Кіріспе

Электронды зертханалық жазба (бұдан әрі – электронды зертханалық жазба немесе ELN) – қағаз зертханалық жазбаларды алмастыруға арналған компьютерлік бағдарлама. Зертханалық жазбалар ғалымдар, инженерлер және техниктер зертханада жүргізілген зерттеулерді, тәжірибелерді және процедураларды тіркеу үшін қолданылады. Зертханалық жазба көбінесе заңдық құжат ретінде сақталады және сотта куә ретінде пайдаланылуы мүмкін. Ұғымталдың жазба кітабына ұқсас, зертханалық жазба патент алу процесінде және зияткерлік меншікке қатысты сот ісінде жиі қолданылады. Электронды зертханалық жазбалар пайдаланушыларға да, ұйымдарға да көптеген пайда әкеледі: оларды іздеу оңай, деректерді көшіру және сақтау жеңілдеді, сондай-ақ көптеген пайдаланушылар арасындағы ынтымақтастыққа қолдау көрсетіледі. ELN-де қатаң кіру бақылауы болуы мүмкін және олар қағаз нұсқаларынан гөрі қауіпсіз болуы мүмкін. Сондай-ақ, олар құралдардан алынған деректерді тікелей қосуға мүмкіндік береді, бұл деректерді қағазға басып, жазба кітабына тіркеу қажеттігін жояды.

Мақсаттар

Жақсы электрондық зертханалық күнделік деректердің және процестердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, сондай-ақ бағдарламалық жасақтаманы қосымша әзірлеу қажеттілігінсіз, жаңа процестерді немесе қолданыстағы процестерге өзгерістер енгізуге икемділік беретін қауіпсіз орта ұсынуы керек. Жинақтың архитектурасы модульдік болуы тиіс, осылайша болашақта сіздің қажеттіліктеріңіз өзгеретін кезде жасағыңыз келетін өзгерістерді растау шығындарын азайтуға болады. Жақсы электрондық зертханалық күнделік – бұл стандартты түрде толыққанды конфигурацияланатын, реттелген талдау топтарының талаптарына сай келетін, сондай-ақ құрылымдарды, спектрлерді, хроматограммаларды, суреттерді, мәтінді және т.б. қосуға мүмкіндік беретін, алдын ала дайындалған формалар жеткіліксіз жағдайларда қолданылатын күрделі ELN болатын "қораптан шығарылған" шешім болуы керек. Жүйедегі барлық деректер дерекқорында (мысалы, MySQL, MS SQL, Oracle) сақталуы мүмкін және толық іздеуге болады. Жүйе пайдаланушының талаптарына сәйкес келетін кез келген нысандар немесе ELN арқылы деректерді жинау, сақтау және алу мүмкіндігін қамтамасыз етуі керек. Қолданба компьютерлер және/немесе ноутбуктер/қолға ұсталатын компьютерлер арқылы зертханалық деректерді қабылдауға мүмкіндік беретін қауіпсіз нысандарды жасауға мүмкіндік беруі тиіс, сондай-ақ зертханалық таразылар, pH-метрлер және т.б. сияқты электрондық құрылғылармен тікелей байланыста болуы керек. Жинақ желілік немесе сымсыз байланысты қамтамасыз етуі керек, бұл деректерді сұрап алуға, кестелеуге, тексеруге, бекітуге, сақтауға және соңғы нормативтік нұсқаулар мен заңнамаға сәйкес мұрағаттауға мүмкіндік береді. Жүйе жабдықты біліктілікке келтіру және зерттеуге байланысты мерзімдер сияқты стандартты процедураларды жоспарлау опциясын да қамтуы керек. Ол құралдарды тазалау және калибрлеуді автоматты түрде тексеру үшін конфигурацияланатын біліктілік талаптарын қамтуы керек, реагенттердің сапасы тексеріліп, мерзімі өткен жоқ, ал қызметкерлер жабдықты пайдалануға және процедураларды орындауға оқытылған және уәкілеттік алған болуы керек.

Нормативтік және құқықтық аспектілер

Электрондық деректерді қорғау және компьютерлік сақтық көшірме жасау үшін ISO 17025 стандартындағы зертхана аккредиттеуінің критерийлерін ескеру қажет. Бұл критерийлер стандарттың 4.13.1.4 тармағында нақты көрсетілген. Медициналық құралдар немесе фармацевтика сияқты реттелген салалардағы әзірлемелер мен зерттеулер үшін қолданылатын электрондық зертханалық күнделіктері (ELN) бағдарламалық жасақтаманы тексеруге қатысты FDA ережелеріне сәйкес болуы тиіс. Бұл ережелердің мақсаты – жазбалардың уақыты, авторлығы және мазмұны тұрғысынан сақталуын қамтамасыз ету. Патенттерді қорғауға арналған ELN-нен өзгеше, FDA патенттік даулармен айналыспайды, бірақ жалғандаудың алдын алуға көңіл бөледі. Бағдарламалық жасақтаманы тексеруге қатысты стандартты талаптар 21 CFR 820 (және одан кейінгілер) медициналық құрылғылар ережелерінде және 21 CFR 11-тараудың 11-бөлігінде қамтылған. Негізінен, талап – бағдарламалық жасақтама жобаланып, оның мақсатына сәйкес жүзеге асырылуы керек. Мұны дәлелдеу үшін, әдетте, Бағдарламалық Қамтамасыз етудің Техникалық Шарты (SRS) ұсынылады, онда ELN-нің күтілетін қолданылуы мен қажеттіліктері баяндалады; сондай-ақ, ELN техникалық шарттың талаптарына сай екенін және ең қиын жағдайларда да олар орындалатынын көрсететін бір немесе бірнеше сынақ хаттамалары ұсынылады. Қауіпсіздік, аудит іздері, тәуелсіз персоналдың (мысалы, тәуелсіз сапалық бақылау бөлімінің қызметкерлері) ELN мазмұнына мүдделілік танытпауы және рұқсатсыз өзгерістердің алдын алу сияқты сынақтар маңызды. ELN бағдарламалық жасақтамасын пайдалануға жібермес бұрын, алдын ала белгіленген хаттамаларға сәйкес сынақтардың нәтижелерін көрсететін бір немесе бірнеше есептер ұсынылуы керек. Егер есептер бағдарламалық жасақтама SRS талаптарының бірін де орындамағанын көрсетсе, түзету және алдын алу шаралары ("CAPA") қабылданып, құжатталуы тиіс. Мұндай CAPA бағдарламалық жасақтамаға шағын түзетулер енгізуге, архитектураны өзгертуге немесе толық қайта қарауға қатысты болуы мүмкін. CAPA шаралары да құжатталуы керек. Реттелген сала үшін мұндай қадамдарды орындау талабынан басқа, мұндай тәсіл кез келген бағдарламалық жасақтаманың сапасын және пайдалануға жарамдылығын қамтамасыз ету үшін оны әзірлеу және шығару кезінде жалпы жақсы тәжірибе болып табылады. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу және сынау саласында қолданылатын стандарттар бар (қ. ).