Кіріспе
Кодунгаллур (; сонымен қатар Кранганор, португал тілінде: Cranganor; бұрын Маходайяпурам, Шингли, Ванчи, Мучири, Муйириккоде және Музирис деп аталған) – Малабар жағалауындағы Перияр өзенінің жағасында орналасқан тарихи маңызы бар қала, Үндістанның Керала штатындағы Триссур ауданында орналасқан. Ол 66-шы ұлттық тас жолымен Кочиден (Кочин) солтүстікке қарай және Триссурдан жақын жерде орналасқан. Кодунгаллур Керала лагуналарының солтүстік шетіндегі порты болып табылды, сондықтан Кераланың кең су айдындарындағы теңіз күштері үшін стратегиялық кіру нүктесі болды. 2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Кодунгаллур муниципалитетінің халқы 33 935 адамды құрады. Орташа сауаттылық деңгейі 95,10% болды. Халықтың шамамен 64% индуизмді, 32% исламды және 4% христиан дінін ұстанады. Кодунгаллур халқының 7,8% – арнайы топтар (SC), ал 0,1% – тайпалық топтар (ST) құрайды. Кодунгаллур – Триссур ауданындағы Кодунгаллур кіші ауданының (теһсил) орталығы. Кодунгаллур Кераланың басқа қалаларымен жол желісі арқылы жақсы байланысқан. Алува теміржол станциясы (Эрнакулам ауданында) Кодунгаллурға жақын маңызды теміржол станциясы болып табылады. 1523 жылы португалдықтар Кодунгаллурда Кранганоре бекінісін (Fortaleza São Tomé) салған, ол жергілікті жерде Коттаппурам бекінісі деп белгілі. 1565 жылы бекініс кеңейтілді және 1663 жылы голландтардың қолына өтті. Шива құдайына арналған Тируванчикулам Махадева храмы Оңтүстік Үндістандағы маңызды Шива храмдарының бірі. Тируванчикулам храмындағы Шива Кераланың Чера Перумалдарының қамқоршысы болды және Кочин патшалық отбасының әулеттік құдайы болып табылады. Кодунгаллур Бхагавати храмы – Кодунгаллур қаласындағы индуисттік храм, ол Бхадракали қадірлі құдайына арналған, ол Махакалидің немесе қарапайым Дурғаның немесе Аади Парашактидің бір түрі және Кералада кеңінен құрметтеледі. Құдай "Шри Курумба" ("Кодунгаллурдың анасы") деген атпен де белгілі. Бұл храм Кераладағы 64 Бхадракали храмдарының бас храмы және Үндістандағы ең көне әлі жұмыс істеп тұрған храмдардың бірі. Осы жерде Исаның шәкірттерінің бірі, Әулие Тома христиан дінін уағыздау үшін біздің заманымыздың 1-ші ғасырында келген. Үндістанда COVID-19 жұқтырған алғашқы жағдай Ухань университетінен келген медицина студентінің Кодунгаллур қаласында тіркелді.
Kodungallur (; also Cranganore, Portuguese: Cranganor; formerly known as Mahodayapuram, Shingly, Vanchi, Muchiri, Muyirikkode, and Muziris) is a historically significant town situated on the banks of river Periyar on the Malabar Coast in Thrissur district of Kerala, India. It is north of Kochi (Cochin) by National Highway 66 and from Thrissur. Kodungallur, being a port city at the northern end of the Kerala lagoons, was a strategic entry point for the naval fleets to the extensive Kerala backwaters. As of the 2011 India Census, Kodungallur Municipality had a population of 33,935. It had an average literacy rate of 95.10%. Around 64% of the population follows Hinduism, 32% Islam and 4% Christianity. Schedule Caste (SC) constitutes 7.8% while Schedule Tribe (ST) were 0.1% of total population in Kodungallur. Kodungallur is the headquarters of the Kodungallur sub district (tehsil) in Thrissur district. Kodungallur is well connected to other towns in Kerala through the road network. Aluva Railway Station in Ernakulam district is the major railway station near Kodungallur. Fort Cranganore (Fortaleza São Tomé), known locally as Kottappuram Fort, was constructed in Kodungallur by Portuguese in 1523. The fort was enlarged in 1565, and passed into the hands of the Dutch in 1663. Thiruvanchikulam Mahadeva Temple, dedicated to the god Siva, is one of the major Siva temples in South India. Siva in the Thiruvanchikulam Temple was the patron deity of the Chera Perumals of Kerala and remains the family deity of the Cochin Royal Family. Kodungallur Bhagavathy Temple is a Hindu temple at Kodungallur dedicated to the goddess Bhadrakali, a form of Mahakali or simply Durga or Aadi Parashakthi worshipped and significantly revered in Kerala. The goddess is known also by the names "Sri Kurumba"" (The Mother of Kodungallur). This temple is the head of 64 Bhadrakali temples in Kerala and is one of the oldest functioning temples in India. It was here that one of Jesus's disciples, St. Thomas reached during 1st century AD to preach Christianity. The first case of COVID 19 in India was reported at Kodungallur in a medical student who returned from Wuhan University.
