Жің және Чу мемлекеттерінің шайқасы (б.з.д. 632 ж.)
Battle of Chengpu
632 ж.б.ц. Цзинь мен Чу мемлекеттері арасындағы шайқас. Қытай тарихындағы маңызды шайқас, Цзиньнің жеңісі Чудың солтүстікке қарай кеңеюіне тосқауыл қойды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың Цзинь және Чу мемлекеттері арасындағы шайқас (б.з.д. 632 ж.)
Battle between Chinese states of Jin and Chu (632 BCE)
Ченгпу шайқасы Қытай тарихының көктем және күз кезеңінде 632 жылы Цзинь мемлекеті мен Чу мемлекеті және оның одақтастары арасында өтті. Бұл Сары өзен аңғары мен Янцзы өзені аңғары мемлекеттері арасындағы ұзақ созылған қақтығыстың алғашқы маңызды шайқасы болды. Цзиньдің жеңісі Вэн герцогінің гегемониясын бекітті және Чудың солтүстіктегі еңбектеріне біраз уақытқа тосқауыл қойды.
The Battle of Chengpu took place in 632 BC between the State of Jin and the State of Chu and its allies during the Spring and Autumn period of Chinese history. It was the first major battle in the protracted conflict between the states of the Yellow River valley, and the states of the Yangtze River valley. The Jin victory confirmed the hegemony of Duke Wen and checked Chu ambitions in the north for a period.
Өмірбаян
643 жылы Ци герцогы Хуань қайтыс болғаннан кейін, Чу мемлекеті өзінің ықпалын солтүстікке қарай үздіксіз кеңейтіп, шамамен алты кіші мемлекетті өзінің қарастырылған елдері ретінде қосып алды. 636 жылы Цзинь хандығының ханзадасы Чонгер он тоғыз жылдық жер аударылыстан кейін, көптеген мемлекеттерді аралап сапарлағаннан соң, Цинь герцогы Мудың көмегімен Цзинь герцогы Вэнь болып билікке келді. Герцог Вэнь мемлекеттер арасында көшбасшылық позицияны иеленді және көптеген ішкі реформаларды жүзеге асырды. 632 жылға дейінгі жылдары Цзинь мен Чу арасындағы қақтығыс күшейіп, ашыққа шықты және екі ірі мемлекеттің арасындағы тар жер жолағында орналасқан кіші мемлекеттердің одақтарының жиі ауысуымен еректелді. Чу патшасы Ченг 633 жылдың қысында Цзиньдің оңтүстіктен қолжетімді одақтасы Сун мемлекетіне шабуыл жасады. Қарымды шара ретінде герцог Вэнь басқаратын әскер келесі жылдың көктемінде оңтүстікке жорық жасап, Чудың қарастырылған елдері Вэй мен Цао мемлекеттерін басып алды. Екі тарап та келесі айларда одақтастар іздеді. Шэнь, Си, Чэнь және Цай мемлекеттері, барлығы Чумен тікелей шектесетін, Чу патшасы Ченгтің жағына шықты, сондай-ақ алыс Лу мемлекеті де оларға қосылды.
Following the death of Duke Huan of Qi in 643 BC, the state of Chu steadily extended its influence northward, absorbing half a dozen smaller states as its satellites. In 636 BC, Chong'er, a ducal prince of Jin, after nineteen years in exile traveling throughout numerous states, came to power as Duke Wen of Jin with the help of Duke Mu of Qin. Duke Wen assumed a position of leadership among the states and instituted numerous domestic reforms. In the years leading up to 632 BC, conflict between Jin and Chu became increasingly public and was characterized by frequent shifts in alliances between the various small states that lay in a narrow band of land between the two larger states. King Cheng of Chu attacked the State of Song, the ally of Jin most accessible from the south, in the winter of 633 BCE. In retaliation, an expeditionary force under Duke Wen marched south in the spring of the following year and occupied the States of Wey and Cao, both satellites of Chu. The two sides sought out alliances in the following months. The States of Shen, Xi, Chen and Cai, all immediately contiguous to Chu, sided with King Cheng, as well as the more distant State of Lu.
