Кіріспе

Американдық комедиялық актриса және әнші (1916–1994) британдық әнші.

Марта Рей (туған Марги Рид; 27 тамыз 1916 – 19 қазан 1994), «Үлкен ауыз» деген лақап атымен танымал, американдық комедиялық актриса және әнші. Ол кинода, кейін теледидарда өнер көрсетті. Сонымен қатар, ол Бродвейдегі қойылымдарда да ойнады. 1969 жылы ол Академия сыйлықтарында еріктік еңбегі мен әскерге көрсеткен қызметі үшін Жан Хершольт гуманитарлық сыйлығымен марапатталды.

Алғашқы жылдар

Раяның әнші және комедиялық артист ретінде өмірі бала кезінен бастау алды. Ол Монтана штатының Бутте қаласындағы Сент-Джеймс ауруханасында Марги Рид болып дүниеге келді; туу туралы куәлігінде Рид деп көрсетілгенімен, 1970 және 1980 жылдардағы кейбір дереккөздер оның тегін О'Рид деп атады. Оның әкесі, Питер Ф. Рид кіші, Ирландиядан Монтанаға көшіп келген иммигрант болды; анасы, Мейбелл Хейзел (Хупер) Рид, Милуоки мен Монтанада өскен. Оның ата-анасы қызы дүниеге келген кезде жергілікті водевиль театрында Рид және Хупер есімдерімен өнер көрсетіп жүрген.

Мансап

1930 жылдардың басында жасөспірім кезінде Рей Пол Эш пен Борис Моррос оркестрлерінде вокалист ретінде мансабын бастады. Ол 1934 жылы "A Nite in the Nite Club" атты қысқаметражды фильмде алғаш рет киноға түсті. 1936 жылы Paramount Pictures компаниясы оны комик ролдерге шақырды; оның толық метражды алғашқы фильмі Бинг Кросбимен бірге түсірілген "Ритм" болды. Рей 1934 жылы Гарри Аксттың "Calling All Stars" мюзиклінде Бродвейдегі дебютін жасады, кейіннен 1941 жылы Ип Харбургтің "Hold On to Your Hats", 1967 жылы Джерри Германның "Hello, Dolly!", және 1972 жылы Винсент Юманның "Жоқ, жоқ, Нанет" мюзикалдарында басты рөлдерде Бродвейге оралды. 1936 жылдан 1939 жылға дейін ол Аль Джолсонның CBS радиосындағы апталық "The Lifebuoy Program" (сондай-ақ "Cafe Trocadero" деп те аталатын) шоуының 39 эпизодында қатысты. Комедиядан басқа, Рей Джолсонмен жеке және дуэт ретінде ән айтты. Келесі ширек ғасыр бойы ол өзінің замандастарының көптеген көрнекті комиктерімен бірге фильмдерде ойнады, олардың ішінде Джо Э. Браун, Боб Хоуп, В.С. Филдс, Эбботт пен Костелло, Чарли Чаплин және Джимми Дюранте болды. Рей 1942 жылы, АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін көп ұзамай USO-ға қосылды. 1968 жылы ол "Оскар" сыйлығы түріндегі Жан Гершольт гуманитарлық сыйлығымен марапатталды. Оның қазасынан кейін бұл сыйлық Беверли-Хиллстегі Friars клубында арнайы жарықтандырылған орынға қойылды. 1993 жылдың 2 қарашасында президент Билл Клинтон оған елге қызмет еткені үшін "Азаттық президенттік медалін" табыс етті.

Теледидар мансабы

Ол теледидар тарихының басында-ақ жұлдызға айналды. Ол 1954–1956 жылдар аралығында қысқа ғасыр (28 эпизод) өмір сүрген «Марта Рей шоуында» зейнеткер боксшы Рокки Грацианомен бірге түсті, ол оның жігітінің рөлін ойнады. (Райе Грацианоны «гумба» деп атаған, бұл сицилиялық «компаре» сөзінің қысқартылған түрі, итальян тілінде «дос», «жолдас» деген мағынаны білдіреді.) Шоудың авторы және продюсері – болашақ «The Phil Silvers Show» сериалының авторы Нат Хикен. Шоуда Зса Зса Габор, Сезар Ромеро және Бродвей бишісі Уэйн Лэмб сияқты қонақ жұлдыздар да болды. Ол 1950 жылдары «What's My Line?» сияқты басқа телешоуларда да пайда болды. Телевизиялық шоуының тоқтатылуы, бесінші некесінің ажырасуы және жеке және денсаулыққа қатысты басқа да проблемалардың қатарынан кейін, ол 1956 жылдың 14 тамызында ұйқы таблеткаларын көп мөлшерде ішіп, өзіне қол жұмсауға тырысты. Жақсы тілек білдірушілер оған Святой Кристофердің медалі, Святой Геннадийдің медалі және Давид жұлдызын сыйлады. Ол жазылғаннан кейін осы амулеттерді адал түрде тақты, бірақ ол католик те, еврей де емес еді. Телевизиялық шоуларының әрбір эпизодының соңында ол Флорида штатының Майами қаласындағы Святой Франциск ауруханасының қарындастарына алғыс айтты. Ол әрқашан «Қош келдіңдер, қарындастар» деп ризашылығын білдіретін. Кейінірек, 1970 және 1980 жылдары ол Polident тіс протезін тазартатын құралының телерекламаларын түсірді.

