Кіріспе

Қытайдағы тарихи соғыстар мен шайқастар

Төменде Қытайдағы соғыстар мен шайқастардың тізімі күніне қарай реттелген.

Ежелгі Қытай

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 26 ғасыр б.з.д. Банкуан шайқасы Сары император Ян императорын жеңді. 26 ғасыр б.з.д. Жуолу шайқасы Сары император Чи Юды жеңіп, Хан қытай өркениетін құрды. 1675 ж.б.з. Миңтияо шайқасы Ся әулеті құлатылып, оның орнына Шан әулеті келді. 1046 ж.б.з. Мүйе шайқасы Шан әулеті құлатылып, оның орнына Чжоу әулеті орнады. ш. 1042–1039 ж.б. Үш гвардияның көтерілісі Чжоу әулеті наразы Чжоу ханзадаларын және олардың Шанға адал одақтастарын жеңді. 771 ж.б.з. Ли тауының шайқасы Чжоу патшасы Юй қаза тауып, Батыс Чжоу әулеті жойылды. 739–678 ж.б.з. Цзинь–Куво соғыстары Цзиньнің билеуші үйінің екі тармағы арасындағы династиялық күрес. 707 ж.б.з. 701–680 ж.б.з. Чжэннің мұрагерлік соғысы Чжэн герцогы Чжуанның өліміне байланысты. 685 ж.б.з. 684 ж.б.з. Чаншао шайқасы Лу мемлекеті Цы мемлекетін жеңді. 657–651 ж.б.з. Ли Цзи көтерілісі Цзинь герцогы Сианьның болашақ мұрагерлігі үшін болған соғыс. 643–642 ж.б.з. Цының мұрагерлік соғысы Цы герцогы Хуаньның өліміне байланысты. 635 ж.б.з. Чжоу мұрагерлік соғысы Цзинь мемлекеті Чжоу патшасы Сянға оның бауыры, принц Дайға қарсы көмек көрсетті, ол Чжоу тағына таластады. 632 ж.б.з. Ченгпу шайқасы Цзинь мемлекеті Чу мемлекетін жеңді. 627 ж.б.з. Сяо шайқасы Цзинь Циньді жеңді. 595 ж.б.з. Би шайқасы Чу мемлекеті Цзинь мемлекетін жеңді. 589 ж.б.з. Ан шайқасы Цзинь мемлекеті Цы мемлекетін жеңді. 575 ж.б.з. Янлинг шайқасы Цзинь мемлекеті Чу мемлекетін жеңді. 506 ж.б.з. Божу шайқасы Ву мемлекеті Чу мемлекетін жеңді. б.з.д. 4 ғасыр Годжосон–Ян соғысы Ян мемлекеті Годжосон патшалығын жеңді. 494 ж.б.з. Фуцзяо шайқасы Ву мемлекеті Юэ мемлекетін жеңді. ш. 481–403 ж.б.з. Цзиньнің бөлінуі Цзиньнің бәсекелес асыл отбасылары арасындағы соғыстар сериясы, олар мемлекет аумағын өз ара бөліп алуға тырысты. Мемлекет 376 ж.б.з. Жо, Вэй және Ханның мұрагер мемлекеттері арасында түпкілікті бөлінді. 478 ж.б.з. Лизе шайқасы Юэ мемлекеті Ву мемлекетін жеңді. 453 ж.б.з. Цзиньнің бөлінуіне әкелді. 403–221 ж.б.з. Соғысатын мемлекеттер кезеңі Шығыс Чжоу әулеті кезінде мұрагерлік және аумақ үшін болған мемлекетаралық және мемлекетішілік соғыстар сериясы. 370–367 ж.б.з. Вэй мұрагерлік соғысы Вэй маркграфы Удың өліміне байланысты. 354–353 ж.б.з. Гуйлинг шайқасы Цы мемлекеті Вэй мемлекетін жеңді. 342 ж.б.з. Малинг шайқасы Цы мемлекеті Вэй мемлекетін жеңді. 341 ж.б.з. Гуайлинг шайқасы. 293 ж.б.з. Ийқе шайқасы Цынь мемлекеті Вэй және Хан мемлекеттерін жеңді. 269 ж.б.з. Янью шайқасы. 265 ж.б.з. Чжао–Сюнну соғысы Чжао мемлекеті Сюннуды жеңді. 260 ж.б.з. Чанпин шайқасы Цынь мемлекеті Чжао мемлекетін жеңді. 259–257 ж.б.з. Хандан шайқасы Чжао, Вэй және Чу одақтастарының күштері Цыньді жеңді. 230–221 ж.б.з. Цыньнің біріктіру соғыстары Цынь мемлекеті Қытайдағы басқа алты ірі мемлекетті жеңіп, елді Цынь әулетімен біріктірді.

