Кіріспе
Словениялық жүзуші Мартин Стрель (; 1954 жылдың 1 қазанында туған) – Словенияның қашықтыққа жүзумен айналысатын, ең үздік төзімділік атлеттерінің бірі. Стрель Дунай, Миссисипи, Янцзы және Амазонка өзендерін толығымен жүзу арқылы бірден-бір Гиннес рекордтарын сақтап келеді. Оның ұраны – "бейбітшілік, достық және таза су үшін жүзу". 2007 жылдың 7 сәуірінде 66 күннен кейін аяқтады. Бұл Атлант мұхитының енінен ұзын, шамамен 5 км қашықтықты құрады. Оны сүйемелдеген қайықтар пиранья сияқты ет жейтін балықтарды алаңдату үшін өзенге қан құюға дайын тұрды. 2007 жылы Нил өзенін келесі өзен ретінде ұсынды, бірақ Стрель: "Мен Нилді жүзбеймін. Ол ұзын болғанымен, жеткілікті қиындық тудырмайды, ол жай ғана кішкентай арна. Амазонка әлдеқайда зор" деді. Ол 2010 жылдың 29 қыркүйегінде Коста-Рикадағы экологиялық халықаралық кинофестивальға сапары барысында Ареналь көлінен өтуді жоспарлап отыр. Ол жағалаудан шамамен 6 километрдей жүзіп, бастаған жеріне қайта оралады. 2011 жылдың маусым айында Стрель "Стэн Лидің Супер адамдары" атты деректі фильмге түсу үшін Колорадо өзенінде жүзу шақыруын аяқтады. Жылдар бойынша жетістіктері:
2008: Согнефьорд, Норвегия; Лох-Несс, Ұлыбритания
2009: Доха, Катар; Темза өзені, Ұлыбритания; Кам өзені, Ұлыбритания
2010: Гранд-Каньон, Аризона, АҚШ; Мид көлі, Невада/Аризона, АҚШ
2011: Онтарио көлі, Канада; Симко көлі, Канада; Ареналь көлі, Коста-Рика; Сан-Хуан өзені, Коста-Рика
2012: Сагуаро көлі, Аризона, АҚШ; Каньон көлі, Аризона, АҚШ; Апач көлі, Аризона, АҚШ; Теодор Рузвельт көлі, Аризона, АҚШ
2013: Пауэлл көлі, Аризона/Юта, АҚШ; Роббен аралы, Оңтүстік Африка
2014: Бонди-Бич, Австралия; Шелли-Бич, Австралия
2015: Плезант көлі, Аризона, АҚШ; Теннесси өзені, Теннесси, АҚШ
2016: Рокки-Пойнт, Мексика; Альхобар (Сауд Арабиясы) – Манама (Бахрейн)
2017: Манхэттен, Нью-Йорк, АҚШ; Вёрт көлі, Австрия
2018: Алькатрас – «Алтын қақпа» мосты, АҚШ
2019: Фарраллон аралдары, Калифорния, АҚШ
2020: Сан-Диего өзені, Калифорния, АҚШ
2021: Мура өзені, Словения
Martin Strel (; born 1 October 1954), is a Slovenian long distance swimmer, one of the most elite endurance athletes best known for swimming the entire length of various rivers. Strel holds successive Guinness World Records for swimming the Danube river, the Mississippi River, the Yangtze River, and the Amazon River. His motto is "swimming for peace, friendship and clean waters." finishing 66 days later on 7 April 2007. This was a record breaking distance of , longer than the width of the Atlantic Ocean. He had escort boats that were prepared to pour blood into the river to distract meat eating fish such as piranhas. In 2007, the Nile had been proposed as his next river, but Strel said, "I am not going to do the Nile. It's long but not challenging enough, it is just a small creek. The Amazon is much more mighty." He plans to swim across Lake Arenal on 29 September 2010 as part of his visit to an environmentalist international film festival in Costa Rica. He plans to swim about 6 kilometres from shore and then back to his starting point. In June 2011 Strel completed his Colorado River Swim challenge for the documentary Stan Lee's Superhumans More about the swim can be found at: Colorado Swim 2011. Achievements by year:
2008: Sognefjord, Norway; Loch Ness, UK
2009: Doha, Qatar; River Thames, UK; River Cam, UK
2010: Grand Canyon, Arizona, US; Lake Mead, Nevada/Arizona, US
2011: Lake Ontario, Canada; Lake Simcoe, Canada; Lake Arenal, Costa Rica; San Juan River, Costa Rica
2012: Saguaro Lake, Arizona, US; Canyon Lake, Arizona, US; Apache Lake, Arizona, US Theodore Roosevelt Lake, Arizona, US
2013: Lake Powell, Arizona/Utah, US; Robben Island, South Africa
2014: Bondi Beach, Australia; Shelly Beach, Australia
2015: Lake Pleasant, Arizona, US; Tennessee River, Tennessee, US
2016: Rocky Point, Mexico; Alkhobar (Saudi Arabia) – Manamma (Bahrain)
2017: Manhattan, New York, US; Lake Wörth, Austria
2018: Alcatraz – Golden Gate Bridge, US
2019: Farallon Islands, California, US
2020: San Diego River, California, US
2021: Mura River, Slovenia
Үлкен өзен адамы
Стрель танымал арт-хаус режиссері Джон Марингуиннің "Big River Man" атты толық метражды деректі фильмінің басты кейіпкері және жұлдызы болды. 2009 жылғы Санденс кинофестивалінде "Дүниежүзілік кино кинематографиясы сыйлығы: деректі фильм" иегері атанған бұл фильм, комедия мен драманы үйлестіргені үшін сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Фильм Стрельдің Амазонка өзенінде 5300 шақырымдық тарихи жүзуін көрсетеді.
Стрель жүзудегі оқиғалар
2010 жылы Мартин Стрель және оның ұлы Борут Стрель Жерорта теңізінде және Аризона штатындағы Пауэлл көлінде жүзу саяхаттарын ұйымдастыратын компания құрды. Қазіргі таңда олар Аризонадағы Пауэлл көлінде, Словенияда (Блед көлі, Бохинь көлі және Соча өзені), Хорватияның Далматин жағалауында аралдар арасында жүзу, Черногорияда Адриатика теңізінің фьордтары мен шағын шығанақтарын зерттеу, сондай-ақ Жерорта теңізіндегі Түркияда круиздік саяхаттар ұсынады. Стрель кейбір саяхаттарға өзі қатысады.
Жоғары оқу орындарының әлемдік орталығы
2013 жылы Мартин Стрель жаңа құрылған "Оқиғалар зерттеу институты" бар "Жаңартқыш зерттеулердің жаһандық орталығының" оқытушылар құрамына қосылды.