Кіріспе

АҚШ Мемлекеттік департаментіндегі барлау қызметі

Ақпарат және зерттеу бюросы (INR) – АҚШ Мемлекеттік департаментіндегі барлау агенттігі. Оның басты міндеті – АҚШ дипломатиясы мен сыртқы саясатын қолдау үшін барлық дереккөзден алынған барлау ақпаратын талдау және ұсыну. INR – АҚШ барлау қауымдастығының ең көне азаматтық құрылымы және шамамен 300 қызметкері бар ең кішкентай агенттіктердің бірі. Басқа АҚШ барлау агенттіктерінің ресурстары мен технологиясымен салыстырғанда кемшіліктері болғанымен, ол жұмысының сапасы үшін «өте жоғары бағаланады». INR екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде құрылған Стратегиялық қызмет кеңсесінің (OSS) зерттеу және талдау бөлімінен (R&A) пайда болды. Бөлімге Остік державалардың күшті және әлсіз жақтарын анықтау міндеті жүктелген. 1945 жылы таратылған OSS-тің ең құнды бөлігі саналған R&A-ның активтері мен қызметкерлері Мемлекеттік департаментке ауыстырылып, Ақпараттық зерттеулер кеңсесі құрылды. INR негізінен талдамалық жұмыстармен айналысады және қарсы барлау немесе тыңшылықпен шұғылданбайды. Оның орнына, басқа агенттіктер жинаған барлау ақпаратын, Сыртқы қызмет есептерін, жаңалықтар құралдары мен ғылыми басылымдар сияқты ашық дереккөздерді пайдаланады. INR жыл сайын шамамен екі миллион есепті қарап шығып, жариялайды және 3500-ге жуық барлау бағалауын дайындайды. INR-ге Ақпарат және зерттеу жөніндегі Мемлекеттік хатшының көмекшісі басшылық етеді, ол тікелей Мемлекеттік хатшыға есеп береді және хатшының басты барлау кеңесшісі болып табылады. 2021 жылдың наурыз айында президент Джо Байден Брет Холмгренді INR басшысы лауазымына ұсынды.

Тарих

INR АҚШ барлау қауымдастығында маңызды рөл атқарды.