Ертедегі тарихи порт
Ғалымдардың пікірінше, Периярдың сағасында орналасқан Музирис порты қазіргі Кодунгаллурмен сәйкес келеді. Ерте тарихи Оңтүстік Үндістандағы Орталық Керала және Батыс Тамил Надуды Чера әулетінің билеушілері басқарған. Бұл портқа әлемнің түкпір-түкпірінен келген теңізшілер, әсіресе Жерорта теңізі аймағынан келіп тұратын. Рим империясы Үндістанның батыс жағалауымен үздірілмейтін сауда байланысын орнатқан. Қара бұрышпен қатар, інжу, мюслин, піл сүйегі, алмаз, жібек және хош иіссулар да Орталық Кераладан теңізшілермен алынып салынған. Бірінші ғасырдың ортасында жеті шіркеу құрылды: Кодунгаллур, Ниран, Нилакал (Чаял), Коккамангалам, Коттаккаву, Палайор және Коллам. Кералалық мұсылман дәстүріне сәйкес, Кодунгаллур Үндістан субконтинентіндегі ең көне мешітке ие болған. Шераман Перумалдар туралы аңызға қарағанда, алғашқы үнді мешіті 624 жылы Кодунгаллур қаласында Шера әулетінің соңғы билеушісінің (Шераман Перумал) бұйрығымен салынған. Ол, Мухаммед (шамамен 570–632) өмір кезеңінде Ислам дініне кірген соң, Дхармадомнан Меккеге аттанған. Қиссат Шакарвати Фармад бойынша, Малик Динар дәуірінде Кодунгаллур, Коллам, Мадай, Баркур, Мангалор, Касарагод, Каннур, Дхармадам, Панталаини және Чалиямдағы мешіттер салынған және олар Үндістан субконтинентіндегі ең көне мешіттердің қатарында саналады. Малик Динар Касарагод қаласындағы Талангарада қайтыс болған деп есептеледі. IV-VIII ғасырлар аралығында Кнаная қауымы Сириялық саудагер Томас Кананың басшылығымен Таяу Шығыстан келген деп саналады. Олар Кранганордың оңтүстігіне қоныстанды және ақырында Әйя Томас, Әйя Куриакос және Әйя Мария атынан үш шіркеу құрды. 16-шы ғасырда Кочин патшалығы мен Каликут Заморині арасындағы шайқаста олардың қонысы қирағаннан кейін Кнанаялар оны тастап кетті. Бір дерек бойынша, Малабар жағалауындағы Кочин еврейлер колониясы, мүмкін, б.з.д. VI ғасырға дейін құрылған, бұл аймаққа Апостолдың келуіне себеп болған.
Кодунгаллурдың ортағасырлық порты
Кодунгаллур портының экономикалық және саяси беделі ортағасырлық Оңтүстік Үндістанда да сақталды. Осы кезеңде Үндістанға келген батыс азиялық саяхатшы Сүлеймен аймақтың "экономикалық гүлденуін" тіркеген. Ол сондай-ақ қаладағы қытай саудагерлерін сипаттаған; олар дәмдеуіштер (бұрыш және корица), піл сүйегі, інжу-маржан, мақта маталары және тик ағашы сияқты тауарларды сатып алғандығы айтылады. XI ғасырда Чола әулетінің билеушілері бұл портты тонады. Осының салдарынан сауда Малабар жағалауының басқа порттарына, мысалы Кочин (Кочи) және Каликут (Кожикод) порттарына ауысты. Алува қаласының жанында Перияр өзенінің сол жақ саласы су тасқынынан екіге бөлінген деген болжам бар. Су тасқыны оң саласын (Чангала өзені деп аталады) және өзен сағасындағы табиғи белімді шөкейтіп, ірі кемелер үшін оны қиын жағдайға түсірді.
