Қытайдың ежелгі жауынкері Цзин Кэ

Кіріспе

Ежелгі қытайлық саскүн Цзинь Кэ (б.з.д. 227 жылы қайтыс болған) – Ежелгі Қытайдың Соғысқан мемлекеттер кезеңінің соңғы жылдарындағы юйся. Ян мемлекетінің ханзадасы Данның адал қызметшісі ретінде ол Цин мемлекетінің патшасы Чжэнге жасаған сәтсіз саскүндік әрекетімен әйгілі болды, кейіннен ол Цинь Ши Хуан, Цинь династиясының бірінші императоры (б.з.д. 221 жылдан б.з.д. 210 жылға дейін) атанды. Оның тарихы Сима Цзяньның "Ұлы тарихшының жазбаларындағы" "Саскүндердің өмірбаяны" (刺客列傳) деп аталатын тарауда баяндалған.

Өмірбаян

230 ж. б.д. Цинь мемлекеті Цзэн патшасының елді біртұтас басқаруға біріктіру мақсатымен, басқа мемлекеттерді жаулап ала бастады. Цинь әскері б.з.д. 260 жылдан бері басқа мемлекеттер үстінен толық әскери басымдыққа ие болғаннан кейін, жеті соғысқан мемлекеттің ең әлсізі – Хан мемлекетін толықтай жойды. Екі жыл өткен соң, 228 ж. б.д. бұрынғы күшті Жао мемлекеті де бағындырылды. Жаоның солтүстік-шығыс көршісі – Ян мемлекеті Циньнің кеңею қатеріне тап болды. Ян патшасы Си бейбітшілік үшін өзінің ұлы, тәж мұрагері Данды Циньде дипломатиялық кепіл ретінде ұстауға мәжбүр болды. Бірақ тәж мұрагері Дан Циньнің Яннан әлдеқайда күшті екенін және ерте не кеш шабуыл жасайтынын біліп қайтып келді. Ол Цин (庆氏) руының, Цзян (姜姓) тегінің ұрпағы және Ци мемлекетінің Укуиінің алыс туысы еді, жақсы білім алған және қылыш өнерінде шебер болған. 239 ж. б.д. Цинь оның туған жері Вэйді жаулап алды, ал Цзин Кэ Янға қашты. Онда Цзин Кэ тәж мұрагері Данның қонақжайлығын қабылдады, ол соңғы шара ретінде Цинь патшасына қарсы кісі өлтіруші жіберуге шешім қабылдады. Цинь мемлекеті оны ұстаған адамға 1000 алтын сыйлық белгіледі. Цзин Кэ Хуанға барып, қастандық жоспары туралы әңгімеледі. Хуан И жоспардың орындалатынына сеніп, оның басын әкелгенге өзін-өзі құрбан етуге келісті. Басқа дереккөздерде Цзин Кэ Цинь Вюянды әлемді көрмеген, мәдени шокқа ұшыраған ауылдық бала ретінде сипаттағаны айтылады. Жараланған Цзин Кэ соңғы әрекет ретінде пышағын патша Чжэнге лақтырды, бірақ мақсатына жете алмады. Патша Чжэн Цзин Кэге тағы сегіз рет пышақ салды, оны өлімге жеткізді. Өлімі жақын болғанда, Цзин Кэ аяқтарын алға созып, жайып отырды (ол кезде бұл әдепсіздік саналды) және соңғы күшін патша Чжэнге қаратып, айыптаулар айтты. Осы сәтте күзетшілер оқиға орнына жетіп, Цзин Кэ мен қашқан Цинь Вюянды өлтірді. 2002 жылғы қытай эпопеясы «Батыр» – Цзин Кэнің қастандық әрекетінің көркемделген нұсқасы. Нобель сыйлығының лауреаты Мо Ян 2003 жылы «Біздің Цзин Кэ» (我们的荆轲) атты пьеса жазды, ол Цзин Кэнің сәтсіз қастандық әрекетінің тарихын баяндайды. Пьесаның тұңғыш көрсетілісі 2011 жылдың тамызында Пекин Халық өнер театрында (BPAT) өтті. Пьеса 2012 жылы Қытайдағы ең жоғары драмалық сыйлықты жеңіп алды.

In 230 BC, the Qin state began conquering other states as part of King Zheng's ambition to unify the country under one rule. The Qin army, having already achieved absolute military supremacy over the other states since 260 BC, first successfully annihilated the state of Han, the weakest of the Seven Warring States. Two years later, the once formidable Zhao state was also conquered in 228 BC. Zhao's northeastern neighbor, the Yan state was next in line to be threatened by Qin expansion. In exchange for peace, King Xi of Yan had earlier forced his son Crown Prince Dan to be held a diplomatic hostage in the Qin, but Prince Dan returned knowing that Qin was far stronger than Yan and would attack it sooner or later. He was of the clan name Qing (庆氏) of the ancestral name Jiang (姜姓) and a distant descendant of Wukui of Qi, had good education and was proficient in the art of the sword. His homeland of Wey was annexed by Qin in 239 BC, and Jing Ke fled to Yan. There Jing Ke accepted the hospitality of Prince Dan, who, as a last resort, decided to send an assassin against the King of Qin. whereas the Qin state put a bounty on capturing him of 1,000 gold pieces. Jing Ke went to Huan himself to discuss the assassination plan. Huan Yi believed that the plan would work, and agreed to commit suicide so that his head could be collected. Other sources suggest Jing Ke described Qin Wuyang as a rural boy who had never seen the world and was suffering a cultural shock. The injured Jing Ke, out of a desperate last attempt, threw his dagger towards King Zheng, only to miss the target. The king then proceeded to stab Jing Ke eight more times, mortally wounding him. Knowing it was hopelessly over, the dying Jing Ke sat with his legs stretched forward and apart (a posture then considered very rude), and used the last of his strength to taunt King Zheng with abuses. At this point, the guards had arrived at the scene to finish off both Jing Ke and the fleeing Qin Wuyang. The 2002 Chinese epic Hero is a highly fictionalized take on Jing Ke's attempted assassination. Nobel laureate Mo Yan wrote a play in 2003, entitled "Our Jing Ke" (我们的荆轲), which retells the story of Jing Ke's failed assassination attempt. The play premiered in August 2011 in Beijing by Beijing People's Art Theatre (BPAT). The play won the highest drama award in China in 2012.