Джонсон әкімшілігінің жасырын әрекеттерін қайта қарау

1967 жылы INR құпия операцияларды қадағалауды ішкі үкіметтік тексеруде маңызды рөл атқарды. 1967 жылдың басында, ЦРУ-ның ішкі істерге араласуы және Кастроны өлтіру әрекеттері туралы жаңалықтар тарағаннан кейін, Джонсон әкімшілігі Әділет министрлігіне АҚШ-тағы жеке ерікті ұйымдармен ЦРУ-ның байланыстарын тергеп қарауды тапсырды. Журналист Тим Вайнердің айтуынша, ЦРУ-ны қадағалау және оның жасырын қызметін президенттік билікпен қамтамасыз ету үшін құрылған механизмдер тиімсіз болды. INR 1967 жылдың 15 ақпанында саяси істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары Фой Д. Кохлерге меморандум жіберді. Меморандумда ЦРУ-ның 5412-ші операцияларын қадағалау және басқарудағы бірнеше кемшіліктер анықталды (Бұл 1955 жылғы 28 желтоқсандағы NSC Directive 5412/2, ЦРУ-ға шетелде құпия операциялар жүргізуге рұқсат берген). 303 комитетінің процедуралары «қызметкерлерді тағайындау үшін уақыт жетіспеуінен басқа, жаман емес» деген қорытындыға келгенімен, INR меморандумында кейбір құпия операциялардың «кейбір бағдарламаларды қалай жүзеге асыру керектігі туралы жеткілікті мәліметтердің болмауы және ағымдағы маңызды бағдарламаларды өзгеретін жағдайларға байланысты үнемі қайта қараудың жоқ екендігі» айтылды. 303 комитетінің қадағалауын жақсарту және 5412-ші операцияларды «жүзеге асыру» рәсімдерін қайта қарау бойынша бірқатар ұсыныстар енгізілді. Ұсынылған өзгерістердің бірі – NSC 5412-ні қайта қарау, АҚШ-тың құпия операцияларға қатысқандығын жасыру мүмкіндігін сақтау және құпия операциялардың «заңдық және әлеуметтік принциптерді ыдырату немесе жоққа шығарудың ұзақ мерзімді тәуекелін» мойындау қажеттігі болды. Сондықтан, «АҚШ құпия операцияларды мүмкіндігінше азайтуға ұмтылуы керек, және құпия операцияны тек қана оның ықтимал нәтижелері (а) ұлттық қауіпсіздік немесе ұлттық мүдделер үшін маңызды екендігі, (б) олардың құны жақын және ұзақ мерзімді тәуекелдерден әлдеқайда артық, және (с) оны басқа жолмен тиімді түрде қол жеткізу мүмкін емес деп мұқият қарастырылғаннан кейін ғана жүргізуі керек». (Құқық және зерттеу бюросының директорынан (Хьюз) Мемлекеттік хатшысының саяси істер жөніндегі орынбасарына (Кохлер) жолданған меморандумды қараңыз). Хьюз бұл ұсыныстарды 1967 жылдың 5 мамырында Мемлекеттік хатшы Дин Раск және Әділет министрлігінің көмекшісі Ник Катценбахпен талқылады. Тексеру көрсетті, INR Оңтүстік Вьетнам үкіметінің әлсіздігі және Вьетнамдағы АҚШ стратегиясының сәтсіздігі туралы бірнеше рет ескерткен, және әскерилер мен Пентагонның қысымына қарамастан, соғыстың барысын басқа көздерге қарағанда дәлірек бейнелеген. Дегенмен, INR-дың болжамауы мүмкін болмаған оқиғалар да болды, ең танымалдарының бірі – 1968 жылғы Тет шабуылы; «Дегенмен, жағдайдың ешқайсысы INR-ды Тет шабуылының ауқымын немесе сипатын болжауға итермеді». Бірақ, INR-дың көптеген қорытындылары соғыстың барысына сәйкес келді және ЦРУ-ның ақпарат жинаудың нашарлығын көрсетті. Тексеруге қосымша, ЦРУ-ның барлау бойынша қабылдаған шешімдерін сынау және ЦРУ-ның Қорғаныс барлау агенттігімен болған қақтығысын талдау арналған бөлім енгізілді.

Ирак соғысы

2004 жылдың шілдесінде АҚШ Сенатының барлау комитеті Иракқа қатысты соғысқа дейінгі барлау жөніндегі өткір есеп жариялады. INR көптеген басқа барлау агенттіктері алған нашар бағалаудан құтылды, ал комиссия 2002 жылғы Ұлттық барлау бағасының ішіне INR енгізген қарсылықты қолдады. Бюро 2003 жылы Иракқа басып кіргеннен кейін АҚШ барлау қызметін қалай реформалау керектігін талқылаған Конгресс тарапынан оң үлгі ретінде зерттелді.

Майер тұтқындалды (2009)

2009 жылдың маусым айында Федералдық тергеу бюросы (ФБР) INR-дің бұрынғы қызметкері Уолтер Кендалл Майерсті 30 жылға жуық Куба үкіметінің заңсыз агенты болып жұмыс істегені және Куба үкіметіне құпия АҚШ ақпаратын беруге құлықтанғаны үшін тұтқындады. Майерс 2000 жылдан 2007 жылға дейін INR-де жұмыс істеген. Оның тұтқындалуы ФБР және Мемлекеттік департаменттің Дипломатиялық қауіпсіздік қызметінің үш жылдық бірлескен тергеуінің нәтижесі болды.