Цинь әулеті (221-206 ж.б.)

Жыл (ы) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 215 б.з.д. Циньдің Сионнуға қарсы жорығы Цинь әскері Ордос шөлінде Сионнуларды жеңіске жетеді. 214 б.з.д. Цинь Юэ тайпаларына қарсы жорық Цинь әскері Оңтүстік Қытай және Солтүстік Вьетнамда тұратын Юэ тайпаларын жеңіп, жаулап алады. 209 б.з.д. Дацзяң көтерілісі Чэнь Шэнь мен Ву Гуан Цинь әулетіне қарсы көтеріліс бастайды. 207 б.з.д. Джулу шайқасы Сян Ю басқарған көтерілісшілер коалициясы Цинь әскерін жеңіп шығады.

Чу-Хан таласы (б.з.д.

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 206–202 б.з.д. Чу-Хань қақтығысы Хан Чу мен оның одақтастарын жеңіп, Қытайды біріктіреді. 205 б.з.д. Пеңченг шайқасы Батыс Чу Ханды жеңеді. 205 б.з.д. Шыңян шайқасы 205 б.з.д. Жинсин шайқасы Хан Чжао мемлекетін жеңеді. 204 б.з.д. Вэй өзені шайқасы Хан Батыс Чу мен Ци мемлекетін жеңеді. 202 б.з.д. Гайся шайқасы Хан Батыс Чуны жеңіп, Хан әулетімен Қытайды біріктіреді.

Батыс Хан (206 ж.б. 9 ж.)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы б.з.д. 2 ғ. Хан әулетінің оңтүстікке қарай кеңеюі Хан әулеті өз шекарасын Оңтүстік Қытай мен Солтүстік Вьетнамға дейін кеңейтеді. б.з.д. 200 ж. Байден шайқасы Сюньну әскері Хан әскерін жеңіске жетеді. б.з.д. 180 ж. Лю кланының қақтығысы Хан әулетінің императрицасы Людың қайтысынан туды. б.з.д. 154 ж. Жеті мемлекеттің көтерілісі Хан орталық үкіметі жеті ханзада бастаған көтерілісті басады. б.з.д. 138 және 111 ж. Ханның Миньюэге қарсы жорықтары Хан әулеті Миньюэ аймағын (қазіргі Қытайдың оңтүстік-шығысы) жаулап алады. б.з.д. 133 ж. – 89 ж. Хан-Сюньну соғысы Сюньнуға қарсы Хан әскерлерінің жалпы жеңісі. б.з.д. 133 ж. Май шайқасы Сюньну мен Хан күштері арасындағы шешілмеген шайқас. б.з.д. 119 ж. Мобей шайқасы Хан әскері Сюньнуді жеңіп, Байкал көліне дейін жетеді. б.з.д. 111 ж. Хан-Нанью соғысы Хан әулеті Нанью патшалығын жаулап алады, бұл Вьетнамның алғашқы қытайлық үстемдігіне әкеледі. б.з.д. 109 ж. Хан әулетінің Дианға қарсы жорығы Хан әулеті Диан аймағын (қазіргі Юньнаньның айналасында) жаулап алады. Жан Конроймен одақ құрылды. б.з.д. 109 ж. Годжосон-Хан соғысы Хан әулеті Годжосонды (Солтүстік Корея түбегінде) жеңіп, жаулап алады. б.з.д. 104 ж. Көктегі жылқылар соғысы Хан әулеті Александрия Эшатты жеңіп алады. Бұл қытай және грек мәдениеттері арасындағы жалғыз соғыстардың бірі. 3000 асыл жылқы Қытайға көбейту үшін әкелінді. Бұл Хан әулетінің батысқа қарай кеңінен кеңеюінің бір бөлігі болды, ол Батыс аймақтардың протектораты мен Жібек жолының ашылуына әкелді. б.з.д. 99 ж. Тянь-Шань шайқасы Сюньну Хан әскерін жеңіп алады. б.з.д. 67 ж. Цюши шайқасы Хан әскері Сюньнуді жеңіп алады. б.з.д. 36 ж. Чжичжи шайқасы Хан әскері Сюньнуді жеңіп, Сюньну басшысы Чжичжи Чанюді өлтіреді.

