Кіріспе

Құқықтық құжаттың түрі

Құқықтық құжат – бұл заң саласында қолданылатын термин, ол ресми түрде авторына жатқызылатын, заңмен күші бар әрекетті, процесті немесе шарттық міндетті, талапты немесе құқықты ресми түрде жазбаша нысанда білдіретін және осылайша сол әрекетті, процесті немесе келісімді куәландыратын кез келген ресми түрде жасалған жазбаша құжатты білдіреді. Мысалдарына мыналар жатады: куәлік, келісім-шарт, облигация, өсиет, заң актісі, нотариустық акті, сот қаулысы немесе процесі, сондай-ақ муниципалды (ішкі) немесе халықаралық құқық бойынша құзыретті заң шығару органы қабылдаған кез келген заң. Көптеген құқықтық құжаттар мөрмен бекітілген, яғни құжаттың заңды күшіне енуін және түпнұсқалығын растау үшін балауыз немесе қағаз мөр қойылған (бұл шарт құқығында қарастыру қажеттілігін азайтуға мүмкіндік берді). Дегенмен, қазіргі таңдағы көптеген заң жүйелері құжаттардың заңды күшіне енуі үшін мөрмен бекітілуін міндетті етпейді.

Электрондық құқықтық құжаттар

Интернет пен жеке компьютерлер мен ұялы телефондар сияқты электрондық құралдардың пайда болуымен заңдық құралдар немесе ресми құқықтық құжаттар прогрессивті түрде демотериализацияға ұшырады. Электрондық дәуірде құжаттың нақтылығын әртүрлі бағдарламалық жасақтаманы пайдаланып цифрлық түрде тексеруге болады. Нақтылауды қажет ететін барлық құжаттар қажетті ақпараттың барлығы, мысалы, дата мен уақыт белгісі енгізілген цифрлық құжаттар ретінде өңделе алады. Түпнұсқа құжатқа рұқсатсыз өзгерістер енгізудің алдын алу үшін шифрлау қолданылады. Қазіргі заманда нақтылау қағаздың түрімен, арнайы мөрлермен, мөртаңбалармен және т.б. шектелмейді, себебі құжатты нақтылау бағдарламалық жасақтамасы бастапқы контексті сақтауға көмектеседі. Электрондық заң құжаттарын пайдалану АҚШ соттарында ең көп таралған. Көптеген американдық соттар қағаз түріндегі заң құжаттарына қарағанда электрондық заң құжаттарын ұсынуды артық көреді. Дегенмен, құжатты нақтылаудың әртүрлі стандарттарын біріктіретін мемлекеттік заң әлі қабылданбады. Сондықтан сот құжаттарын ұсынар алдында соттың талаптарын білу қажет. Осы мәселенің бір бөлігін шешу үшін АҚШ Конгресі 2000 жылы «Глобальдық және ұлттық саудадағы электрондық қолтаңбалар туралы» заңды қабылдады (P. L. 106 229 of 2000, 15 USCS sec. 7001), онда ешбір сот келісімшартты оның цифрлық қол қойылғандығы үшін мойындамауы мүмкін емес екені айтылған. Заң өте либералды, келісімшарттағы кез келген электрондық белгі жеткілікті. Сонымен қатар, ол кейбір құжат түрлерін электрондық түрде тануға міндеттей бермейді, олардың электрондық сипаты қандай болмасын. Құжат мәтініне (хабарламаның дайджестін қараңыз) және белгілі бір кілтке сәйкес келетін қолтаңбаларға шектеу қойылмайды, оның қолданылуы белгілі бір адамдарға (мысалы, жіберушіге) ғана шектелуі керек. Осылайша, криптографиялық инженерияның қамтамасыз ете алатыны мен заңның мүмкін және мағыналы деп есептейтіні арасында қарама-қайшылық бар. АҚШ Конгресі заң қабылдағанға дейін бірнеше штаттар электрондық заң құжаттары мен қолтаңбалар туралы заңдарды қабылдады, олардың ішінде Юта, Вашингтон және Калифорния бастапқы штаттардың бірнешеуі ғана. Олардың мақсаты, көлемі, криптографиялық түсінігі және әсері айтарлықтай өзгеше. Көптеген басқа елдер мен халықаралық ұйымдар да цифрлық қолтаңбалардың жарамдылығы мен міндетті күшіне қатысты заңдар мен ережелерді қабылдады. Бүгінгі күнге дейін цифрлық (немесе электрондық) қолтаңбалар үшін қолданылатын анықтамалардың әртүрлілігі (және жеткіліксіздігі) цифрлық қол қойылған келісімшарттардың заңдылығы мен күшіне сенуді жоспарлап отырғандар үшін құқықтық және келісімшарттық қауіптерге толы алаңға айналды. Криптографиялық инженерия технологиясымен толыққанды қолдауға алған заңнама әлі де қол жеткізе алмай отыр. Оның толық немесе жеткілікті түрде орындалғаны (кез келген юрисдикцияда) туралы мәлімдемеге өте сақтықпен қарау керек.