2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде Киевтің бірнеше күнде түсетіні туралы жалпы пікірге қарсылық білдірген жалғыз АҚШ барлау агенттігі INR болды. Басқа агенттіктермен бірге Ресейдің әскери күшін жоғары бағалағанмен, басқалардан өзгеше, INR халық пікірін зерттеулерде украиндықтардың күшпен қарсы тұруға дайын екенін анықтаған соң, елдің басып кіруге қарсы күшпен қарсы тұратынын болжады.

Миссия

INR-дің басты міндеті – АҚШ дипломаттарын қолдау үшін барлық ақпарат көздерін ұсыну. Бұл міндет барлық дереккөздерді талдау, барлау саясатын қалыптастыру және үйлестіру, сауалнамалар мен БАҚ талдауы, сондай-ақ сыртқы сарапшыларды тарту үшін конференциялар мен семинарлар өткізу арқылы іске асырылады. INR – барлау және сыртқы саясаттың байланыс нүктесі ретінде, барлау қызметінің АҚШ сыртқы саясатына сәйкес келуін және Барлау қауымдастығының (БК) басқа құрамдас бөліктерінің жоғары деңгейдегі сыртқы саясат шешімдерін қабылдаушылардың ақпарат және талдау қажеттіліктерін түсінуін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. INR-дің қызмет саласы Мемлекеттік хатшының жаһандық күн тәртібімен бірдей кең және алуан түрлі. Осының нәтижесінде INR сарапшылары қазіргі саяси мәселелерді, сондай-ақ тарихи контексті жақсы түсінеді, бұл саясаткерлерге ақпарат беруге және БК-ға уақтылы нұсқаулар ұсынуға мүмкіндік береді. Ресми түрде, INR барлауы дипломаттардың, саясаткерлердің және өзге де үкіметтік шенеуніктердің АҚШ сыртқы саясатын ілгерілетуге көмектесетін, атап айтқанда демократия құруға, экономикалық тұрақтылықты нығайтуға, гуманитарлық көмек көрсетуге, терроризммен, аурулармен және жаппай қырып-жою қаруларының (ЖҚҚ) таралуымен күресуге бағытталған ақпараттық өнімдерге қол жеткізуін қамтамасыз етуге арналған. INR – Ұлттық барлау басқармасының (ҰББ) директорымен департаменттің негізгі байланысшысы. ҰББ құрылғаннан бері БК-де көптеген өзгерістер болды, оның ішінде клиенттердің қажеттіліктеріне көбірек назар аудару, ақпарат алмасудың жаңа стандарттары және талдау стандарттарына қатысты бастамалар енгізілді. INR Мемлекеттік департамент атынан түрлі жұмыс топтары мен комитеттердің жұмысына қатысады, ал INR сарапшылары БК бағалаулары мен талдауларын дайындауға қатысады.

Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі (INR)

Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі мемлекеттік хатшыға, басқа да департамент басшыларына және саясат бюроларына барлау ақпаратымен қолдау көрсетеді және департаменттің зерттеу және талдау бағдарламасын басқарады. Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі барлау қауымдастығында (IC) мемлекеттік хатшының өкілі болып табылады, Ұлттық барлау директорымен және IC-мен байланыс орнатады, сондай-ақ қажет болған жағдайда қауымдастықтың барлау талдауына бюролардың қатысуын қамтамасыз етеді. Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі АҚШ-тың барлау қызметі АҚШ-тың сыртқы саясатының басымдықтарын қолдайтынын және заңға, сондай-ақ 1981 жылғы 4 желтоқсандағы 12333-ші атқару бұйрығына сәйкес жүзеге асырылатынын қадағалайды. Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі дипломатияны қолдау мақсатында барлау ақпаратын жинау және талдау жөніндегі талаптарды айқындайды. Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі барлау материалдарын тиімді, уақтылы түрде қабылдауды, өңдеуді және таратуды қамтамасыз ету үшін ақпаратты басқару жүйелерін ұстап тұрады. Ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі Департамент кеңселерінен барлау деректерін құпиясыздандыру, тарату немесе ерекше жағдайларда пайдалану туралы өзге барлау агенттіктеріне жасалған сұрауларды жеңілдетеді. Барлау қауымдастығының жоғары лауазымды қызметкері ретінде, ақпарат және зерттеу жөніндегі хатшының көмекшісі Орталық барлау директивасының (DCID) 6/4 “Қызметкерлердің қауіпсіздігі стандарттары” бойынша құпия бөлінген ақпаратқа (SCI) қол жеткізуді шешетін органға өкілеттік береді.