Син әулеті (923 CE) және Шығыс Ханның алғашқы кезеңдері (2536 CE)

Жылдар Оқиға Қысқаша сипаттамасы 17–23 ж.б. Қызыл қаш және Лулин көтерілістері Хан әулетін қалпына келтіру үшін Син әулетінің императоры Ван Манға қарсы көтерілістер; екі көтерілісші әскердің де өз үміткерлері болды. 23 ж.б. Куньян шайқасы Лю Сю Син әулетін құлатып, Хан әулетін (Шығыс Хан ретінде) Чэньши императорының билігімен қалпына келтіреді. 23–27 ж.б. Екінші Қызыл қаш көтерілісі Ван Манның өліміне байланысты туды. Қызыл қашқандар Чэньши императорына, Ван Манның орнын алмастыруға үміткер болған адамға қарсы көтерілді. 23–36 ж.б. Хан азаматтық соғысы Лю Сю Чэньши императорының (23–25 ж.б.) және өзінің (25 жылдан бастап) билігіне қарсы шыққан үміткерлер мен аймақтық соғыс иелеріне қарсы науқандар жүргізді.

Шығыс Хан орта дәуірі (36184)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 73 Иулу шайқасы Хань әскерлері Сюньнуді жеңіске жетеді. 89 Икх Баян шайқасы Хань әскерлері Сюньнуді жеңіске жетеді. 40–43 Хань Тхунг қарындастарының көтерілісін басу Хань әскерлері Тхунг қарындастарының көтерілісін басады, Вьетнамның екінші қытай үстемдігіне әкелді. 177 Хань-Сянбей қақтығысы Хань әскерлері Сянбей мемлекетінен жеңіліске ұшырады.

Суй әулеті (581-618)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 589 Суйдің Чэньді бағындыруы 598–614 Гогурёо–Суй соғысы Гогурёо Суйді жеңіске жетеді. 602 Суй–Ли соғысы Суй әулеті Ерте Ли әулетін жеңіп, Вьетнамның үшінші қытай үстемдігіне жол ашады. 605 Суй–Лам Ап соғысы Суй әулеті Чампаны жеңіп алады. 611–619 Ваган армиясының көтерілісі Чжай Ранг бастап, кейін Ли Ми жетекшілік етеді. 613 Ян Сюанган көтерілісі 616 Синьян шайқасы Ваган армиясы Чжан Сютуо бастаған Суй армиясын жеңеді. 617 Хуойи шайқасы Ли Юань Суй әулетін құлатып, Тан әулетін құрады. 618 Луоян шайқасы Ли Ми Ювэнь Хуацзиді жеңіп, содан кейін Ван Шичжун Ли Миді жеңеді.

