Кіріспе

Chiasso () – Швейцариядағы Тичино кантонының Мендризио ауданындағы муниципалитет. Швейцарияның ең оңтүстік муниципалитеті ретінде Чиассо Италиямен шекарада, Понте-Чиассоның (Италияның Комо қаласының бір бөлігі) алдында орналасқан. Чиассо муниципалитетіне Боффалора, Педринат және Сесеглио ауылдары кіреді. 2007 жылы Чиассо, Вакало және Морбио Инфериоре қалаларының үш мэрі бірігіп, бір коммуна құруды шешті. Біріккен коммунаның халқы шамамен 15 300 адамды құрайтын, аумағы болса халық тарапынан 2007 жылдың қараша айында қабылданбады.

Тарих

Чиассо алғаш рет 1140 жылы Класо деп еске алынады. Бүгінде қаланың көп бөлігі Чиассо халықаралық теміржол стансасына және оған байланысты кедендік рәсімдерге арналған (дегенмен, шекара бақылауының бір бөлігі Италиядағы Комо қаласына көшірілген). Автомобиль және тас жол арқылы өтетін көліктер үшін (коммерциялық және жеке көліктер) кең кедендік аймақ бар. Chiasso сонымен қатар кеденге қатысты көптеген қызметтерді ұсынады. Қаланың маңызды табыс көзі – швейцариялық тауарларды, әсіресе темекі мен жанармайды арзанға алу үшін шекарадан өтетін итальяндықтар. Бұл қала итальяндық клиенттердің швейцариялық банк жүйесінде ақша сақтауға мүмкіндік беретін банк орталығы болып табылады. 1950 жылдан бастап Чиассо маңызды қаржылық және Мендризио аймағының экономикалық орталығына айналды, осының нәтижесінде халық саны тез өсті. Бірақ 1980 жылдардан бері халық саны мен жұмыс орындары, әсіресе қызмет көрсету саласында, көршілес елді мекендерге көшті.

Жаяу жүргіншілер аймағы

2001 жылдан 2005 жылға дейін кеденнен муниципалитет ғимаратына дейін жаңа жаяу өтетін аймақ салынды. Жергілікті әкімдік осы аймақты кеңейту мәселесін қарастырып жатыр, бірақ осы мәселе бойынша референдум 2006 жылдың 24 қыркүйегіне жоспарланған.

Педринат

Педринат алғаш рет 1291 жылы Педринат деп еске алынған, бірақ ауыл шіркеуінің жанындағы римдік қираған орындары одан да ертерек тарихты көрсетеді. 1335 жылы ол Сезеглио ауылдық кооперативінің бір бөлігі ретінде тілге алынған. С. Стефано ауыл шіркеуі алғаш рет 1545 жылы айтылған және 17 ғасырға дейін Балерна приходының құрамында болған. 1975 жылы Педринат муниципалитеті Сезеглиомен бірге Чиассо муниципалитетіне қосылды. Ол Чиассоның үстінде, Пенц төбесінде орналасқан. Педринат – Швейцариядағы ең оңтүстік ауыл. Педринат төңірегінде жүзімдіктер бар.

Сезеглио

Сезельо Чиассо муниципалитетінің солтүстік шекарасында жатыр.

География

1997 жылы Чиассоның ауданы құрады. Осы ауданның 30,6%-ы ауыл шаруашылығына, ал 49,7%-ы орманға пайдаланылады. Қалған жердің 36,4%-ы құрылыс нысандарымен (ғимараттар немесе жолдар) жабылған, 0,4%-ы өзендер мен көлдерді, ал 0,8%-ы өнімсіз жерді құрайды. Салынған аумақтың ішінде, өнеркәсіптік ғимараттар жалпы ауданның 1,7%-ын, тұрғын үйлер мен ғимараттар 18,4%-ын, көлік инфрақұрылымы 14,4%-ын құрайды. Саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 1,7%-ды құрайды. Орманды жерлердің 47,5%-ы тығыз орманмен жабылған, ал 2,3%-ы жеміс бақшаларымен немесе шағын ағаш тобымен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 7,9%-ы егін өсіруге, 4,3%-ы жеміс бақшалары мен жүзімдіктерге, ал 18,4%-ы альпілік жайылымдарға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағып тұрады. Муниципалитет Италия шекарасындағы Мендризио округінде орналасқан. 1976 жылы Педринате Чиассоға біріккеннен бері ол Швейцарияның ең оңтүстік муниципалитеті болып табылады.

