ерекше атақты.
Between 1546 and 1577, the House of Wittelsbach had the Dachau Palace erected in the Renaissance style. From June 1715 to Autumn 1717, Joseph Effner remodeled the palace to suit the contemporary taste in style. At the beginning of the 19th century, the castle's north , east and south wing had to be demolished due to their state of disrepair. The west wing housing the dance hall with a superb view of the enchanting gardens, still remains today. On the first floor the original renaissance wood carved, coffered ceiling can be admired by visitors. During the second half of the 19th century, the town began to attract landscape artists. The Dachau art colony, which flourished between 1890 and 1914, brought the town recognition as one of the most important artist's colonies in Germany beside Worpswede.
Нацистік дәуір
1933 жылы нацистік Германияның СС әскерлері қаланың шығысында Дахау концлагерін салып, 1945 жылға дейін пайдаланды. Бұл нацистер құрған көптеген концлагерьлердің біріншісі болды. Нацистер лагерьде 14 100 тұтқынды, ал оның филиалдарында тағы шамамен 10 000 адамды өлтірді.
In 1933, the Dachau concentration camp was built east of the city by the SS of Nazi Germany and operated until 1945. It was the first of what became many Nazi concentration camps. 14,100 prisoners were killed in the camp by the Nazis and almost another 10,000 in its sub camps.
Географиялық орналасуы
Дахау Мюнхеннің солтүстік-батысында орналасқан. Ол теңіз деңгейінен 483 метр биіктікте, Ампер өзенінің жанында, соңғы мұз дәуірінде қалыптасқан жанама мореналармен және Ампер мұздық аңғарымен шектелген. Сонымен қатар, ол Дахауэр Моос деп аталатын үлкен батпақты аймаққа жақын. Ауданның ең биік нүктесі – "Шлоссберг" деп аталады, ал ең төменгі нүктесі Приттлбах ауданының жанында, Хебертхаузенмен шекаралас орналасқан. Батысында Бергкирхен, солтүстік-батысында Швабхаузен, солтүстігінде Рёхрмуос, солтүстік-шығысында Хебертхаузен және оңтүстігінде Карлсфельд қалаларымен шектеседі. Шығысында Дахау ауданы Мюнхен ауданымен және Обершлайсхайм қаласымен шектеседі.
Dachau is northwest of Munich. It is 483 meters above sea level by the river Amper, with a boundary demarcated by lateral moraines formed during the last ice age and the Amper glacial valley. It is also close to a large marshy area called Dachauer Moos. Highest elevation of the district is the so called "Schlossberg", the lowest point is near the neighborhood of Prittlbach, at the border to the next community of Hebertshausen. The bordering communities are Bergkirchen to the west, Schwabhausen to the northwest, Röhrmoos to the north, Hebertshausen to the northeast, and Karlsfeld to the south. To the east the greater district Dachau borders on the greater district of Munich with the community of Oberschleißheim.
Қоса берілу
1972 жылдан бері бұрынғы Пеллхайм муниципалитеті, Пеллхайм, Пуллхаузен, Ассенхаузен, Лохфельд және Виегартен елді мекендерімен бірге Дахау қаласының құрамына енді.
Since 1972, the former municipality of Pellheim, along with the communities of Pellheim proper, Pullhausen, Assenhausen, Lohfeld, and Viehgarten, have been incorporated into Dachau.
Су айдындары
Батыстан ағып келетін Ампер өзені Дахаудың ескі қаласының оңтүстігінен өтеді, бұрынғы қағаз фабрикасы тұсында солтүстік-шығысқа қарай бағытын өзгертеді және Приттлбах арқылы Хебертхаузенге дейін жалғасады. Карлсфельдтен бастау алатын Вюрм өзені Дахаудың шығысынан өтіп, Хебертхаузен ауданының шегінен сыртта Ампер өзенімен қосылады. Пуххаймның оңтүстігінде бастау алатын Грёбенбах өзені қала арқылы оңтүстіктен ағып өтеді және фестиваль алаңына жақын бірнеше жерде Ампер өзеніне құяды. Мюльбах каналы, адам жасаған су жолы, электр стансасынан Ампер өзенінен бөлініп шығып, өзенге параллель ағып, қағаз фабрикасынан өткен соң қайта қосылады. Бұл атау канал бойындағы көптеген диірмендерден шыққан, себебі Мюльбах пен Ампер арасындағы биіктік айырмасынан олар тиімді пайдаланған. «Фествизе» деп аталатын алаңның батысынан Лодерербах каналы өтеді. Қалада Шлайсхаймер каналының қалдықтары әлі де сақталған. Бұл канал 18 ғасырдың ортасында Солтүстік Мюнхен канал жүйесінің бір бөлігі ретінде салынған, оған Нимфенбург каналы да кіреді. Ол Дахау мен Шлейсхайм арасындағы көлік арнасы қызметін атқарды. Дахау қамалының үш қанатын бұзу кезінде алынған құрылыс материалдары осы арқылы Шлейсхаймға тасымалданды. Каналдың тозуына рұқсат ету және Дахау қаласының оны әдейі күтуі арқасында, ол қазір тек Фрүхлингштрассе мен Полльнах арасында ғана танылады. Қала шегінен тысқарыда бастапқы канал Шлейсхайм сарайына дейін жалғасады. Қала шекарасында, Дахау-Зюдте (Оңтүстік) Штудтвайхер деп аталатын шағын көл де бар.
