Кіріспе

Құстар қанатындағы кішкентай өскіндердің анатомиясы.

Алюла /'//æ//l//j//U//l//@/, немесе "жалған қанат" (көпше түрі – алюлалар) – қазіргі құстардың және кейбір құс емес динозаврлардың қанатының алдыңғы шетіндегі кішкентай өскін. Бұл сөз латын тілінен келген және "ұсақ қанат" деген мағынаны білдіреді, "қанат" сөзінің кішілтулі түрі. Алюла – еркін қозғалатын бірінші саусақ, құстың "бармағы", және әдетте үштен беске дейін кішкентай ұшқыш қауырсындардан тұрады, нақты саны түрге қарай өзгереді. Бұл ұшқыш қауырсындардың үстінен шағын жасырын қауырсындар да орналасқан. Қанаттың артқы шетіндегі ірі ұшқыш қауырсындар сияқты, алюла қауырсындары да асимметриялық, олардың қауырсын сабағы алдыңғы шетке жақын орналасқан.

Функция

Көп жағдайда, алула қанатқа жақын орналасады; бірақ оны басқаруға болады. Баяу жылдамдықпен ұшқанда немесе қонғанда, құс алуласын сәл жоғары және алға жылжытады, бұл қанаттың алдыңғы жиегінде кішкентай жарық пайда етеді. Бұл, ұшақ қанатының алдыңғы жиегіндегі механизмдер сияқты жұмыс істейді, қанатқа әдеттегіден жоғары шабуыл бұрышына жетуге және соның арқасында көтерілуге, бірақ құлауға әкелмейді. Алуланың ұшы кішкентай құйын жасап, құйын тудырғыш сияқты әрекет етеді, бұл қанат үстінен өтетін ауа ағынын қанатқа жақсы жабысуға көмектеседі. Қанатты жерге қарай созғанда, алула қанаттан бөлініп, анық көрінеді. Сұңқарларда алула жақсы көрінеді және құлап түскенде немесе тік түсседе қанатты бақылауға көмектеседі. Алулалар ең әсіресе қаңғыбас сұңқарларда байқалады.

Ежелгі құстарда

Алуланың болуы қазіргі құстардың бірнеше жойылған ежелгі туыстарында расталды, оның ішінде Эоалулавис хояси (Крета дәуірінің ортасынан, 115 миллион жыл бұрын) және одан бұрынғы Протоптерикс феннингиенсис. Бұл түрлер қазіргі құстармен тығыз байланысты болмағандықтан, алюла екі рет дамыған болуы мүмкін, немесе одан да ертерек, 130 миллион жыл бұрын пайда болған.