Кіріспе

Берхтесгаден – Германияның Бавария жерінде, оңтүстік-шығысында орналасқан муниципалитет. Ол Австриямен шекараға жақын, Зальцбургтың оңтүстігінде және Мюнхеннің оңтүстік-шығысында жатыр. Берхтесгаден Альпі тауларында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде Берхтесгаден ұлттық паркі үш параллель аңғар бойымен созылады. Аймақта Кельштейн тауы және оның Кельштейнхаус (Бүркіт ұясы) орналасқан.

Этимология

Берхтесгаден, Жоғарғы Бавария (Ахенталь), бұрынғы Перхтерскадмен, Перхтерсадем, Берчирхсадем, Берхтолдесгадем; сөз көне жоғары неміс тіліндегі *parach* сөзінің латынша бұрмалануы, роман тіліндегі *bareca* – 'шағал үйі'. Бастапқы мағынасы ұмытылғаннан кейін, көне жоғары неміс тіліндегі *gadem* сөзінің ('бөлме, бір бөлмелі үй') түрі қосылды, бұл да 'шағал үйі' деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ, көне жоғары неміс тіліндегі *muosgadem* – 'дәрі-дәрмек сақтау бөлмесі' деген сөзді қараңыз. Халық этимологиясы Фрау Перхта (Берхта) аңыз кейіпкерінен туындағандығын көрсетеді – жақсы және жаман сипаттары кезектесетін әйел (Холле < Холда – 'мейірімді, жақын'), оған Перхтертаг (Епифания) күні құрмет көрсетіліп, Перхта процессиясында ант берілетін.

Тарих

1102 жылы бұл аймақ туралы алғашқы мәліметте, ондағы мол тұз қоймалары еске алынады. 1517 жылы аймақта тұз өндіру басталды, одан кейін Берхтесгаденнің көп бөлігі осы тұздың есебінен қалыптасты. Қала және оның төңірегі Берхтесгаден провизориясының, Киелі Рим империясының тәуелсіз мемлекетінің (Фюрстпропстей Берхтесгаден деп аталды) құрамына кірді және қаладағы Августин монастырының принц-провосты басқарды. Ол 1803 жылғы Рейхсдепутациялардың қаулысына дейін тәуелсіздігін сақтап келді. Наполеон соғыстары кезінде Берхтесгаден бірнеше рет қолы ауысты, мысалы, 1805 жылы Прессбург шарты бойынша аймақ Австрияға өткізілді. 1810 жылы Берхтесгаден Бавария Корольдігінің билігіне қарады. Бұл жер Бавария патшалық үйі Виттельсбахтар үшін тез арада танымал болды, олар жиі Кенигсзее көліне келіп, бұрынғы Августин монастырында аң аулау резиденциясын ұстады (қазір Бавария герцогы Франц пайдаланады). Туризм дами бастады, көптеген суретшілер бұл аймаққа келді, нәтижесінде жақын орналасқан Шёнау-ам-Кенигсзеедегі Кенигсзе көлінің жағалауында Малерек ("суретшілер бұрышы") пайда болды. Берхтесгаденде тұрған ең белгілі жазушы Людвиг Гангофер болды.

Нацистік дәуір

Адольф Гитлер 1920 жылдары Берхтесгаден аймағында демалысқа шыға бастады. Ол Хохер Голлдың беткейіндегі қала үстіндегі Оберсальцбергте үй сатып алып, келесі жылдары Бергхофын кеңейтіп, жаңартты. Герман Геринг, Жозеф Геббельс, Мартин Борман, Генрих Гиммлер және Альберт Шпеер сияқты Үшінші рейхтің басқа да жоғары лауазымды тұлғалары бұл аймаққа жиі келіп тұрғанда, нацистік партия Оберсальцбергте жер сатып алып, иелігіне көшірді. Неміс рейхсканцлейының (Императорлық канцлерлік) алдыңғы қатары ретінде қызмет ету үшін Берхтесгаден және оның айналасындағы (Станггасс) кеңселер, қауіпсіздік және көмекші қызметтер кеңейтілді, әсіресе Оберсальцбергте. Қалаға Гитлер мен оның қонақтарын күтуге арналған жаңа теміржол станциясы және оған іргелес пошта бөлімі салынды. Невилл Чемберлен және Дэвид Ллойд Джордж сияқты танымал тұлғалар қонақ болған Берхтесгаденер Хоф қонақ үйі де жаңартылды. 1938 жылы Мюнхен келісіміне дейін Адольф Гитлер Невилл Чемберленмен Берхтесгаденде кездесті; толық мәліметтер Берхтесгаден кездесуінде. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Альпіде нацистік режимнің соңғы бекінісі құрылуы күтілмегенімен, 1945 жылдың көктемінде одақтастар Берхтесгаден аймағына ауыр соққы беру үшін әуе шабуылын жасады. 25 сәуірде Оберсальцбергке жасалған бомбалау қалаға көп зиян келтірмеді. 4 мамырда 3-ші жаяу әскер дивизиясының 7-ші жаяу әскер полкінің алдыңғы жасақтары келді және қаланың капитуляциясын қабылдады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейін Берхтесгаден әскери аймаққа айналды және оның көптеген ғимараттары АҚШ әскерімен пайдаланылды. Платтерхоф қонақ үйі қайта жаңартылып, 1952 жылы Генерал Уокер қонақ үйі деп аталды. Ол Суық соғыс және одан кейінгі кезеңде АҚШ Қарулы Күштерінің демалыс орталығы болып қызмет етті. Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары бұрынғы нацистік көшбасшылардың үйлерінің қалдықтары бұзылды, бірақ олардың іздерінің бір бөлігі сақталды. 1995 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанына елу жыл және Германияның қайта бірігуіне бес жыл толған кезде, AFRC Berchtesgaden Бавария билігіне Президент Билл Клинтон басшылығымен АҚШ Конгресі мен Пентагонның базаларды қайта құру және жабу бағдарламасы шеңберінде әскери шығындарды азайту мақсатымен берілді.

