Кіріспе

Американдық судья (1823–1889)

Дэвид Смит Терри (8 наурыз 1823 – 14 тамыз 1889) – американдық саясаткер және заңгер, Калифорния Жоғарғы Сотының төртінші бас судьясы болған; ол штаттың 1879 жылғы Конституциясын жасаушылардың бірі. Терри 1859 жылы дуэльде АҚШ сенаторы Дэвид К. Бродерикті өлтірді. 14 тамыз 1889 жылы Терри Жоғарғы сот судьясы Стивен Дж. Филдке шабуыл жасады және АҚШ маршалының көмекшісі Дэвид Нигл оны атқылап өлтірді.

Ерте өмір

Терри Кентукки штатының Тодд округінде дүниеге келген. 1831 жылы оның отбасы Техас штатының Бразория округіне көшіп, қоныстанды. Ол заңгерлік білімін ағасы Т. Дж. Б. Хэдлидің кеңсесінде оқып, 1845 жылы Галвестон қаласында адвокаттық практика құқығын алды. Мексика-Америка соғысы кезінде Терри капитан Сэмюэл Л. С. Баллоудың полковник Джон Коффи Хейстің басқаруындағы Техас атты әскерлерінің бірінші полкінде қызмет етті және Монтеррей шайқасына қатысты. 1847 жылы ол Галвестон округінің прокуроры сайлауында жеңіліске ұшырады, ал 1849 жылы Калифорниядағы алтын ашуға қатысты, онда ол Стоктон қаласында заңгерлік практикасымен табысқа жетті және демократ ретінде саяси өмірге белсенді қатысты.

Жесір әйел Санчес ісі

1855 жылы ол "Жесір Санчес" ісіне араласты. Мария Энкарнасион Ортега де Санчес, бай шаруаның жесірі, жергілікті билік өкілдері, оның ішінде шериф Уильям Роуч, оның мүлкін қамқорлықпен қорғау сылтавымен иеленді. Роучты жергілікті мылтықшы Анастасио Гарсияның көмегімен ұстап алып, оны Стоктон түрмесінде жесірдің алтынын қайтаруға келіскенше ұстап тұрды. Бірақ Роуч күзетшіге пара беріп, Монтерейге барып, Роучтың отбасына алтынды жасыруды бұйырды. Қазынаны Роучтың құдайы Джерри МакМахон Кармел аңғарында жасырды. МакМахон ақшаның орнын ашудан бұрын, төбелес кезінде қаза тапты.

Мемлекеттік қызмет

1855 жылдың тамызында Александр Уэллс қайтыс болғаннан кейін бос қалған Калифорния Жоғарғы Сотының арнайы сайлауында ол американдық партияның (Know Nothings) кандидаттығын алды. Ол сайлауда жеңіске жетіп, 1855 жылдың 15 қарашасынан 1859 жылдың 12 қыркүйегіне дейін штаттық Жоғарғы Сот судьясы болып қызмет етті; 1857 жылдың 18 қыркүйегінен бастап мерзімінің соңына дейін Калифорнияның 4-ші бас судьясы болды. 1856 жылы Сан-Францискодағы "Құқық қорғау комитеті" Дэвид К. Бродерик басқаратын сыбайлас жемқорлыққа толы қалалық билікке қарсы шықты. Жүздеген қарулы "құқық қорғаушылар" қала түрмесінен екі белгілі кісі өлтірушіні ұстап алып, дарға асты. Калифорния штаты Бродерикке көңіл білдіріп, Сан-Францисконы көтеріліс күйінде деп жариялады. Бродерикке жақын Терри судья Сакраментодан Сан-Францискоға Құқық қорғау комитеті мен Бродериктің қолдарындағы адамдар арасындағы келіссөздер үшін келді. Оны Құқық қорғау комитетінің қарулы адамдары ұстады. Терри денелі, күшті және әдетте пальтосының астындағы қабылда ұстайтын Боуи пышағымен шеберлігімен танымал еді. Ол Стерлинг А. Хопкинс атты құқық қорғаушыға пышақпен шапты, бірақ ол аман қалды. Терри Құқық қорғау комитеті тарапынан сотталып, кінәлі деп танылды, бірақ босатылды, "қазіргі жағдайда олардың қолданысқа жарарлық әдеттегі жазалары болған жоқ". 1858 жылдың 8 қаңтарында бас судья Терри губернатор Джон Б. Уэллердің қызметке кірісу салтанатында ант берді.