Тан әулеті (618-907)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 621 Хулао шайқасы Тан әскерлері Ду Цзяньдеді жеңді. 626 Сюаньву қақпасы оқиғасы Ли Шимин өзінің бауырлары Ли Цзяньчэн мен Ли Юаньцзиді төңкеріс жасап өлтіріп, Тан тағына ие болды. 630 Ыншань шайқасы Ли Цзинь бастаған Тан армиясы шығыс түркілерін жеңіп алды. 635 Тюйхунға қарсы жорық Тюйхун хандығына қарсы жорық. 638 Сончжоу шайқасы Тан әулеті Тибет империясын жеңді. 639–646 Сюйаньтуоға қарсы Тан жорығы Тан әскерлері Сюйаньтуо хандығын жеңіп алды. 640–657 Тан мен Батыс түркілер арасындағы соғыстар. 640–648 Император Тайцзунның Батыс аймақтарға жорығы Тан әулеті Тарим алқабының оазис мемлекеттерін жаулап алды. 640 Караходжаға қарсы жорық Тан әскерлері Караходжаны (Гаочанды) жеңіп алды. 644, 648 Карасахраға қарсы Тан жорықтары Тан әскерлері Карасахраны жеңіп алды. 645 Тибетке басып кіру Тан әскерлері Тибетті, оның астанасы Лхасаны басып алды. 648–649 Кучаға қарсы жорық Тан әскерлері Кучаны жеңіп алды. 649 Каннауджға қарсы жорық Тан, непалдық және тибеттік әскерлер Арунасва әскерлерін жеңді. 657 Ертіс өзені шайқасы Тан әскерлері Батыс түркілерін жеңді. 657 Батыс түркілерін жаулап алу Тан әскерлері Батыс түркілерін жеңді. 645–668 Гогурёо–Тан соғысы Тан әулеті мен Силла Гогурёоны жеңді. Тан Гогурёоны жаулап алды. 663 Бэкганг шайқасы Тан және Силла әскерлері Ямато япондары мен Бэкже әскерлерін жеңді. 663 Тюйхунға қарсы тибеттік жорық Тюйхун хандығы жойылды. 660 Бэкче–Тан соғысы Тан әулеті мен Силла Бэкчені жеңді. Тан Бэкчені жаулап алды. 670 Дафэй өзені шайқасы Тан әулеті Тибет империясын жеңді. 670–676 Силла–Тан соғысы Силла Тан әулетін жеңіп, Бэкчені және Гогурёоның бір бөлігін қайта алды. 685 Қаою шайқасы 697 Донгшиаси аңғары шайқасы Хитан Ву Чжоуды жеңді. 698 Тяньменлинг шайқасы Мохе әскерлері Ву Чжоуды жеңді. 717 Аксу шайқасы (717) Тан әскерлері Омейяд мұсылмандары, тибеттіктер және түргеш түркілерінің одақтас күштерін жеңді. 745–749 Шибао бекінісінің қоршауы Тан әскерлері тибеттіктерді жеңді. 751 Талас шайқасы Аббасид халифаты мен тибеттіктер Тан әулетін жеңді. 755–763 Ан-Ши көтерілісі Ан-Лушан, Ан-Циньсу, Ши-Симьин және Ши-Чаойи Тан әулетіне қарсы үлкен көтеріліске шықты. 756 Тоң асуы шайқасы Ян мемлекетінің бүлікшілері Тан әулетін жеңіп, көп ұзамай Тан әулетінің астанасы Чанъаньды басып алды. 756 Йонгкю шайқасы Тан әулеті бүлікші Ян мемлекетін жеңді. 757 Суйян шайқасы Тан әскерлеріне қарсы бүлікші Ян мемлекетінің Пирралық жеңісі. 757 Сянцзи ғибадатханасы шайқасы Тан әскерлері бүлікші Ян әскерлерін жеңіп, Чанъаньды қайта алды. 758–759 Сянчжоу шайқасы Ян бүлікшілері Тан әскерлерін жеңді. 762 Луоян шайқасы Тан әулеті бүлікші Ян мемлекетін жеңіліп, Ян құлдырады. 763 Чанъань шайқасы Зардап жоқ, Тибет империясының Тан әулетіне қарсы стратегиялық жеңісі. 765 Сиюань шайқасы Тан әулеті Тибет империясы мен ұйғыр күштерін жеңді. 781 Хеншуй шайқасы 801–802 Вэйчжоу шайқасы Тан әскерлері оңтүстік-батыс майданда тибеттіктерді жеңді. 817 Батыс Хуай өзенін жаулап алу 819 Янчжоу шайқасы Тан әскерлері солтүстік-батыс майданда тибеттіктерді жеңді. 854–866 Вьетнамдықтар көтерілісі мен Нанжао шапқыншылығы Тан әскерлері Нанжао әскерлерін жеңді. 863 Сонгпинг қоршауы Нанжао Сонгпингті (қазіргі Ханойды) Тан әскерлерінен басып алды. 874–884 Хуан Чао көтерілісі Хуан Чао Тан әулетін әлсіреткен көтеріліске басшылық етті. 897 Цинькоу шайқасы Ян Сынми басқа соғыс әміршісі Чжу Вэнды жеңді.