Португал дәуірі
Португалдық теңізшілер 16 ғасырдың басынан бастап Оңтүстік Үндістанда жұмыс істей бастады. Осы кезеңде Кодунгаллур Замориннің (Самотирис) Кожикод (Каликут) патшалығының "салық төлейтін мемлекеті" болды. Кодунгаллур Кожикод патшалығы мен Кочи патшалығының арасында орналасқандықтан, екі патша үшін де жиі дау тудыратын мәселе болып келді. Кодунгаллурдың басшысы жиі бір патшадан екіншісіне адалдығын өзгертіп отырды. Португалдық дәмдеуіш саудасына Үнді мұхитында Кожикод патшалары қарсылық көрсетті. Кодунгаллур порты сол кезде көптеген еврейлердің, жергілікті христиандардың және мұсылмандардың мекені болды. Кодунгаллур Вембанад лагунасының солтүстік жағындағы порты болғандықтан, Замориннің әскері мен флоты үшін Кераланың ішкі суларына кірудің стратегиялық маңызы бар нүктесі еді. Сондықтан 1504 жылдың қазан айында Заморин Кодунгаллурды нығайту үшін күш жіберді. Бұл әрекетті Кочиге қайтадан шабуыл жасауға дайындық деп есептеген португалдық қолбасшы Лопо Соарес алдын ала соққы беруге бұйрық берді. Шамамен он әскери кемеден тұратын эскадрилья, Кочиден келген көптеген соғыс қайықтарымен бірге Кодунгаллурға бет алды. Ауыр кемелер терең емес каналдарға өте алмай, Паллипортта (Вайпин аралының сыртындағы Паллипурам) тоқтады, ал кіші фрегаттар мақсатына жетті. Кодунгаллурға жеткен португалдық-Кочи флоты жағадағы Каликут әскерін зеңбіректермен таратып, 1000 португалдық сарбаз бен 1000 Кочи найр жауынгерлерінен құралған біріктірілген әскерін Кодунгаллурдегі қалған жау күштеріне қарсы жіберді. Шабуыл жасаған әскерлер Кодунгаллур қаласын басып алып, тонады, ал Дуарте Пачеко Перейра мен Диого Фернандес Корреа басқарған отрядтар оны өртеп жіберді. Дегенмен, кейбір мәліметтерге сәйкес, португалдық өрт сөндірушілер қаладағы Сент-Томас христиандық ауданын сақтап қалды. (Ол кезде қауымның жағдайы қиын болды: дәмдеуіш саудасында гүлденіп, өздерінің қарулы күштерімен қорғалғанмен, жергілікті саяси жағдай тұрақсыз болды және Сент-Томас христиандары Каликут, Кочин және аймақтағы басқа да кіші патшалықтардың қысымына ұшырады. Сондықтан олар португалдық жаңа келгендермен одақтасуға тырысты. Олар аймақтағы бұрыш пенінің маңызды жеткізушілері болғандықтан, португалдықтар да бұл қарым-қатынастан пайда тапты.) Бұл 1504 жылғы қалаға жасалған шабуыл кезінде Кодунгаллурдың ежелгі христиан қауымын құрып кетпеуден сақтап қалған болуы мүмкін.
Каликут флоты
Қаланы құтқару үшін жіберілген Каликут флоты, шамамен бес кеме мен 80 парау, Паллипорт маңында бос жүрген португал кемелерімен тоқтатылып, теңіз шайқасында жеңілді. Осы уақытта Танур (Веттатнад) патшалығының раджасы, оның патшалығы Каликут пен Кодунгаллур арасындағы жолда солтүстікке қарай орналасқан және Заморинмен бұзылған қарым-қатынасы болған, португал билігіне бағынуды ұсынды. Замориннің жеке басқаруымен Каликут әскері Кодунгаллурға жол тартқанда, Танур билеушісінің көмегімен португал армиясының күшті әскерімен жеңілді. Кранганорға жасалған шабуыл және Танур раджасының қарсы тарапқа өтуі Каликуттың Заморині үшін ауыр соққы болды, ол майдан шебін солтүстікке ықпал етіп, Вембанад лагунасын Замориннің қол жеткізе алмайтын жеріне жеткізді. Бұл шайқас португалдықтардың Малабар жағалауының маңызды бөлігінде отаршылдық билігін кеңейтуіне мүмкіндік берді. 1510 жылға қарай, Малабар жағалауындағы олардың өтімді билігі айқын аумақтық бірлікке айналды. Голландтар 1663 жылы Кодунгаллур бекінісін басып алды, ол кейіннен 1776 жылы Оңтүстік Кераланы, әсіресе Траванкорды Майсурдың шапқыншылығынан қорғады. 1786 жылы Майсур әскерлері тағы да Солтүстік Кералаға бағыт алды, бірақ Кодунгаллурдан әрі ілгерілей алмады. 1789 жылдың 31 шілдесінде голландтар Кодунгаллур мен Ажикодтағы өздерінің мекемелерін Траванкор корольдігіне 300 000 Сурат күміс рупиясына тапсырды.
Мұзирис мұралық жобасы
Музирис мұра жобасы 2006 жылы Керала штатының Мәдениет істері департаменті тарапынан "Солтүстік Паравурдан Кодунгалурға дейінгі аймақтың тарихи мұрасын ғылыми тұрғыдан іздестіру және сақтау" мақсатымен іске қосылды. Керала тарихи зерттеулер кеңесі (KCHR), Музирис мұра жобасының координациялық орталығы ретінде белгіленіп, аймақтағы археологиялық және тарихи зерттеулерге академиялық жетекшілік етеді және оларды жүзеге асырады.