АҚШ сенаторы Дэвид Бродерикті өлтіру

1859 жылдың 25 маусымында Калифорния Демократиялық партиясының штаттық съезі Уорнер Коупты Жоғарғы Сотқа, Терриден жоғары бағалап ұсынды. Терри Калифорниядан АҚШ-тың демократ сенаторы Дэвид Бродериктің жақын досы болғанымен, 1859 жылғы штаттық сайлауда Терридің қайта сайлануына үміткерлігіне кедергі келтіргені үшін, «Бос топырақ» идеологиясын қолдаушы Бродерикті айыптады. Терри Сакраментодағы штаттық конвенцияда Бродерикті ренжітетін мәлімдемелер жасады. 1859 жылдың 13 қыркүйегінде Терри мен Бродерик дуэльге келісіп, Сан-Франциско қаласының шекарасынан тыс жерде кездесті. Терри қару таңдау үшін тиындарды лақтырып жеңіп, тапаншаны таңдады. Бродериктің оғы ертерек атқандықтан, Терринің оғына тойтарыс бере алмады. Дуэльден бір күн бұрын Терри Бас судья қызметінен кеткен еді. 1862 жылдың қарашасында ол Брекенридж Демократиялық партиясынан үгіт жүргізді. Бірақ 1863 жылдың наурыз айында Техас штатына көшіп кетті. Ол Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация армиясының 8-ші Техас кавалерия полкінде қызмет етті. Бұл полкті оның ағасы Бенджамин Франклин Терри құрды және ол «Терридің Техас рейнджерлері» деп те белгілі болды. Кейін Терри 37-ші Техас кавалерия полкінің полковнигі болды және Чикамауга шайқасында жараланды. 1865 жылдың қарашасында, соғыс аяқталғаннан кейін, ол Мексиканың Мазатлан қаласының жанындағы Гвадалахарадағы ранчоға көшіп барды. 1869 жылы Терри Невадаға оралды, ал 1870 жылы Стоктонға қайтып, жеке практикамен айналысты. 1878 жылдың наурыз айынан 1879 жылдың наурыз айына дейін ол Калифорния штатының Сан-Хоакин округінен штаттық Конституциялық конвенцияға делегат болды. Терри Заңнамалық бөлім комитетінің төрағасы болды, және оның банк директорларының салымдарға жауапкершілігі туралы ұсынған тілі қабылданды. 1879 жылдың тамызында Демократиялық партия Терриді Калифорнияның бас прокуроры лауазымына ұсынды. Бұл ұсыныс оның Бродерикпен жекпе-жекке түскені және Конфедерация үшін күрескені туралы сынға ұшырады. Терри сайлауда республикашыл Огастус Л. Харттан жеңілді.