Сун әулеті (9601279)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 964–965 Соңғы Шуды Сунның жаулауы Соңғы Шуды Сунның жаулауы. 970–971 Оңтүстік Ханды жаулау Оңтүстік Ханды жаулау. 974 Оңтүстік Танды Сунның жаулауы Сунның Оңтүстік Танды жаулауы. 979 ж. Сунның Солтүстік Ханды жаулауы Сунның Солтүстік Ханды жаулауы. 979 Гаолян өзенінің шайқасы Хитан Ляо әулеті Сун әулетін жеңді. 986 Цигоу асуының шайқасы Ляо әскерлері Сун әскерлерін жеңді. 1004 Чанчжоу шайқасы Нәтижесіз. 1041 Хаошуй өзенінің шайқасы Батыс Ся Сун әулетін жеңді. 1048 Пей Чоу шайқасы 1075–1077 Ли–Сун соғысы Шешімсіз. 1081–1085 Сун–Ся соғыстары Сун Батыс Сямен соғыс бастады. 1126–1127 Донгцзин қоршауы Юрчен Цзинь әулеті Сун әулетін жеңді, Солтүстік Сунның құлауы. 1129–1141 Сун–Цзинь соғыстары Сун және Цзинь әулеттері арасындағы соғыстар. 1130 Фупин шайқасы Цзинь әскерлері Сун әскерлерін жеңді. 1140 Янчэн шайқасы Юэ Фэй басқаратын Сун әскерлері Цзинь әскерлерін жеңді. 1161 Таңдао шайқасы Сун әскерлері Цзинь әскерлерін жеңді. 1161 Кайши шайқасы Сун әскерлері Цзинь әскерлерін жеңді. 1234 Кайчжоуды қоршау Моңғол империясы мен Сун әулеті Цзинь әулетін жеңді, Цзинь әулетінің құлауы. 1259 Диаоюй бекінісін қоршау Сун әскерлері моңғолдарды жеңді. 1273 Сянян шайқасы Моңғолдар Сун әскерін жеңді. 1279 Ямэн шайқасы Моңғолдар Сун әулетін жеңді, Оңтүстік Сунның құлауы.

Ляо әулеті (9071125)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттама Ляо Сун соғысы 979 Гаолианг өзенінің шайқасы Ляо әулеті Сун әулетін жеңді. 986 Цигоу асуының шайқасы Ляо әскерлері Сун әскерлерін жеңді. 993–1019 Горео–Хитан соғысы Горео Хитан Ляо әулетінің әскерлерін жеңді. 1004 Чанчжоу шайқасы Нәтижесіз аяқталды. 1044 Хеку шайқасы Батыс Ся Ляо әулетін жеңді. 1114–1125 Ляо Цзинь соғысы.

Юрчен Цзинь әулеті (1115-1234)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 1126–1127 Донгцин қоршауы Юрчен Цзинь әулеті Сун әулетін шешуші түрде жеңіп, Солтүстік Сун құлайды. 1130 Фупин шайқасы Цзинь әскерлері Сун әскерлерін жеңеді. 1211–1234 Моңғол-Цзинь соғысы Моңғолдар Цзиньді жеңіп, басып алады. 1211 Йеулинг шайқасы Моңғолдар Цзиньді жеңеді. 1215 Жоңду шайқасы Моңғолдар Цзиньді жеңеді. 1229 Дачангюань шайқасы Цзинь моңғолдарды жеңеді. 1231 Даохуигу шайқасы Цзинь моңғолдарды жеңеді. 1232 Санфеншан шайқасы Моңғолдар Цзиньді жеңеді. 1232 Кайфенгті қоршау Моңғолдар Цзинь қаласы Кайфенгті басып алады. 1234 Кайчжоуды қоршау Моңғол империясы мен Сун әулеті Цзинь әулетін шешуші түрде жеңіп, Цзинь әулеті құлайды.

