Кіріспе

Британдық физик және инженер (1855–1935)

Сэр Джеймс Альфред Юинг MInstitCE (27 наурыз 1855 – 7 қаңтар 1935) – шотландтық физик және инженер, ең алдымен металдардың магниттік қасиеттерін зерттеу жұмыстарымен, сондай-ақ гистерезис терминін ашқаны және енгізгенімен танымал. Юинг туралы айтылатын: «Ол әрқашан сыртқы түріне аса мұқият болған, көбінесе сұр костюм киген, соған қоса ол әдетте, сәнге қарамастан, жилетіне ақ пике жолағын, қызғылт көйлек, ақ көбелек жағасын және ақ нүктелі қара көк галстук тартатын». Ол зерек және табысты адам ретінде танылған, бірақ өзінің мәртебесі мен орнына сезімтал болған. Жаңа құрылған Адмиралтействоның шифрларды бұзу бөлімінің басшысы болып тағайындалғанда, Әскери-теңіз барлау директоры Генри Оливер оны «барлау директорының немесе штаб бастығының тікелей басшылығына ресми түрде бағынуға лайық емес, аса беделді тұлға» деп сипаттады. Оның бірінші әйелі Энни – америкалық, Джордж Вашингтонның шөбересінің шөбересі.

Ерте өмір

Шотландияның Данди қаласында туған, Шотландияның еркін шіркеуінің пасторы, преподобный Джеймс Юингтің үшінші ұлы болған. Вест-Энд академиясында және Данди жоғары мектебінде білім алған Юинг ғылым мен технологияға ертеден қызығушылық танытқан. Юинг Эдинбург университетінде Питер Гатри Тейттің жетекшілігімен физиканы оқып, кейін инженерлік мамандықты бітірген. Жазғы каникулдарында ол Уильям Томсон, 1-ші барон Келвин және Флиминг Дженкин басшылығымен телеграф кабельдерін төсеу экспедицияларында, оның ішінде Бразилияға барған экспедицияда жұмыс істеген.

Жапония

1878 жылы Флеминг Дженкиннің ұсынысы бойынша Юинг Мейдзи дәуіріндегі Жапонияны жаңғыртуға көмектесу үшін оятои гаикокудзинь (жалданып алынған шетелдіктер) ретінде шақырылды. Токио императорлық университетінде механика профессоры болған ол жапон сейсмологиясының негізін қалауда маңызды рөл атқарды. Юинг Токио университетіне келгеннен кейін көп ұзамай екі жақын досын тапты: Базиль Холл Чемберлен және навигацияны оқытқан лейтенант Томас Генри Джеймс РН. Ол сондай-ақ Императорлық инженерлік колледжінде (Кобу Дай Гакко) Генри Дайер және Уильям Эдвард Айртонмен тығыз байланыста болды. Токиода Юинг инженерлік мамандық студенттеріне механика және жылу машиналары, ал физика мамандығы студенттеріне электр және магнетизм курстарын оқытты. Ол магнетизм саласында көптеген зерттеу жобаларын жүргізіп, «гистерезис» терминін енгізді. Жер сілкінісін зерттеу жұмыстары 1880-1895 жылдары Императорлық инженерлік колледжінің Томас Грей мен Джон Милнмен бірлесіп, алғашқы заманауи сейсмографты жасауға оның үлесін қосты. Үшеуі де сейсмографты ойлап табу және пайдалану бойынша бір команда ретінде жұмыс істеді, бірақ Милнге көлденең маятниктік сейсмографты жасаудағы еңбегі үшін артық құрмет көрсетілді. 1880 жылы Юинг Грей мен Милнмен бірге Жапония сейсмологиялық қоғамын (SSJ) құрды.

Дундиге қайта оралу

1883 жылы Юинг туған қаласы Дундиге оралып, жаңадан құрылған Университет колледжінде инженерлік ғылымның алғашқы профессоры болып жұмыс істеді. Қаланың кедей аудандарындағы тұрғын жағдайлары оны қатты ойландырды, ол оларды Жапониядағы жағдайлармен салыстырғанда нашар деп есептеді. Ол жергілікті билік пен өнеркәсіппен тығыз жұмыс істеп, тұрмыстық жағдайды жақсартуға, әсіресе кәріз жүйесін жетілдіруге және нәрестелер арасындағы өлім-жітімді төмендетуге күш салды. Осы кезеңде Юинг жазған хаттары мен басқа да құжаттары Дунди университетінің мұрағат қызметінде сақтаулы. Юингтің Университет колледжімен және Дунди қаласымен байланысын еске түсіретін нәрсе – 1954 жылы салынған және оның құрметіне аталған Дунди университетінің Юинг ғимараты. Қазіргі таңда Юинг ғимаратын университеттің Инженерлік, физика және математика мектебі пайдаланады.