Алтеа Хиллмен неке

1880 жылдары Терри көпшілік назарындағы даулы оқиғаға қатысты. 30 жастағы Сара Алтеа Хилл 60 жастағы күміс байлығымен әйгілі және бұрынғы АҚШ сенаторы Уильям Шаронның сүйіктісі болған. Ол осы қарым-қатынасты аяқтағанда және басқа әйелмен бірге болғанда, ол адалдыққа қиянат жасады деген айыппен ажырасуға талап етті. Сот неке шартының жалған екенін анықтады. Терри АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсірді. Шарон 1885 жылдың 13 қарашасында қайтыс болғаннан кейін Алтеа 1886 жылдың 7 қаңтарында Стоктонда Терриге тұрмысқа шықты. Ол Шаронның кеңсесінен табылған өсиетнаманы ұсынды, онда оның барлық мүлігі оған берілгендігі айтылған. АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Стивен Дж. Филд, Бродэриктің бұрынғы досы, 1888 жылы Калифорниядағы Федералдық округ сотының аға судьясы ретінде істі қарады. 1888 жылдың 3 қыркүйегінде Филд Округ сотының соңғы шешімін жариялады. Ол өсиетнаманың жалған екенін мәлімдеді. Сара Алтеа Хилл кенеттен тұрып, судьяға қарапайым сөздер айтып, сөмкесінде револьвер іздеді. Маршал Джон Фрэнкс және басқалары оны сот залынан шығарып жіберуге тырысқанда, адвокат Терри әйелінің қорғанына тұрып, Боуи пышағын суырып алды. Ол Фрэнксті ұрып, тісін сындырып жіберді, ал маршалдар қаруларын дайындады. Көрермендер Терриді ұстап, сот залынан шығарды, онда ол Боуи пышағын шығарып, айналасындағыларға қауіп төндірді. Дэвид Нигл маршалдардың арасында болды және Терридің бетіне тапаншасын бағыттады. Екеуі де ұсталып, қамауға алынды. Судья Филд оларды сот залына қайтарып, сотқа бағынбағаны үшін түрмеге жапты. Дэвид Терриге алты ай, ал Сара Терриге бір ай мерзім берілді. Түрмеге апарылып, жазасын өтеу кезінде Терри мен оның әйелі судья Филдке бірнеше рет қауіп төндірді. Террилер тағы да бірнеше қиындыққа тап болды. Дэвид пен Алтеаға сот залындағы мінез-құлқы үшін федералдық үкімді сот алқасы қылмыстық айыптар тақты. 1889 жылдың мамыр айында АҚШ Жоғарғы Соты Алтеа Терридің сенатор Шаронмен жасаған неке шартын жарамсыз деп тану туралы шешімді қайта қараудан бас тартты. Содан кейін шілде айында Калифорнияның Жоғарғы соты бұрынғы шешімін өзгертіп, олардың пайдасына шешім шығарған төрт судьяның біреуі ғана болды. Сот Алтеа Терри мен Шарон некелерін құпия ұстағандықтан, олар ешқашан заңды түрде үйленбегенін мәлімдеді. Түрмеде немесе одан кейін жүкті Алтеа түсік тартты. Терри Филдтің бетіне шапалақ салды. Филдтің күзетшісі, АҚШ маршалының орынбасары Дэвид Б. Нигл, Терри көкірек қалтасынан Боуи пышағын суырып алуға тырысып жатқаннан қорқып, Терриді атып өлтірді. Нейглді Сан-Хоакин округінің шерифі Том Каннингэм өлтіргені үшін тұтқындады. АҚШ Бас прокуроры Нейглді хабеас корпус ордері бойынша босатып алды. Бұл мәселе In re Neagle, 135 U.S. 1 (1890) арқылы шешілді, бұл АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі, ол АҚШ Бас прокурорының АҚШ маршалдарын күзетшілер ретінде тағайындауға құқылы екенін анықтады. Терри Стоктонның Стоктон ауылдық зиратында жерленген.

Әйелінің ақыл-есі дұрыс емес деп танылды

Жесір Сара Терри бірте-бірте ақылдан адасып кетті. Ол өзінің сыртқы келбетіне мән бермей, Сан-Франциско көшелерінде мақсатсыз серуендеді. Ол үнемі "рухтармен", әсіресе күйеуінің рухымен сөйлесетін. Оған "деменция прекокс" деген диагноз қойылды, бұл – шизофренияның ерте сатысы. 1892 жылдың 2 наурызында ол ақылдан адасқан деп танылып, 41 жасында Калифорния штатының Стоктон қаласындағы психиатриялық ауруханаға жатқызылды, онда өмірінің соңына дейін 45 жыл өмір сүрді. Ол күйеуінің қабіріне жерленді. Терридің бірінші әйелі Корнелия Раннелс, 1884 жылдың желтоқсанында қайтыс болған ол да күйеуінің қасына жерленген.

Халықтық ақпарат құралдарында

1952 жылы Тодхантер Баллардтың "Күн тауындағы оқиға" романында Терри судья Азамат соғысының алдында Вирджиния және Карсон қалаларындағы Алтын шеңбер рыцарларының бөлімшесіне жетекшілік етеді. 1963 жылы Стенли Эндрюс жүргізген "Өлім аңғары күндері" телесериалының "Тапанша – джентльмен емес" эпизодында Брэд Декстерді әділ Терри рөліне, ал Каролл О'Коннорды сенатор Бродерик рөліне бекітті. Бұрын демократтар ретінде одақтас болғанмен, құлдықты қолдаған Терри, құлдыққа қарсы болған Бродэрикке дуэльге шақырады.