Кіріспе
Герцог Вэнь Чжудағы жер аударылуы кезінде Чэн патшаға уәде еткендей, Цзинь әскері "үш күндік жүріс" (退避三舍) (45 км) шегінді, содан кейін Вэй және Цао шекарасындағы Чэнпу жазығында тіктеп, шешуші шайқас күтіп отырды. Бұл шегініс Цзинь әскерлерін Ци және Цинь күштерімен байланыстырды. Чудың премьер-министрі Зию (子玉) басқарған орталық күштері ғана Чу әскерлерінен тұрды. Зисидің сол қанаты Чудың жақын одақтастары Шэнь және Сидің әскерлерін қосты. Зишанның оң қанаты Чэнь және Цай әскерлерінен толыққандай бөлек құрамды құрады, бұл күштің шамамен үштен бірін құрады. Цзинь күштері жорық алдында екі әскерден үш әскерге дейін кеңейтілді: жоғарғы, орталық және төменгі; бұл үш әскер шайқас алдында қанаттарға қайта топтастырылды: оң қанаттағы жоғарғы әскер командир Ху Мао мен вице-командир Ху Янның басқаруында, төменгі әскер сол жақта Луань Цзи мен вице-Сюй Чэннің басқаруында, ал орталық әскер Цзинь Чжэн мен вице-Си Чжэннің басқаруында орталықта қалды. Герцог Вэнь шайқасқа тікелей қатыспады.
As promised by Duke Wen to King Cheng during his exile in Chu, the Jin army retired "three days march" (退避三舍) (45 km) before camping on the plain of Chengpu on the border of Wey and Cao, awaiting a decisive battle The retirement also linked the Jin forces up with Qi and Qin reinforcements. Only the central force of the Chu under Prime Minister Ziyu (子玉) was made up entirely of Chu troops. The left wing under Zixi incorporated soldiers from Chu's close satellites Shen and Xi. The right wing under Zishang comprised completely a separate detachment from the armies of Chen and Cai, perhaps numbering around a third of the entire force. The Jin force was expanded before the expedition from two armies into three: the upper, the central and the lower; these three were then regrouped into wings before the battle: the upper army at the right wing under commander Hu Mao and vice commander Hu Yan, lower at left under Luan Zhi and vice Xu Chen, central remained at center under Xian Zhen and vice Xi Zhen. Duke Wen did not direct or engage in the fighting.
Шайқас
632 жылы төртінші айдың төртінші күні қарсылас әскерлер кездесті. Шайқас Цзинь әскерінің екі қанатының алға жылжуымен басталды. Чу оң қанаты ең әлсізі деп есептелді, ал Цзинь сол қанатының қолбасшысы Сюй Чэнь шабуылға көшті. Сюй Чэнь күйме аттарын жолбарыс терісімен жамылып, Чу аттарын қорқытып, Чу оң қанатына қарқынды шабуыл жасады. Шабуыл тез табысқа жетіп, жау қанатын толығымен шашыратты және жойды. Содан кейін Цзинь сол қанаты қорғаныс күшіне айналып, Чу орталығын ұстап тұрды, оның Цзинь орталығына шабуыл жасауына немесе Чу сол қанатына көмектесуіне кедергі келтірді, себебі екі жағдайда да Цзинь сол қанаты оларды бүйірден және арттан шабуылдайтын еді. Осы уақытта Ху Маоның Цзинь оң қанаты жаумен қақтығысып, кері шегінгендей болып, өзімен бірге бас қолбасшының екі үлкен туын алып кетті. Шен және Си мемлекеттерінен жиналған Чу сол қанаты, Цзинь оң қанаты жеңілді деп ойлап, Цзиюэ оларды қуғынға түсіруге бұйрық берді. Луань Чжидің күймелері алға шығып, ағаш бұтақтарын сүйреп, шаң көтеріп, Ху Мао әскерінің айналып, қайта құрылуын жасырды. Цзинь сол қанаты, Цзинь орталығының көмегімен, Чу орталығына қарсы тұруын жалғастырды. Цзинь орталығы күшті дауылдан уақытша шатырласа да, Чу орталығының сол қанатын қолдауына кедергі келтірді. Чу сол қанаты алға жылжығанда, герцог Вэннің қауіпсіздік қызметкерлері, ақсүйектердің ұлдары және оның жақын серіктерінің ұлдары, сондай-ақ Сун жасағы оларды бүйірден шабуылдады. Осы арада Цзинь оң қанаты толығымен қайта құрылып, Луань Чжидің күймелерінің қолдауымен шабуылға қосылды. Чу сол қанаты толығымен жойылды. Екі қанатын да қоршағандықтан, Зию жалпы шегінуге бұйрық берді, бірақ Чу лагері мен арттағы керуеннің шайқас барысында Ци және Цинь жасақтары тарапынан басып алынғаны белгілі болған соң, бұл шашыраңқы шегінуге айналды, олар оны бүйірден шабуыл жасап басып алуға жіберілген еді.