Берхтесгаден қазіргі кезде

1945 жылы нацистік ғимараттардың жанында орналасқан және жиі СС, содан кейін полиция генерал-майоры пайдаланатын Түркен қонақ үйі ауыр зақымдарға ұшырады. 1950 жылы қайта салынғаннан кейін, Рождество мерекесі алдында ол қайтадан қонақ үй ретінде ашылды. Қонақтар әлі де нацистер пайдаланған тарихи жер асты жолдары мен туннельдерін зерттеуге мүмкіндік алады. 1972 жылы жергілікті басқару реформасы сол кездегі тәуелсіз Зальцберг, Мария Герн және Ау (Оберау мен Унтеродан тұратын) муниципалитеттерін Берхтесгаден қаласының басқаруына біріктірді. Берхтесгаден аңғарындағы қалған бес муниципалитетті (Бишофсвиден, Рамзау, Маркчленберг және Шёнау) біріктіруді ұсынған тағы бір реформа жеткілікті қолдау таппады; ол Берхтесгаденде қабылданса да, басқа жерлерде сәтсіз аяқталды. Берхтесгаден ұлттық паркі 1978 жылы құрылды және біртіндеп Берхтесгаденнің ең танымал орындарының біріне айналды. Жаппай туризм бірнеше танымал жерлермен шектеліп, қалған аймақтарды табиғатты жақсы көретін адамдарға қалдырады. Кеңігсзе көлі, тұз шахтасы, маусымдық түрде мейрамхана ретінде ашылатын Кельштейнхаус және 1999 жылдан бері Мюнхеннің Заман тарихы институты басқаратын Оберзальцберг құжаттау орталығы мұражайы да туристерді қызықтырады. Жаңару және бәсекелестік спортының маңыздылығы артып келеді. Қаланың шаңғы трассасы өте танымал. Кеңігсзедегі бобслей, санка және скелетон трассасында шаңғы жарыстары және бірнеше халықаралық іс-шаралар мен жарыстар өткізіледі. Берхтесгаденнің ең белгілі спортшысы – көптеген Олимпиада жүлделерінің иегері Георг Хакл. Қалада Халықаралық санка федерациясы (FIL) орналасқан. Берхтесгаденнің солтүстік бөлігінде және Зальцбург аймағындағы Berchtesgadener Land-тен айырмашылығы, Берхтесгаденде өндірістік кәсіпорындар жоқ. Берхтесгаден орталық вокзалы Фрейлассингтегі Розенхайм-Зальцбург темір жолымен Зальцбург-Берхтесгаден темір жолы арқылы байланыстырылған. Баварияның мемлекеттік үкіметі 2005 жылы ашылған және InterContinental Hotels Group компаниясы басқаратын қонақ үйдің салынуына көмектесті.

География

Берхтесгаденнің көршілес қалалары – Бишофсвизен, Марктшеленберг, Рамзау және Шёнау-ам-Кёнигсзе. Муниципалитет құрамына келесі ауылдар кіреді (Ortsteil): Ам-Эцершлоссл, Анзенбах, Хинтергерн, Меценлейтен, Миттербах, Оберау, Обергерн, Оберзалцберг, Рестен, Унтерау, Унтерзалцберг I, Унтерзалцберг II және Вордергерн.

Ойыншықтар симфониясы

1760 жылдары Берхтесгаденде бірнеше анонимді ойыншық симфониялары (соның ішінде көбінесе Хайдн немесе Леопольд Моцартқа жатқызылатын әйгілі Ойыншық симфониясы) жазылды, ол кезде бұл қала ойыншық аспаптарды өндіру орталығы болған. Осы симфониялар үшін қолданылған аспаптардың бір бөлігін Зальцбургтегі Каролино Аугустум мұражайында көруге болады.