Кіріспе

Сатушы сатып алушыға сатылған тауарлар мен қызметтердің шарттарын, мысалы, жапон компаниясына төленетін соманы көрсететін құжатты ұсынады. Шот-фактура – сатушының сатып алушыға сатылған тауарлар мен қызметтерге қатысты, олардың мөлшері мен келісілген бағаларын көрсете отырып беретін коммерциялық құжат. Төлем шарттары әдетте шот-фактурада жазылады. Онда сатып алушыға төлемді жүзеге асыру үшін белгілі бір мерзім беріледі және мерзімінен бұрын төлеген жағдайда жеңілдік қарастырылуы мүмкін. Сатып алушы шот-фактурада көрсетілген тауарлар мен қызметтер үшін бұрыннан төлеген болуы да мүмкін. Сансыз сұрақтар мен хабарласудың алдын алу үшін, кейбір сатушылар шот-фактурада төлем жасалғанын ірі әріптермен анық көрсетеді. Сатушы үшін шот-фактура – сату шот-фактурасы, ал сатып алушы үшін – сатып алу шот-фактурасы болып табылады. Бұл құжатта сатушы мен сатып алушы туралы мәліметтер көрсетіледі, сондай-ақ шот-фактура деген термин ақшаның төленуге тиіс екенін білдіреді.

Тарих

Шот-фактуралар ежелгі Месопотамиядағы жазбалардың ең ерте пайда болған түрлерінің бірі ретінде көрінеді.

Электрондық

Кейбір шот-фактуралар енді қағаз түрінде емес, Интернет арқылы электронды түрде жіберіледі. Электрондық төлемдер немесе шот-фактуралар қағаз тіркемелерді сақтау үшін әлі де жиі басылып шығарылады. Электрондық шот-фактуралау стандарттары елдер арасында кеңінен әртүрлі. Электрондық деректер алмасу (EDI) стандарттары, мысалы Біріккен Ұлттар Ұйымының EDIFACT стандарты, электрондық шот-фактураларға арналған хабарламаны кодтау ережелерін қамтиды. EDIFACT БҰҰ/CEFACT ebXML синтаксисіндегі салалық шот-фактурада жалғастырылады.

EDIFACT

Біріккен Ұлттар Ұйымының электрондық шот-фактура стандарты (INVOIC) бас тақырыптық ақпаратты (барлық шот-фактураға ортақ) және әрбір тауар немесе қызметтің егжей-тегжейлі ақпаратын жіберуге арналған стандартты кодтарды қамтиды. INVOIC стандарты сондай-ақ кредиттік және дебеттік ескертулерді жіберу үшін де пайдаланылуы мүмкін. 2010 жылы Еуропалық Одақта барлық мүше мемлекеттерде электрондық шот-фактураны дамытуды жеңілдету мақсатында 2010/45/EU директивасы түрінде заңнама қабылданды. Бұл заңнама ЕО ішіндегі ҚҚС және елдер аралық шот-фактуралау талаптарының әртүрлілігін ескереді, сонымен қатар электрондық түрде жіберілген шот-фактуралардың нақтылығы мен толықтығын қамтамасыз етеді. 2011 жылы шамамен 5 миллион еуропалық кәсіпорны электрондық шот-фактура жіберген деп есептеледі.

OAGi-ден Ашық қолданбалар тобының интеграция ерекшелігі

Электрондық шот-фактуралар үшін XML хабарлама форматы 1998 жылы XML пайда болғаннан бері қолданылып келеді. Ашық қолданбалар тобының интеграциялық спецификациясы (OAGIS) 2001 жылдан бастап шот-фактураны қамтиды. Ашық қолданбалар тобы (OAGi) БҰҰ/CEFACT-пен ынтымақтастық байланыста болады, онда OAGi және оның мүшелері көптеген технологиялық және әдістемелік талаптарды анықтауға қатысады. OAGi сондай-ақ OAGIS ішінде осы технологиялық және әдістемелік талаптарға қолдау көрсетуді қамтиды.

CEFACT және UBL

Қазіргі уақытта XML негізінде екі стандарт әзірленуде. Бірі – БҰҰ стандарттау органы UN/CEFACT әзірлеп жатқан салалық шот-фактура, ал екіншісі – Құрылымдық ақпарат стандарттарын жетілдіру ұйымы (OASIS) жариялаған Универсалды бизнес тілі (UBL). UBL негізіндегі шот-фактураларды енгізу кең таралған, ең маңыздысы – Даниядағы мемлекеттік секторда, себебі бұл ел мемлекеттік сектордағы барлық шот-фактуралар үшін UBL қолдануды заңмен міндеттеген алғашқы ел болды. Солтүстік Еуропалық жиынтық жобасының нәтижесінде Скандинавия елдерінде одан әрі енгізу жұмыстары жүріп жатыр. Италия, Испания және Нидерландыда (UBL 2.0) сондай-ақ Еуропалық Комиссияның өзінде де енгізу жұмыстары жүзеге асырылуда. NES жұмысы Еуропалық стандарттау комитетіне (CEN), Еуропалық Одақтың стандарттау органына, және CEN/BII жұмыс тобына, Еуропадағы мемлекеттік сатып алулар үшін берілді. Осы жұмыстың нәтижесі PEPPOL болып табылады. Онда UBL сатып алу құжаттары түрлі Еуропа елдері арасында қолданылады. Екі XML хабарлама стандарттарын – UBL және UN/CEFACT – 2009 жылдың соңына дейін біріктіру мақсатында келісім жасалды, соның ішінде екі стандарттың бірінде басталган енгізулер үшін жаңарту жолы да қарастырылды.

ISDOC

ISDOC – Чехияда электрондық инвойстердің әмбебап форматы ретінде жасалған стандарт. 2008 жылдың 16 қазанында 14 компания және Чехия үкіметі өз өнімдерінде бір жыл ішінде осы форматты қолдануға келісетін декларацияға қол қойды.

Электрондық шот-фактура

Тауарлар мен қызметтер салығы (GST) енгізілгеннен кейін, 2023 жылдың 1 тамызынан бастап 5 крор рупиден аса кірісі бар бизнес үшін электронды шот-фактура жасау (e-invoicing) жүйесі енгізілді. Қазіргі таңда, белгіленген салық төлеушілер санаты үшін бизнес-бизнес (B2B) шот-фактураларын тапсыру міндетті. 2022 жылдан бастап бизнес-тұтынушыға (B2C) жасалған шот-фактуралар электронды шот-фактурадан босатылған.

Төлем

Тауарлар мен қызметтерді сатып алатын ұйымдарда әдетте қызметкер тауарлар немесе қызметтер алынғанын растағаннан кейін шот-фактураларды төлеуді мақұлдау рәсімі болады. Әдетте, шот-фактура төленген кезде, жеткізушіге төлем туралы хабарлама жіберіледі, осылайша шот-фактура төленгені туралы хабарланады. Шот-фактуралардың төленбеуі және кешіктіріліп төленуі корпоративтік банкроттықтардың 25%-ына себеп болады деп есептеледі. Мұны азайту мақсатында Еуропалық комиссия Төлемдерді кешіктіру туралы директиваны енгізді, ол бизнеске шот-фактураларын 60 күн ішінде төлеуге шектеу қояды.