Юань әулеті (12711368)

Жыл(дар) Оқиға Қысқаша сипаттамасы 1274, 1281 Жапонияға монғол шапқыншылығы Жапондықтар монғол/корей/қытай басқыншыларын жеңді. 1277–1287 Бірмаға бірінші монғол шапқыншылығы Моңғол Юаньнің жеңісі, Пәған империясының құлауы. 1288 Бэх Данг шайқасы Вьетнамдықтар Юань әскерлерін жеңді. 1293 Яваға монғол шапқыншылығы Яваға Юань экспедициясы сәтсіз аяқталды. 1301 Бірмаға екінші монғол шапқыншылығы Бірмалықтар Юань әскерлерін жеңді. 1351–1368 Қызыл бас киім көтерілісі Қызыл бас киім көтерілісшілері Юань әулетін құлатты. 1359 Қызыл бас киімнің Горёға шапқыншылығы Қызыл бас киім көтерілісшілері Горёға шабуыл жасады. 1360 Йинтиан шайқасы 1363 Поян көлінің шайқасы Чжу Юаньчжан Чэн Юлянды жеңді.

Мин әулеті (13681644)

Жыл Оқиға Қысқаша сипаттамасы 1381–1382 Мин Юньнаньды жаулап алу Мин оңтүстік Қытайдағы Юаньнің соңғы моңғол әскерлерін қуып шығарды. 1386–1388 Мин–Моң Мао соғысы Мин Моң Маоны вассал етті. 1387 Мин Уриянкхад тобына қарсы жорық Мин Маньчжуриядағы Нагачудың берілуін алды. 1388 Буир көлінің шайқасы Мин монғолдық Солтүстік Юань әулетінің ханы Тогхус Темұрды жеңді. 14 ғасыр–15 ғасыр Миао көтерілісі Мин әскерлері Миао және басқа да жергілікті халықтардың көтерілісін басады. 1397–1398 Дао Ганмэн көтерілісі Мин әскерлері Дао Ганмэннің Моң Маоның вассалдығына қарсы көтерілісін басады. 1399–1402 Цзиннань жорығы Чжу Ди азамат соғысында Цзяньвэнь императорынан тақ мұраға алды. 15 ғасыр–16 ғасыр Мин–Турпан қақтығысы Мин Турпан патшалығымен қақтығысты. 1406–1407 Мин–Хоу соғысы Мин Хоу әулетін жеңіп, Вьетнамның төртінші қытайлық билігіне әкелді. 1407–1413 Кейінгі Тран қарсылығы Минмен жеңілді. 1410 Мин–Котте соғысы Мин Котте патшалығын жеңді. 1415 Мин–Самудера соғысы Мин Секандар әскерін жеңді. 1410–1424 Юнле императорының моңғолдарға қарсы жорықтары Мин шығыс моңғолдарға, ойрат моңғолдарына және басқа моңғол тайпаларына қарсы жазалау экспедицияларын бастады. 1418–1427 Лам Сон көтерілісі Вьетнам жеңісі, Вьетнамдағы Мин билігін тоқтату. 1436–1449 Лучуань–Пингмиан науқандары Моң Маоға қарсы жазалау науқандары. 1449 Туму дағдарысы Моңғолдар Минді жеңді. 1449 Пекиннің қорғанысы Мин моңғолдарды жеңді. 1449–1467, 1475 Мин әулеті тұсындағы Миао көтерілісі Көтерілістер жеңілді. 1510 Ануа князінің көтерілісі Мин Жу Жифанның (Ануа князі) көтерілісін басады. 1519 Нинг князінің көтерілісі Мин Чжу Чэньхаоның (Нинг князі) көтерілісін басады. 1521 Тамао шайқасының біріншісі Мин португалдарды теңіз шайқасында жеңді. 1522 Тамао шайқасының екіншісі Мин португалдарды теңіз шайқасында жеңді. 1529–1571 Алтан ханның моңғол шабуылдары Мин Алтан ханмен бейбіт келісімге қол қойды. 1540–1560 жылдар Цзяцзин воку шабуылдары Мин воку қарақшыларын жеңді. 1575–1581 Ли Чэнлианның Тюмен ханға қарсы жорығы Мин моңғолдарды жеңді. 1589–1600 Бочжоу көтерілісі Миао Минге қарсы көтерілісі. 1592–1598 Кореяға жапондық шабуылдар Мин және Чосон жапондық басқыншыларды жеңді. 1593 Пхеньянды қоршау Мин мен Чосон жапон басқыншыларын жеңді. 1597 Ульсанды қоршау Мин және Чосон күштері Ульсан қамалын жапондықтардан басып алмады. 1598 Сачон шайқасы Мин мен Чосон күштері Сачонды жапондықтардан басып алмады. 1598 Норианг шайқасы Мин мен Чосон әскерлері жапондықтарды теңіз шайқасында жеңді. 1618–1683 Циннің Минді жаулап алуы Цин әулеті Минді жеңіп алды. 1618–1619 Сарху шайқасы Маньчжулар Минді жеңді. 1621–1629 Шэ Ан көтерілісі Мин Юньнин көтерілісін жеңді. 1626 Нинюань шайқасы Мин маньчжуларды жеңді. 1622–1633 Қытай-голландиялық қақтығыстар Мин мен Голландия Шығыс Үндістан компаниясы арасындағы қақтығыстар сериясы, Пэнхудан басталып, Ляолуо шығанағындағы шайқаста Мин жеңіспен аяқталды. 1641–1642 Сунжин шайқасы Цин Минді жеңді. 1642 Наньян шайқасы. 1643 Тунгуань шайқасы Шэньсиде Мин Ли Цзиченгтен жеңілді. 1644 Пекин шайқасы Ли Цзиченг бастаған көтерілісшілер астана Пекинге басып кіріп, Мин әулетін құлатты. 1644 Шанхай асуының шайқасы Цин күштері бұрынғы Мин генералы Ву Сангуимен одақтасып, Ли Цзиченг күштерін жеңді.