Ақпарат және зерттеу жөніндегі бас хатшының орынбасары (INR/PDAS)

Ақпарат және зерттеу жөніндегі бас хатшының орынбасары (INR/PDAS) бас хатшының аға орынбасары және кеңесшісі болып табылады. Бас хатшының қатысуы болмаған жағдайда, PDAS оның атынан әрекет етуге толық өкілеттікке ие. PDAS бюроның жалпы басқаруын жүзеге асырады. PDAS бас хатшымен кеңесе отырып, бюроның мазмұндық жұмысын жоспарлайды және қадағалайды. PDAS департаменттік және ведомствоаралық топтарда бюроны өкілдік етеді. PDAS бас хатшының басшылығымен бюроның алты кеңсесіне жетекшілік етеді.

Африка үшін талдау бюросы (INR/AN/AA)

Сахара төңкерігінен оңтүстік Африка аймағы үшін жауапты.

Шығыс Азия және Тынық мұхит аймағы бойынша талдау бюросы (IN/AN/EAP)

Шығыс Азия және Тынық мұхиты аймағына жауапты.

Еуропа үшін талдау бюросы (INR/AN/EU)

Еуропаның барлық елдеріне, Балтық елдері де соның ішінде, бірақ бұрынғы КСРО құрамына кірген басқа мемлекеттерден басқа жауапты.

Америкааралық істерді талдау бюросы (INR/AN/IAA)

Латын Америкасы, Кариб теңізі және Канада аймақтарына жауапты.

Таяу Шығыс және Оңтүстік Азияны талдау бюросы (INR/AN/NESA)

Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Оңтүстік Азия аймақтарына жауапты.

Ресей және Еуразия бойынша талдау бюросы (INR/AN/REA)

Ресей және Еуразия аймақтарына жауапты.

Географ және әлемдік мәселелер кеңсесі (INR/AN/GGI)

Географ және жаһандық мәселелер кеңсесі (INR/AN/GGI) гуманитарлық дағдарыстар мен көпжақты араласулар; халықаралық көші-қон және босқындар ағындары; қоршаған орта және тұрақты даму; табиғи ресурстардың тапшылығы және энергия мәселелеріне байланысты туындаған шиеленістер; шекаралық даулар мен аумақтық талаптар; адам құқықтарын бұзушылықтар мен соғыс қылмыстары; демократияны қолдау және сайлаулар; Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа да халықаралық ұйымдардың қызметі; сондай-ақ климаттың ұлттық қауіпсіздікке тигізетін әсері туралы ақпараттық талдаулар мен бағалаулар жасайды. Елдер бойынша директорлармен консультациялар жүргізе отырып, INR/AN/GGI АҚШ үкіметінің мекемелері қолданатын, АҚШ-қа жатпайтын ресми географиялық атауларды АҚШ Географиялық атаулар жөніндегі кеңесіне ұсынады. INR/AN/GGI департаментке және басқа федералдық агенттіктерге географиялық және картографиялық мәселелер бойынша кеңес береді. INR/AN/GGI департамент пен басқа да тапсырыс берушілер үшін карталар, графикалық материалдар және Географиялық ақпараттық жүйе (ГИС) өнімдерін жасайды, сондай-ақ басқа агенттіктер дайындаған карталар мен диаграммаларды қарап шығады. INR/AN/GGI бұрынғы Югославия (МКТЯ) және Руанда (МКТР) халықаралық қылмыстық трибуналдарымен, сондай-ақ Жюстин Роуз атындағы соғыс қылмыстары жөніндегі арнайы сотпен ақпарат алмасу бойынша АҚШ үкіметінің өкілдігін атқарады. INR/AN/GGI гуманитарлық дағдарыстарға қатысты құпия емес ақпаратты жинау, талдау және тарату жөніндегі АҚШ үкіметінің байланыс нүктесі болып табылады. INR/AN/GGI директоры Географ лауазымын атқарады.