Кембридж университеті

1890 жылы Юинг Кембридж университетінде механизм және қолданбалы механика профессоры лауазымын иеленді, бастапқыда Тринити колледжінде, бірақ кейіннен Король колледжіне ауысты. Кембриджте Юингтің металдарды магниттеу жөніндегі зерттеулері оны Вильгельм Вебердің дәстүрлі түсіндіруіне сын айтуға әкелді. 1890 жылы ол магниттеудің қолданылатын айнымалы токтан қалып қойғанын байқады. Ол гистерезистің ерекше қисығын сипаттап, жеке молекулалар магниттер сияқты әрекет етеді және магниттеу потенциалының өзгеруіне қарсы тұрады деп болжады. (Ескертпе: Профессор Бейтстің «Сэр Альфред Юинг: физика және инженерия саласындағы пионер» (1946) кітабында магниттік гистерезистің ашылуы Юингке дейін болған болуы мүмкін екені айтылады. Дегенмен, Юинг оны қайта ашты, егжей-тегжейлі зерттеді және «гистерезис» терминін енгізді). Юинг сондай-ақ металдардың кристалдық құрылымын зерттеді және 1903 жылы материалдардағы микроскопиялық ақаулар немесе сырғалғыш қабаттардың пайда болуынан шаршаудың (жарылудың) басталатынын алғаш рет ұсынды. 1895 жылы ол темір және басқа металдардағы магниттік индукция жөніндегі еңбектері үшін Корольдік қоғамның алтын медалін алды. Юинг сэр Чарльз Алгернон Парсонспен жақын дос болып, оның бу турбинасын әзірлеу жұмысына қатысты. Осы кезеңде Юинг «Бу машинасы және басқа да жылу машиналары» атты еңбегін жариялады. 1897 жылы ол «Турбиния» эксперименталды кемесінің теңіз сынақтарына қатысты, ол 35 теңіз шақырымынан жаңа жылдамдық рекордын орнатты. 1898 жылы Юинг әйелі мен балаларын Швейцарияға, Кингс колледжінің электр инженериясы профессоры Джон Хопкинсонның отбасымен бірге тауға серуендеуге алып кетті. Хопкинсон ағайындарының бесеуі де Альпі клуб мүшелері болды және Юингті тау шаруашылығымен айналысуға бастады. 27 тамызда Джон Хопкинсон ұлы Джек және үш қызының екеуімен тауға шығуға аттанды. Юинг күні бұрынғы шығудан кейін өзін шаршаған сезінгендіктен, олармен бірге бармауға шешім қабылдады. Топ қайтып оралмады, келесі күні таңертең төрт адамның денесі шыңнан 150 метр төмен, арқанмен байланған күйінде табылды. 1898 жылы Юинг Король колледжінің профессорлық стипендиясына сайланды.

Әмірлік

1903 жылғы 8 сәуірде «Таймс» газеті Адмиралтейство Кеңесінің Гринвичтегі жаңадан құрылған Теңіз білім беру директоры (DNE) лауазымына Юингті таңдағанын жариялады. Ол 1879 жылғы 14 мамырда Токиода Анна Мария Томасина Блэкберн Вашингтонға үйленді. Ол президент Джордж Вашингтонның ағасы Джон Августин Вашингтонның ұрпағы болды. Юингтің бірінші әйелі Энни (туған есімі Вашингтон) 1909 жылы қайтыс болды, ал 1912 жылы ол өзінің ескі досы және демеушісі Джон Хопкинсонның тірі қалған қызы Элленге үйленді. Оның бірінші әйелімен екі баласы болды: Мод Джанет Уиллс, Юингтің қызы (1880 жылғы 20 мамыр – 1952 жылғы 27 сәуір) және Альфред Вашингтон Юинг (1881 жылғы 1 қараша – 1962 жылғы 5 желтоқсан). Оның қызметі үшін Юинг 1906 жылы Бат орденінің серігі, ал 1911 жылы Бат орденінің қолбасшысы атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1914 жылдан 1917 жылдың мамырына дейін Юинг 40-шы бөлмені басқарды, ол криптоанализдік барлаумен айналысатын Адмиралтействоның бөлімі болды және негізінен ұсталған неміс теңіз хабарларын шифрлауға жауапты болды. Осылайша, ол 1917 жылы 40-шы бөлме Германияның Мексикаға АҚШ-тың оңтүстік-батысын қайтарып алуға көмектесу жоспары туралы ақпаратты қамтитын Циммерман телеграммасын бұзғанда, кеңінен танымал болды. Циммерман телеграммасының жариялануы Американы Ұлы соғысқа бастаған оқиға ретінде қарастырылады.