Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майды немесе басқа сұйықтықтарды түссіздендіре алатын кез келген саз материал.
Any clay material that can decolorise oil or other liquids
Фуллер топырағы – сіңіргіш, сүзгіш немесе ақтандырушы зат ретінде қолданылатын әртүрлі саздардың атауы. "Фуллер топырағы" деп белгіленген өнімдер әдетте палигорскиттен (атапульгиттен) немесе бентониттен тұрады. Бұрынғы ғасырларда фуллерлер жүн матаға фуллер топырағы мен суды қосып, ланолин, майлар және басқа майлы қоспаларды сіңіретін. Алғашқы жазбада бұл сөз апострофсыз жазылған, бірақ 19 ғасырда апостроф кеңінен қолданыла бастады. Бүгінде "Фуллер топырағы" жазылуы ең көп таралған, бірақ "fullers earth" және "fullers’ earth" жазылулары да жиі қолданылады. Фуллер топырағы мынадай басқа атаулармен де белгілі:
Fuller's earth is a term for various clays used as an absorbent, filter, or bleaching agent. Products labeled fuller's earth typically consist of palygorskite (attapulgite) or bentonite. In past centuries, fullers kneaded fuller's earth and water into woollen cloth to absorb lanolin, oils, and other greasy impurities as part of the cloth finishing process. The original spelling was without an apostrophe, but the apostrophe became more common in the 19th century, both before or after the s. Fuller's earth is the most common spelling today, but both fullers earth and fullers' earth remain in wide use. Fuller's earth is also known by the following other names:
Ақтандырушы саз, мүмкін, себебі толу матаны ақтайтын. Ақтандырушы саз, әсіресе бет пігментациясын емдеу үшін, мысалы, мелазма. Мултани (Hindustani: , मुल्तानी मिट्टी;), Үндістан субконтинентінде косметикада кеңінен қолданылады. Бұл атау қазіргі Пәкістанның Мултан қаласынан, оның тегін алатын жерден шыққан.
Bleaching clay, probably because fulling whitened the cloth. Whitening clay, particularly when used to treat facial pigmentation, such as melasma. hunterian (Hindustani: , मुल्तानी मिट्टी; ), widely used in the Indian subcontinent in cosmetics. The name comes from the city of Multan, in modern day Pakistan, the area of its origin.
Өткен кезде және құрамы
Фуллер топырағы негізінен әртүрлі құрамдағы сулы алюминий силикаттарынан (балшық минералдарынан) тұрады. 2005 жылы әлемдік өндірістің шамамен 70 пайызы АҚШ-та шоғырланған, одан кейін Жапония мен Мексика келді. АҚШ-та фуллер топырағы әдетте кредалық және одан жас вулкандық күл шөгінділерінен алынады (мұздық балшықтар фуллер топырағын құрамайды). Ұлыбританияда фуллер топырағы негізінен Англияда кездеседі. Ол Төменгі Гринсэнд тобында және Оксфордширдегі Ақ жылқы аңғарында қазылып алынған. Комб Хей кеніші 1979 жылға дейін Бат қаласының оңтүстігінде жұмыс істеген фуллер топырағының кеніші болды. Баттан оңтүстікке қарай орналасқан басқа да жерлерге Фром, Лонсдейл, Инглискомб, Такинг Милл және Дункорн Хилл кірді. Бұл жерлер Рим дәуірінен бері пайдаланылса да, Уильям Смит Баттан оңтүстікке қарай фуллер топырағының кен орындарын анықтаудың жаңа әдістерін әзірледі. Басқа ағылшын дереккөздеріне Редхилл, Суррей маңындағы кеніш (2000 жылға дейін жұмыс істеді) және 2004 жылы өндіріс тоқтаған Бедфордширдің Вобурн қаласы кіреді. Фуллер топырағы бар төбелер, жарлар мен беткейлер тұрақсыз болуы мүмкін, себебі бұл материал мол жауын-шашынмен қаныққан кезде тиксотропты қасиетке ие болады.
