Кіріспе
Америкалық әнші, әнші-күйші және актриса (1920–2002)
Норма Делорис Эгстром (26 мамыр 1920 – 21 қаңтар 2002), кәсіби аты Пегги Ли, – американдық джаз және эстрадалық музыка әншісі, әнші-күйші, композитор және актриса, оның мансабы жеті онжылдыққа созылған. Жергілікті радиода әнші ретінде басталып, Бенни Гудманның биг-бэндымен бірге ән айтуға дейін, Ли өзіне ерекше бейне жасады, фильмдерге музыка жазып, актерлік шеберлігімен көзге түсті және поэзия мен музыканы үйлестіретін концептуалды альбомдарды жазды. "Америкалық поп музыкасының патшайымы" атанған Ли 1100-ден астам ән жаздырып, 270-тен астам ән шығарған.
Ерте өмір
Ли Норма Делорис Эгстром 1920 жылдың 26 мамырында Солтүстік Дакота штатының Джеймстаун қаласында дүниеге келді. Ол Сельма Эмеле (құрметті аты – Андерсон) Эгстром мен Марвин Олаф Эгстромның сегіз баласының жетіншісі еді. Оның отбасы лютеран дінін ұстанды. Әкесі швед-американ, ал анасы норвегиялық-американ болған. Ли төрт жасқа толғанда анасы қайтыс болғаннан кейін, әкесі Минни Шаумберг Визеге үйленді. Олардың отбасының бастапқы тегі – Экстрём. Ли және оның отбасы Мидленд континенталды темір жолының бойындағы бірнеше қалаларда (Джеймстаун, Нортонвилл және Уимблдон) тұрды. Ол 1937 жылы Уимблдон орта мектебін бітірді. 2012 жылы Ли мен оның отбасы тұрған және жұмыс істеген Уимблдон депосының ғимараты Мидленд континенталды депо тасымал мұражайы болып айналды, онда Пегги Ли көрмесі ұйымдастырылды. Мұражайдың жоғарғы қабатында, бір кезде Эгстром отбасының тұрған жерінде Лидің мансабы мен аймақтық және мемлекеттік байланыстарын көрсететін экспонаттар орналасқан. Ли өте ерте жасынан ән айтуды бастады. Уимблдонда Ли алты адамнан тұратын студенттік би тобының әншісі болды, ал топ жетекшісі Лайл "Док" Хейнс еді. Ол мектептен кейін және демалыс күндері Хейнстің квинтетімен бірге түрлі жерлерге саяхаттайтын. Ли 17 жасында 1938 жылдың наурыз айында үйден шығып, Голливудқа (Калифорния штаты) сапар шекті. Оның алғашқы жұмысы – Ньюпорт-Бичтегі Балбоа аралында маусымдық жұмыс, Гарридің кафесінде тамақ дайындаушы және официант болып жұмыс істеді. Пасхадан кейін жұмысы аяқталған соң, ол Балбоа ойын-сауық аймағында карнавалдық шақырушы болып жұмысқа орналасты. Ол осы тәжірибесі туралы "The Nickel Ride" әнінде жазды, оны 1974 жылы бір аттас фильм үшін Дейв Грузинмен бірге жазған. Кейін 1938 жылы Ли Голливудқа қайтып, The Jade-дегі MC-ге кастингке қатысты. Оның жұмысы қысқа ғана болды, себебі ол тым көп жұмыс істегендіктен және дұрыс тамақтанбағандықтан сахнада есінен таныды. Голливуд Пресвитериан медициналық орталығына жеткізілгеннен кейін оған тонзиллэктомия жасау қажет екені айтылды. Ли операция үшін Солтүстік Дакотаға оралды. Келесі жылы Солтүстік Дакотада қалып, ол Фаргодағы The Powers Hotel-де тұрақты түрде өнер көрсету үшін шақырылды және Сев Олсон мен Уилл Осборн оркестрлерімен гастрольдік сапарлар жасады. 1939 жылы ол WDAY арнасында қайтадан хабар таратуды бастады. 1940 жылы Ли Калифорнияға оралғанда, Палм-Спрингстегі The Doll House-та әнші болып жұмысқа орналасты. Осы жерде ол өзінің ерекше жұмсақ әуені мен даусының иесі болды, көп шу шығаратын жұртшылықпен күшпен бәсекелесудің орнына, нәзіктікпен бәсекелесуді жөн көрді. «Мен олардың үстінен ән айта алмайтынымды білдім, сондықтан олардың астынан ән айтуды шештім. Олар қаншалықты шу шығарса, мен де соғұрлым жұмсақ ән шырқадым. Олар мені естімейтінін білгенде, маған қарап қалды. Содан кейін олар тыңдай бастады. Ән айтып жатқанда, «жұмсақ әрі сезіммен» деп ойлап тұрдым. Шу азайды, үнсіздік орнады. Мен тыңдаушыларымның көңілінен шығып, оларға қалай жұмсақ ән айту керектігін үйрендім».