Қытай Азамат соғысы (екінші кезең, 1945-1949 жж.)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Қытай азаматтық соғысының қақтығыстары басталган күндері бойынша хронологиялық ретпен тізімделген.

Қытай-Үндістан соғысы (1962)

Қытай мен Үндістан арасындағы Қытай-Үндістан соғысы 1962 жылдың қазан-қараша айларында өтті. Соғыстың басты себебі – Гималайдағы даулы шекара мәселесі болды. 1959 жылғы Тибет көтерілісінен кейін, Үндістан Далай-ламаға пана бергеннен бастап екі ел арасында бірнеше зорлық-зомбылыққа толы шекаралық қақтығыстар орын алды. Үндістан 1960 жылдан бастап Қытай әскери патрульдері мен логистикалық қамтамасыз етілуіне кедергі келтіру мақсатында қорғаныс шабуылы саясатын қолданды, оның аясында шекара бойына, соның ішінде 1959 жылы Қытай премьер-министрі Чжоу Энлай жариялаған Нақты бақылау сызығының шығыс бөлігі – Макмахон сызығының солтүстігіне бірнеше бекініс орналастырды.

Нату Ла мен Чо Ла арасындағы қақтығыс (1967)

Нату-Ла мен Чо-Ла қақтығыстары 1967 жылдың қыркүйек-қазан айларында болды. Нату-Ла қақтығыстары 1967 жылдың 11 қыркүйегінде Қытай Халық азаттық армиясы (ХАА) Нату-Ладағы үндістандық бекеттерге шабуыл жасағаннан басталып, 1967 жылдың 15 қыркүйегіне дейін жалғасты. 1967 жылдың қазан айында Чо-Лада тағы бір әскери қақтығыс болды және ол күні аяқталды. Тәуелсіз дереккөздерге сәйкес, Үндістан "шешуші тактикалық артықшылыққа" қол жеткізіп, қытай күштеріне қарсы тұрып, оларды кері тартуға мұрат етті. Нату-Ладағы ХАА-ның көптеген бекіністері қиратылды, үндістандық әскерлер шабуылдаған қытай күштерін кері қайтарды. Бірнеше күннен кейін, оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде Чо-Лада тағы бір шайқас болды. Әскери қақтығыс бір күнге созылды, оның барысында қытайлықтар ығыстырылып, үндістандық әскерлердің рухы көтерілді. Үндістанның генерал-майоры Шеру Таплиялдың сөзіне қарағанда, қақтығыс кезінде қытайлықтар Чо-Ладан шамамен үш шақырымға дейін шегінуге мәжбүр болды. Үндістанның Қорғаныс министрлігі мәлімдегендей, екі оқиғада Үндістан тарапынан 88 адам қаза тауып, 163 адам жараланса, қытай тарапынан 340 адам қаза тауып, 450 адам жараланды.