Fuller's earth consists primarily of hydrous aluminum silicates (clay minerals) of varying composition. In 2005, the United States was the largest producer of fuller's earth with an almost 70% world share followed at a distance by Japan and Mexico. In the United States fuller's earth is typically derived from deposits of volcanic ash of Cretaceous age and younger (glacial clays do not form fuller's earth). In the United Kingdom, fuller's earth occurs mainly in England. It has been mined in the Lower Greensand Group and the Vale of White Horse, Oxfordshire. The Combe Hay Mine was a fuller's earth mine operating to the south of Bath, Somerset, until 1979. Other sites south of Bath included Frome, Lonsdale, Englishcombe, Tucking Mill, and Duncorn Hill. Although these sites had been used since Roman times, William Smith developed new methods for the identification of deposits of fuller's earth to the south of Bath. Other English sources include a mine near Redhill, Surrey (worked until 2000), and Woburn, Bedfordshire, where production ceased in 2004. Hills, cliffs, and slopes that contain fuller's earth can be unstable, since this material can be thixotropic when saturated by heavy rainfall.
Тарихи маңызы
Жүн киімдерді жасауда толу маңызды кезең болып табылады және оның тарихы көне заманға дейін жетеді. Месопотамиядағы клинопись мәтіндерінде "ақ топырақ" деген мағынаны білдіретін "им баб бар" (gaṣṣu: 'гипс, әктас') деген шикізат туралы айтылады, ол матаға түпкілікті реттеу жұмыстарын жасау үшін толушыларға жеткізілген. Киелі кітапта толу туралы бірнеше сілтемелер бар (2 Патшалар 18:17; Ишая 7:3 және 36:2; Малахи 3:2; Марқ 9:3), бірақ матаны ақтарту үшін қолданылған материалдар нақты көрсетілмеген. Егде Плиний әр түрлі аймақтардан алынған, әрқайсысының өзгеше қасиеттері мен қолданылуы бар бірнеше түрлі фуллер топырағын (латынша creta fullonia) атап көрсетеді. Толу диірмендері туралы алғашқы мәліметтер Парсыдан келген, ал 11 ғасырдың соңындағы крест жорықтары кезінде толу диірмендері ортағасырлық әлемнің барлық жерінде жұмыс істеген. Үнді субконтинентінде фуллер топырағын пайдалану кем дегенде 1879 жылға дейін созылады. Оның тұрмыста қолданылуы және Синд аймағындағы жергілікті арбалармен тасымалдануы 1800 жылдарға дейінгі кезге жатады, ал теміржолмен экспорт 1929 жылы Британдық Үндістанда алғаш рет тіркелген. Фуллер топырағының құны Шерлок Холмс әңгімесіндегі "Инженердің бас бармағы" (1892) оқиғасында маңызды сюжеттік желі болып табылады. Оқиғада инженерге гидравликалық пресс жөндеу үшін үлкен сома төленеді, ол клиенттің фуллер топырағынан күтілетін үлкен пайда шығындарды және толық құпиялылықты ақтайды деген түсіндірмесін қабылдайды. Оқиға 1889 жылы орын алады, бұл фуллер топырағы сол кезде табысты тауар ретінде кеңінен танылғандығын көрсетеді, ол Англияда бір-екі ғана жерде кездесетін.