Елтаңба

Қалалық гербтің суреті – қызыл "C" әрпін ұстаған күміс түсті жүріп бара жатқан арыстан, көк түсті карета кіреберісінде тұр. Карета кіреберісі Комодан келетін және Чиассо арқылы бірнеше жерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін ежелгі жолдың Чиассодағы орнын көрсетеді.

Көрікті жерлер

Киассоның барлық ауылы Швейцария ұлттық мұрасы тізіміне енгізілген.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия FDP болды, ол дауыс берушілердің 29,77%-ын құрады. Келесі үш ең танымал партия: SP (20,42%), Ticino League (18,12%) және CVP (16,54%). Федералды сайлауда барлығы 2050 дауыс берілді, сайлауға қатысу 45,6% болды. 2007 жылғы Gran Consiglio сайлауында Чиассода тіркелген сайлаушылардың саны 4447 болды, олардың 2623-і немесе 59,0% дауыс берді. 41 бос бюллетень және 14 жарамсыз бюллетень тіркелді, сайлауда 2568 жарамды бюллетень қалды. Ең көп дауыс жинаған партия ПЛРТ болды, ол 698 немесе 27,2% дауыс алды. Келесі үш ең танымал партия: PS (486 немесе 18,9%), SSI (456 немесе 17,8%) және LEGA (406 немесе 15,8%). 2007 жылғы Consiglio di Stato сайлауында 30 бос бюллетень және 21 жарамсыз бюллетень берілді, нәтижесінде 2572 жарамды бюллетень тіркелді. Ең көп дауыс жинаған партия ПЛРТ болды, ол 668 немесе 26,0% дауыс алды. Келесі үш ең танымал партия: PS (531 немесе 20,6%), LEGA (530 немесе 20,6%) және SSI (417 немесе 16,2%). 2000 жылы муниципалитетке жұмысқа 6532 жұмысшы келді, ал муниципалитеттен 1667 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмысшы күшінің таза импортерi болып табылады, әрбір кеткен адамға шамамен 3,9 жұмысшы келеді. Чиассоға келетін жұмыс күшінің 21,4%-ы Швейцариядан тыс жерлерден келсе, жергілікті жұмыспен қамтылғандардың 4,0%-ы жұмыс үшін Швейцариядан шығады. Жұмыс істейтін халықтың 9,9%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 47,8%-ы жеке көлікпен барады. Чиассода орналасқан компаниялардың қатарында Lastminute.com Group бар.

Жол қозғалысы

Чиассоның өркендеуі негізінен А2 тас жолындағы орналасуымен байланысты; бұл – Альп тауларының оңтүстік бөлігі мен Италияны Швейцарияның және Германияның солтүстік бөлігімен жалғастыратын Санкт-Готтард туннеліне бағытталған басты магистраль. Швейцарияның А2 тас жолы Чиассодан басталады. Көлік құралдарындағы контрабандалық тауарлар тексерілетін шекара маңындағы тас жолда көбінесе ұзақ кезеңдер пайда болады.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 6 235 адам немесе 80,8% рим-католик дінін ұстанады, ал 230 адам немесе 3,0% швейцариялық реформаланған шіркеуге жатады. 754 адам (немесе халықтың шамамен 9,77%) басқа шіркеуге (санақта тізілмеген) мүше, ал 501 адам (немесе халықтың шамамен 6,49%) сұраққа жауап берген жоқ. 57 кәсіптік білім алушы толық уақытта, ал 98-і жартылай уақытта оқуда. Кәсіби бағдарлама үш жылға созылады және студенттерді инженерлік, медбикелік, компьютерлік ғылым, бизнес, туризм және осыған ұқсас салалардағы жұмысқа дайындайды. Кәсіби бағдарламада 14 студент оқыды. 2000 жылы Чиассо қаласында 265 студент басқа муниципалитеттен келген, ал 318 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге қатысты.