Кейінгі мансап

1970 жылы ол Сид пен Марти Крофт үшін "Пуфнштуф" көркем фильмінде "Барлық сиқыршылықтың патшайымы" атанған Босс Сиқыршы рөлін сомдады. Бұл рөл оның Кроффттар сол жылы шығарған "Бугало" (1970) бағдарламасында Бенита Бизарь рөліне ие болуына әкелді. Ол басқа бағдарламаларда да жиі қонақ ретінде пайда болды, әсіресе "The Love Boat" сияқты, көне актерлерді қонақ жұлдыздар ретінде шақыратын бағдарламаларда және "The Roy Rogers and Dale Evans Show" сияқты, ұзаққа солмаған түрлі бағдарламаларда. Ол үшінші маусымнан бастап тоғызыншы маусымға дейін "Элис" сериалында Мелдің анасы Кэрри Шарплс рөлінде ойнады, әр маусымда екі-үш рет пайда болды. Ол "Murder, She Wrote", "The Andy Williams Show" және "McMillan & Wife" сериалдарында қонақ ретінде немесе эпизодтық рөлдерде ойнады. Кейін ол "McMillan" сериалының жаңаланған алты бөлімдік түсірілімінде Агата рөлін қайта сомдады, бұл рөлді бұрын ойнаған Нэнси Уолкер кеткен соң иеленді. Оның соңғы кино рөлі 1979 жылы "Конкорд әуежайы" апатты фильмінде әуе компаниясының жолаушысы болды.

Жеке өмір

Рейдің жеке өмірі күрделі және эмоционалды жағынан даулы болды. Ол жеті рет тұрмысқа шықты. Рей — шын ниетті методист еді. Ол үнемі шіркеуге барып, Киелі кітапты күнде оқып, жексенбілік мектепте сабақ берді. Оның діни көзқарастары жиі қате түсіндірілетіндіктен, ол былай деді: «Бір газетте мен католикпін, ал екіншісінде — яһудимін дейді. Менің ойымша, бұл орынды, себебі методист ретінде мен кейде беймәлім болуым керек». 1936 жылдың маусым айында оркестр жетекшісі Джонни Торренспен құдаласулары жарияланды. Екі айдан соң ол: «Менің Голливудқа кеткенімді айтады, себебі мен Джонни Торренспен бір күні құдаланып, келесі күні одан бас тарттым» деді. Ол 1937 жылдың 30 мамырынан 1937 жылдың қыркүйегіне дейін гример Хамильтон «Бадди» Уэстморға үйленді, және өте қатыгездік көрсеткендігіне негіздей отырып, ажырасуға өтініш берді; композитор-дирижер Дэвид Роузбен 1938 жылдың 8 қазанынан 1941 жылдың 19 мамырына дейін; Нил Лэнгпен 1941 жылдың 25 мамырынан 1944 жылдың 3 ақпанына дейін; Ник Кондоспен 1944 жылдың 22 ақпанынан 1953 жылдың 17 маусымына дейін; Эдвард Т. Беглимен 1954 жылдың 21 сәуірінен 1956 жылдың 6 қазанына дейін; Роберт О’Шиамен 1956 жылдың 7 қарашасынан 1960 жылдың 1 желтоқсанына дейін; және Марк Харриспен 1991 жылдың 25 қыркүйегінен 1994 жылы қайтыс болғанға дейін үйленді. Оның 1944 жылдың шілде айында Ник Кондостан Мелодия Кондос атты бір қызы болды. Мелодия Кондос Рейдің жақында қайтыс болған кіші әпкесінің құрметіне аталды. Саяси тұрғыдан Рей консервативті болды және 1984 жылы сұхбат берушіге өзінің саяси көзқарасын былай деп мәлімдеді: «Мен конституцияға, ұлттық қорғаныстың күшті болуына, үкіметтің шектелуіне, жеке адамның бостандығына және жеке жауапкершілікке сенемін. Бұл Америка Құрама Штаттарының әлемдегі ең ұлы ел екендігіне деген сенімді нығайтады, және біздің іргесін салған аталарымызға олар бізге қалдырған көркем мұра үшін мәңгілік алғыс айтуымыз керек».

Өлім

1994 жылы 19 қазанда 78 жасында пневмониядан қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі соғыстардағы USO-мен жұмысының жоғары бағалануы оны АҚШ Теңіз жаяу әскерінің құрметті полковнигі және АҚШ Армиясының құрметті подполковнигі етіп тағайындауға және Арлингтон ұлттық зиратына жерлеуге арнайы қарастыру жасауға әкелді. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның орнына, толық әскери салтанатпен Форт-Либерти (бұрынғы Форт-Брэгг) бас штабының зиратында, Солтүстік Каролина штатының Спринг-Лейк қаласында жерлеуге рұқсат сұралды, онда оның жақын және сүйікті АҚШ Армиясының арнайы күштері орналасқан; Бесінші арнайы күштер тобы (Әуеде) оның Вьетнамдағы USO жұмысы үшін құрметті «жасыл берет» атағын берді.