On the fourth day of the fourth month of 632 BC, the rival forces met. The battle commenced with the advance of both wings of the Jin army. The Chu right wing was reckoned to be the weakest and Xu Chen, commander of the Jin left wing, attacked. Xu Chen dressed his chariot horses with tiger skins to panic the Chu horses and launched an urgent, vigorous assault on the Chu right wing. The attack was rapidly successful, scattering and demolishing the enemy wing completely. The Jin left then became a holding force, fixing the Chu center and preventing it from attacking the Jin centre or aiding the Chu left wing, since in either case the Jin left would have taken it in the flank and rear. Meanwhile, Hu Mao's Jin right wing had skirmished with the enemy, faked a retreat and carried with them the two great banners of the Jin commander in chief himself. The Chu left, made up of levies from the states of Shen and Xi, thought that the Jin right wing had lost and Ziyue ordered a pursuit. A contingent of chariots under Luan Zhi swept in front and dragged tree branches to raise a dust cloud and thereby obscure the movements of Hu Mao's men who were circling and reforming. The Jin left aided by the Jin center continued to maintain their positions against the Chu center. Though the Jin centre was temporarily disordered by an intense whirlwind, it was effective in preventing the Chu center from supporting its left wing. As the Chu left advanced, it was caught in the flank by Duke Wen's bodyguards, composed of the sons of noble clansmen and sons of his close followers, as well as the Song contingent. Meanwhile, the entire force of the Jin right wing completed its re circling and was supported on its right by Luan Zhi's chariots to join the assault. The Chu left was completely destroyed. Seeing both his wings enveloped, Ziyu ordered a general retreat, which turned into rout when it was discovered that the Chu camp and train in the rear had been captured during the battle by the Qi and Qin contingents, which had been sent to occupy it via a flanking march.
Бағалау
Чэнпу шайқасы – Көктем мен Күз дәуіріндегі ең ірі шайқастардың бірі және «Цзо Чжуаньда» ең толық сипатталған шайқас. Дегенмен, шайқас болған жер әлі де нақты белгісіз: екі мүмкіндік бар, бірақ ешқайсысы нақты емес – Хэнань провинциясының Чэньлиу аймағы және Шаньдун провинциясының Хуанчэн округінің оңтүстік-батыс бөлігі. Солтүпке қайтқаннан кейін, Вэнь герцогы Чжоу патшасы тарапынан феодалдық билеушілердің арасында бірінші деп мойындалды. Б.з.д. 631 жылы Вэнь герцогы басқарған көп мемлекеттік конференция Цзяньтуда Чжоу патшалық отбасына қолдау көрсетіп, одалас келісімге келді. Бірақ, бұл шайқас Чу мемлекетінің күшін ұзақ мерзімде шектеуге тиімді болған жоқ.
The Battle of Chengpu is one of the biggest battles of the Spring and Autumn period and the most detailed in the Zuo Zhuan. Nevertheless, the location of the battle remains obscure: two inconclusive possibilities are the vicinity of Chenliu, Henan and the southwest area of Juancheng County, Shandong. After returning to the north, Duke Wen was recognized by the King of Zhou as first among the feudal lords. A multi state conference at Jiantu in 631 BC headed by Duke Wen confirmed their support for the Zhou royal family and swore a covenant of alliance. The battle, however, was not effective in the long term in restricting the power of Chu.