Терроризм, есірткі және қылмысты талдау бюросы (INR/AN/TNC)

Терроризм, есірткі және қылмысты талдау кеңсесі (INR/AN/TNC) халықаралық терроризм, есірткі және қылмыс тенденцияларына қатысты мәселелерді, әсіресе олардың АҚШ қауіпсіздігі мен дипломатиялық күш-жігеріне тигізетін әсерін талдайды. INR/AN/TNC терроризмге қарсы күрес, есірткі және халықаралық қылмыс мәселелерімен айналысатын негізгі барлау қауымдастығының (Intelligence Community) талдау орталықтарымен тығыз байланыста жұмыс істейді. INR/AN/TNC терроризмге қарсы ведомствоаралық барлау комитетінде бюроны өкілдік етеді.

Ақпараттық саясат және үйлестіру жөніндегі хатшының көмекшісі (INR/IPC)

Ақпараттық саясат және үйлестіру жөніндегі хатшының көмекші орынбасары (INR/IPC) контрразведка және терроризмге қарсы күрес саласындағыларын қоса алғанда, барлау қызметіне қатысуды үйлестіреді. INR/IPC департамент, миссия басшылары (COM) және барлау қауымдастығы арасындағы қажеттіліктерді, ақпарат жинауды, бағалауды және барлау қызметін басқару мәселелері бойынша байланыс орталығы қызметін атқарады. INR/IPC шетелдік саясатқа және АҚШ-тың шетелдегі миссияларының мүдделеріне тікелей әсер ететін барлау және контрразведка саясаты мәселелері бойынша департаменттің ұстанымдарын әзірлейді. INR/IPC барлау саясаты мәселелері бойынша департамент пен басқа агенттіктер арасындағы дауларды шешу үшін басты орталық болып табылады. INR/IPC хатшының көмекшісінің басшылығымен үш кеңсеге бақылау жүргізеді.

Ақпараттық операциялар басқармасы (INR/IPC/I)

Ақпараттық операциялар басқармасы (INR/IPC/I) құпия азаматтық және әскери барлау операциялары мен бағдарламаларын үйлестіреді. INR/IPC/I хатшыға және миссия басшыларына барлау бойынша қадағалау міндеттерін орындау кезінде қолдау көрсетеді. INR/IPC/I ведомствоның барлау мәселелеріне арналған телеграфтық байланыс арнасы – Roger Channel-ді басқарады, бұл жауаптылық INR Watch-пен бірлесіп жүзеге асырылады. INR/IPC/I бюроның Конгресспен байланыс жөніндегі негізгі байланыс тілігі болып табылады. INR/IPC/I Сыртқы істер департаментінің Ұлттық оқу орталығының елшілер семинарының INR бөлігін ұйымдастырады және елшілерге арналған барлау қауымдастығының брифингтерін үйлестіреді. INR/IPC/I Ұлттық барлау директоры кеңсесімен (ODNI) барлау мәселелерінің, соның ішінде шетелдік барлау байланыстарының түрлі аспектілері бойынша жұмыс істейді. INR/IPC/I шетелдік басшылар туралы ақпаратты жинау және талдауды үйлестіреді.