Fulling is an important step in the production of woolen garments, and can be traced back to ancient times. Cuneiform texts from Mesopotamia mention a raw material, im bab bár (, gaṣṣu: 'gypsum, plaster'), literally "white earth", which was delivered to fullers for the finishing of cloth. There are several Biblical references to fulling (2 Kings 18:17; Isaiah 7:3 and 36:2; Malachi 3:2; Mark 9:3), but the materials used to whiten the fabric are not specified. Pliny the Elder mentions several types of fuller's earth (creta fullonia in Latin) from a variety of locations, each with different properties and therefore different uses. The first references to fulling mills are from Persia, and by the time of the Crusades in the late eleventh century, fulling mills were active throughout the medieval world. The use of fuller's earth across the Indian subcontinent dates back to at least 1879. While its household use and transportation by local carts in the Sindh region predates the 1800s, export by rail was first recorded in 1929 in British India. The value of fuller's earth is a significant plot point in the Sherlock Holmes story The Adventure of the Engineer's Thumb (1892). In the story, an engineer is paid an outlandish sum to repair a hydraulic press, accepting his client's explanation that the potential profit from fuller's earth warrants both the expense and total secrecy. The adventure is set in 1889, implying that fuller's earth was then well known as a lucrative commodity, 'only found in one or two places in England.'
Қолданылуы
Фуллер топырағы бірқатар салаларда қолданылады. Зақымданудан тазарту: Фуллер топырағын әскери және азаматтық төтенше жағдайлар қызметінің қызметкерлері химиялық заттармен ластанған әскери қызметшілердің және CBRN (химиялық, биологиялық, радиологиялық, ядролық) жауап берушілердің киімдері мен жабдықтарын тазарту үшін пайдаланады. Тазалау құралы: Үндістан субконтинентінде оны мәрмәрді тазалау үшін қолданады. Жақсы сіңіретін қасиетіне ие болғандықтан, шаң-тозаң, кір, лас және дақтарды кетіреді, мәрмәрдің жылтырын қайта жаңартады. Үндістандағы Тадж Махалды тазарту үшін көп рет қолданылған. Мысықтарға арналған төсек: 1940 жылдардың соңынан бері фуллер топырағы коммерциялық мысықтарға арналған төсек ретінде қолданылады. Фуллер топырағы макияж, реквизит, костюм және декорация бөлімдерінде де кеңінен қолданылады, себебі ол "таза" лас саналады, адамдарға қауіпсіз және оңай тазаланады. Дегенмен, осы мәселеге қатысты денсаулық сақтау туралы пікірталас жүргізілді. Фуллер топырағы макияж өндірушілерден шағын көлемде бет пен денеге лас түр жасау үшін қолжетімді. Реквизитшілер жиһазды тозаңды етіп көрсету үшін оны пайдаланады. Костюм шеберлері киімге тозаң сепкендей етіп көрсету үшін фуллер топырағымен толтырылған кішкентай, жұқа торлы матадан жасалған қапшықты қолданады. Декораторлар фуллер топырағын асфальтталған көшелерді топырақты жолдарға айналдыру, қозғалыстағы көліктен тозаң көтерілуін жасау немесе көліктің өтпеген жерді көрсету үшін пайдаланады.
Fuller's earth is utilized in a number of industries. Decontamination: Fuller's earth is used by military and civil emergency service personnel to decontaminate the clothing and equipment of servicemen and CBRN (chemical, biological, radiological, nuclear) responders who have been contaminated with chemical agents. Cleaning agent: In the Indian subcontinent, it has been used to clean marble. As a good absorbent, it removes dust, dirt, impurities and stains from the surface and replenishes the shine of marble. It has been used numerous times to clean the Taj Mahal, India. Cat litter: Since the late 1940s, fuller's earth has been used in commercial cat litter. Fuller's earth is also widely used by the make up, props, wardrobe, and set dresser departments, because it is considered a "clean" dirt, safer to use around people, and it cleans up easily. However, health concerns in this regard have been debated. Fuller's earth is available in small quantities by make up suppliers for use in making the face and body appear dirty. It is used by props technicians to make furniture look dusty. Wardrobe dressers use a small, loose mesh cloth bag filled with fuller's earth to apply it to clothing to make it appear dusty. Set dressers use fuller's earth to change paved streets into dirt roads, to create dust trailing from a moving vehicle over a dirt road, or to indicate a vehicle trail over untravelled ground.