Кіріспе

Аироло (ломбард тілінде Airöö, ) – Швейцарияның Тичино кантонындағы Левентина округіндегі муниципалитет.

География

Аироло Левентина алқабы мен Лепонтин Альп тауларында, Сент-Готтард жотасының оңтүстік беткейінде орналасқан. Солтүстік және оңтүстік Еуропаны байланыстыратын маңызды Готтард темір жолындағы Готтард темір жол туннелінің, сондай-ақ А2 тас жолындағы Готтард автомобиль туннелінің оңтүстік порталы Аиролода орналасқан. Бұл Тичино кантонының ең ірі муниципалитеті, және Аироло ауылынан, сонымен қатар Валье, Мадрано, Бругнаско, Нанте және Фонтана шағын елді мекендерінен тұрады. Аироло және Квинто муниципалитеттері болашақта бірігіп, Аироло Квинто деп аталатын жаңа муниципалитет құруды қарастыруда. 1997 жылғы мәліметтер бойынша Аиролоның ауданы – . Осы ауданның -ы ауыл шаруашылығына, ал -ы орманға пайдаланылады. Жердің қалған бөлігінің -ы құрылысқа (ғимараттар немесе жолдар), -ы өзендер мен көлдерге, ал -ы өнімсіз жерге жатады. Салынған аумақтың 0,6%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 1,8%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жерлердің 14,9%-ы тығыз орманмен, ал 1,5%-ы жеміс бақтарымен немесе ұсақ ағаштар тобымен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерінің 3,2%-ы егін өндіруге пайдаланылады. Муниципалитеттегі судың 1,5%-ы көлдерде, ал 0,9%-ы өзендер мен арналарда орналасқан. Өнімсіз жерлердің 20,2%-ы өсімдік өспейтін, ал 21,4%-ы өсімдіктерге жарамсыз тасты жерлерді құрайды.

Елтаңба

Қалалық гербтің суреттемесі: лазурь фондыда, жасыл түсті негізде күміс түсті шыршы ағашы және алтын түсті арыстан бейнеленген.

Мұралық орындар

Санкт-Готтард асуындағы ескі станциясы, үйі және қорасы бар хоспис кешені, Форте Айроло және Форте Фоппа, Мадраноның тарихи алдынан қазба жұмыстарымен табылған қонысы және Рим дәуіріне жататын некрополі, сондай-ақ Санкт-Готтард асуындағы тарихи алдынан қазба жұмыстарымен табылған қонысы (Алпе ди Родонт деп белгілі) – Швейцарияның ұлттық маңызы бар мұралық орны ретінде тізілген. Айроло қаласының барлық аумағы және Фонтана ауылы Швейцария мұралық орындарының тізіміне енгізілген.

Шіркеу

1877 жылы өрт қаланың көбісін, соның ішінде 12 ғасырда салынған және 1224 жылы алғаш рет тіркелген Санти Назарио және Чельсо шіркеуінің көп бөлігін қиратты. Романдық стилдегі ғимараттан екі қатарлы қос аркалармен әшекейленген мұнара сақталған. 1879 жылы шіркеу Аиролода тұратын юрист Карл Алоис (Луиги) Мюллердің көмегімен қайта салынды. Карл Алоис Мюллер Сент-Готтард хосписі директоры Феличе Ломбардидің қызы Генуэфа Ломбардиға үйленген болатын. Шіркеуді қайта тұрғызуға салған еңбегін еске салатын мәрмәр тақта шіркеуде орналасқан.

Сент-Готтард туннелі ескерткіші

Бұл Тичинолық мүсінші Винченцо Веланың (1820–1891) қоладан жасалған бедерлі мүсіні, 1880 жылдары туннель құрылысында қаза болған еңбекшілерді еске алады.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия – CVP, ол дауыс берудің 36,19%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар – FDP (29,1%), Ticino League (16,16%) және SP (9,11%). Федералды сайлауда барлығы 676 дауыс берілді, сайлауға қатысу 64,3% құрады. 2007 жылғы Gran Consiglio сайлауында Аиролода барлығы 1109 сайлаушы тіркелді, оның ішінде 870 немесе 78,4% дауыс берді. 13 ақ бюллетень және 2 жарамсыз бюллетень тасталды, сайлауда 855 жарамды бюллетень қалды. Ең көп дауыс жинаған партия – PPD+GenGiova, ол 298 немесе 34,9% дауыс алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: PLRT (243 немесе 28,4%), SSI (119 немесе 13,9%) және LEGA (88 немесе 10,3%). 2007 жылғы Consiglio di Stato сайлауында 9 ақ бюллетень және 3 жарамсыз бюллетень тасталды, сайлауда 857 жарамды бюллетень қалды. Ең көп дауыс жинаған партия – PPD, ол 290 немесе 33,8% дауыс алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: PLRT (239 немесе 27,9%), LEGA (140 немесе 16,3%) және SSI (105 немесе 12,3%). Жұмыс істейтін халықтың 5,6%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 47,4%-ы жеке көлікпен барады.

Шаңғы жарыстарында

Аиролода дайындалған шаңғы жолдары бар шағын тау шаңғысы курорты да орналасқан.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 1 287 адам немесе 80,8% рим-католик дінін ұстанады, ал 34 адам немесе 2,1% швейцариялық реформаланған шіркеуге жатады. 243 адам (немесе халықтың шамамен 15,25% -ы) басқа шіркеуге (санақта тізілмеген) жатады, ал 29 адам (немесе халықтың шамамен 1,82% -ы) сұраққа жауап берген жоқ.

Білім

Аиролода халықтың 61,3%-ы (25–64 жас аралығындағылар) міндетті емес жоғары орта білім немесе жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Толық уақытты оқитын 19 және жартылай уақытты оқитын 31 оқушы бар еді. Кәсіби бағдарлама үш жылға созылады және студенттерді инженерлік, медбикелік, компьютерлік ғылым, бизнес, туризм және осы сияқты салалардағы жұмысқа дайындайды. Кәсіби бағдарламада 2 студент оқыды. 2000 жылы Аиролоға басқа муниципалитеттен 14 оқушы келсе, ал 31 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барып оқыды.