Ақпараттық ресурстар басқармасы (INR/IPC/IRE)

Ақпараттық ресурстар басқармасы (INR/IPC/IRE) департамент ішіндегі, басқа федералдық агенттіктермен және АҚШ-тың шетелдегі миссияларымен АҚШ-тың техникалық барлау бағдарламалары, операциялары, саясаты және шетелдік техникалық қызметтермен байланыс бойынша координация жасайды. INR/IPC/IRE INR сарапшылары мен Департамент саясаткерлеріне техникалық барлау жүйелерін жұмысқа тарту және шетелдік үкіметтерге бейнеақпараттан алынған мәліметтерді таратуды үйлестіруде көмек және сараптама ұсынады. INR/IPC/IRE сигналдық, бейнелік, өлшемдік және қолтаңбалық барлау, сондай-ақ ашық дереккөзді ақпарат саласындағы талаптарды, жинауды, бағалауды және болашақ архитектураны қарастыратын ведомствоаралық форумдарда департаменттің барлау ақпаратының қажеттіліктерін әзірлейді және ұсынады. INR/IPC/IRE барлауды жинау, басымдықтарды белгілеу және ресурстар мәселелерімен айналысатын ведомствоаралық механизмдерге INR басшыларының қатысуын қамтамасыз ету үшін әкімшілік қолдау көрсетеді. INR/IPC/IRE Мемлекеттік барлау саясаты жөніндегі кеңестің атқарушы хатшылығы қызметін атқарады.

Ақпараттық үйлестіру басқармасы (INR/IPC/IC)

Ақпараттық үйлестіру кеңсесі (INR/IPC/IC) Федералдық тергеу бюросының (FBI) негізгі байланыс нүктесі болып табылады. INR/IPC/IC Мемлекеттік департаменттің Ұлттық қарсыбарлау саясаты жөніндегі кеңес (NACIPB) және басқа да ұлттық қарсыбарлау шараларына қатысуына қолдау көрсетеді. INR/IPC/IC сондай-ақ барлау мәселелеріне бағытталған түрлі ведомствоаралық топтарға Департаменттің қатысуын қолдайды. INR/IPC/IC сезімтал қарсыбарлау және құқық қорғау қызметтерінің саясатын қарауды қамтамасыз ететін орталық болып табылады. INR/IPC/IC АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін деп саналатын тұлғаларға виза беру/алуға қатысты Мемлекеттік департаменттің қызметтеріне операциялық қолдау көрсетеді. INR/IPC/IC басқа ведомстволардың Мемлекеттік департамент тарапынан шетелдік үкімет өкілдерімен жүргізілетін демарштар мен басқа да талқылауларда барлау ақпаратын пайдалануына келісім беруін үйлестіреді. INR/IPC/IC Мемлекеттік департаментте Шетелдік агенттерді тіркеу туралы заңның (FARA) және АҚШ-та аккредиттелген шетелдік елшілердің келісімдерін іске асыруды үйлестіреді. INR/IPC/IC департаменттің арнайы құпия ақпаратты (SCI) ақпараттық ашықтық туралы заңға (FOIA) сәйкес құжаттарды қарау процесін басқарады. INR/IPC/IC Ақпараттық қауымдастықтың (IC) зиянды салдарларын бағалау және Бас инспектордың (OIG) барлау және құқық қорғау органдарының бақылау есептері бойынша ресми тіркеу кеңсесі болып табылады. INR/IPC/IC Ұлттық терроризмге қарсы орталықпен (NCTC), Ұлттық мақсатты орталықпен (NTC) және Террористерді тексеру орталығымен (TSC) бірлесіп, департаментпен тиісті ақпарат алмасуын қамтамасыз етеді. INR/IPC/IC INR және Департаменттің ұйымдасқан қылмыс туралы деректер базасына қол жеткізуін қолдайды. INR/IPC/IC Консулдық істер (CA) және Дипломатиялық қауіпсіздік (DS) бюролары пайдаланатын IC ақпаратына қол жеткізуді үйлестіреді.