Running from the west, the river Amper runs south of Dachau's old town, changes its direction at the former paper milling plant to the northeast and continues through Prittlbach into Hebertshausen. Coming from Karlsfeld, the Würm crosses Dachau East and merges into the river Amper just outside the district limit of Hebertshausen. The Gröbenbach, which has its source south of Puchheim, runs through town coming from the south and merges into the Amper river at several locations near the festival grounds. The Mühlbach, a man made canal, is diverted from the river Amper at the electrical power plant and runs parallel and flows back into it after passing the paper mill. The name derives from the frequent mills in former times along the canal which took advantage of the decline between Mühlbach and Amper. West of the so called Festwiese runs another canal, called Lodererbach. In town there are still parts of the Schleißheimer canal remaining today. This canal was built in the mid eighteenth century as part of the northern Munich canal system to which the Nymphenburger Canal belongs as well. It functioned as a transportation route between Dachau and Schleißheim. The building material recovered from the demolition of three wings of the Dachau castle was transported to Schleißheim this way. By allowing it to run to seed and through deliberate cultivation by the town of Dachau the canal is only still recognizable as such between Frühlingstraße and the Pollnbach. Outside the city limit the original canal continues on to Schloss Schleißheim. Within the city boundaries, in Dachau Süd (South), there is also a small lake called Stadtweiher.
Көлік
Қалаға Мюнхен S-Bahn (S2) және Deutsche Bahn қаланың оңтүстігінде орналасқан Дахау теміржол станциясы арқылы қызмет көрсетеді. Станция сондай-ақ орталық автобус терминалымен біріктірілген. Дахауда S2 желісі екі бағытқа бөлінеді: Петерсхаузен және Альтомюнстер. Екі желі де S2 деп аталады, бірақ бағыттары әртүрлі. Альтомюнстерге қарайтын тармаққа Дахау қалалық теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол негізгі теміржол станциясынан әлдеқайда кішідір. Дахау қалалық коммуналдық кәсіпорыны (Stadtwerke Dachau) бес автобус маршрутын іске асырады: 719, 720, 722, 724 және 726. Трамвай көлігі жоқ. Дахауда аймақтық тасымал үшін жақсы дамыған жол инфрақұрылымы бар. Қала 8-ші Бундесаутобанмен (Фюрстенфельдбрук арқылы) Мюнхен Пасингке оңтүстікке қарай, ал Карлсруэге батысқа қарай жалғастырылған. Дахау, Дахаудың шығысында орналасқан Обершлайсхайм қосылысы арқылы 92-ші Бундесаутобанға қосылған. 99-шы Бундесаутобан Дахаудан оңтүстікке қарай орналасқан Карлсфельд арқылы Дахаумен байланысты. 471-ші Бундесстрассе (Ротшвайге арқылы) көршілес Фюрстенфельдбрук сияқты шығысқа қарайғы қалаларды және Обершлайсхайм сияқты батысқа қарайғы қалаларды байланыстырады. 304-ші Бундесстрассе қаланың оңтүстігінен басталып, Германия-Австрия шекарасына дейін оңтүстікке қарайғы қалаларды жалғастырады. Сонымен қатар, бірнеше Staatsstraßen Дахауды айналасындағы қалалар мен ауылдармен байланыстырады.
The city is served by Munich S Bahn (S2) and Deutsche Bahn via Dachau railway station located in the South of the town. The station is also annexed to the central bus terminal. In Dachau the line S2 is split in two directions: Petershausen and Altomünster. Both lines are named S2 but with different direction names. The offshoot to Altomünster is also served by Dachau Stadt Railway Station which is much smaller than the main railway station. There are five bus lines which are operated by Stadtwerke Dachau: 719, 720, 722, 724 and 726. There is no tramway transport. Dachau has a well developed road infrastructure for regional transportation. The city is connected to Bundesautobahn 8 (via Fürstenfeldbruck) with Munich Pasing southbound, and westbound terminating in Karlsruhe. Dachau is connected to Bundesautobahn 92 via Oberschleißheim connector which is located east of Dachau. Bundesautobahn 99 is connected with Dachau via Karlsfeld which is located south of Dachau. Bundesstraße No. 471 (via Rothschwaige) connects eastbound towns such as the neighboring city Fürstenfeldbruck and westbound towns such as Oberschleißheim. Bundesstraße No. 304 starts in the south of the city and connects southbound towns until the German Austrian border. Additionally, several Staatsstraßen connect Dachau with surrounding towns and villages.