Жазушылық мансабы
1942 жылы Лидің алғашқы ондық хиті "Кімде-кім менің орнымды алады" болды, ал 1943 жылы "Неге дұрыс істемейсің?" әні жарық көрді. Оның миллионнан астам данасы сатылып, оған үлкен атақ әкелді. Ол 1943 жылы "Стейдж Дор Кантин" және "Пауэрс Герл" фильмдерінде Гудманның оркестрімен бірге ән шырқады. 1943 жылдың наурыз айында Ли Гудман тобының гитарисі Дейв Барборға тұрмысқа шықты. Ли былай деді:
"Дэвид Беннидің тобына қосылды, сонда әнші қызбен қарым-қатынасқа түспеу туралы ереже болды. Бірақ мен Дәуітке алғаш рет оның ойнағанын естігенде ғашық болдым, сондықтан оған үйлендім. Бенни содан кейін Дәуітті жұмыстан шығарды, мен де жұмыстан кеттім. Біз Беннимен татуластық, бірақ Дәуіт енді онымен ойнамайды. Бенни өз ережесін сақтады. Менің ойымша, бұл жаман ереже емес, бірақ сіз біреуге ғашық болмауға тырыса алмайсыз."
David joined Benny's band and there was a ruling that no one should fraternize with the girl singer. But I fell in love with David the first time I heard him play, and so I married him. Benny then fired David, so I quit, too. Benny and I made up, although David didn't play with him anymore. Benny stuck to his rule. I think that's not too bad a rule, but you can't help falling in love with somebody.|Peggy Lee
Ли сол көктемде [1943] топтан кеткенде, сахнадан мүлдем бас тартып, Барбор ханым, толық уақытты үй шаруасымен айналысатын әйел болуды көздеді. Барбур мырзаның әйелінің әншілік және композиторлық талантын ұзақ уақытқа тоқтатып қоймағанына ризашылық білдіру керек. "Мен Дэвид Барбурға ғашық болдым", - деп еске алады ол. "Бірақ 'Неге дұрыс істемейсің?' әнінің үлкен табысы болғандықтан, мен үнемі ұсыныстар алып, оларды қабылдамай жүрдім. Ол кезде бұл көп ақша еді, бірақ мен үшін бұл маңызды емес еді. Мен өте бақытты болдым. Мен тек отбасын құрып, балаларыммен бірге болғым келді [қызым Ники]. Олар маған үнемі сөйлеп, соңында Дэвид қосылып: 'Сен үйде отыруға тым таланттысың, кейін өкініп қалуың мүмкін' деді." - деп жазды Уайл Фридвальд.
Ол 1944 жылы Capitol Records үшін ән жазуға және жаздыру сессияларына қайта оралды, онда ол көптеген хиттерді жаздырды, олардың көпшілігі Ли мен Барбурдың сөздерімен және музыкасымен жазылған, соның ішінде "Мен сен туралы жеткілікті білмеймін" және "Бұл жақсы күн". 1947 жылы түсірілген фильмнің атау әні "Алтын құлақшалар" әні 1947-1948 жылдары хит болды. Ли мен Барбур жазған "Манана" оның он бірінші жеке хит-жазуы болды және жиырма бір апта бойы чарттарда болды, оның тоғызы бірінші орында тұрды. Ән миллионнан астам дана сатылды және Billboard журналының "Жылдың үздік диско-жокейі" сыйлығын жеңіп алды. 1948 жылы Ли әншілер Перри Комо мен Джо Стаффордқа қосылып, NBC радиосының "The Chesterfield Supper Club" музыкалық бағдарламасын жүргізді. Ол The Jimmy Durante Show бағдарламасына тұрақты қатысып, 1940-шы жылдардың аяғы мен 1950-ші жылдардың басында Бинг Кросбидің радио бағдарламаларында жиі пайда болды. Капитолиймен ынтымақтастығы, Decca-да қысқаша тоқтау жасағаннан (1952-1956) басқа, үш онжылдыққа созылды. Сол лейбл үшін ол Black Coffee жазды және "Lover" және "Mister Wonderful" сияқты хит-синглдерді шығарды. 1958 жылы ол Little Willie John жазған "Fever" әнінің өзінің нұсқасын жазды, оны Эдди Кули мен Джон Дэвенпорт жазған. Ли әнге жаңа аранжировка жасап, сөздерді ("Ромео Джульеттаны жақсы көреді", "Капитан Смит пен Покахонтас") қосты, бірақ авторлық құқығын тіркемеді. "Fever" әнінің жаңа нұсқасы хит болды және 1959 жылы Бірінші жыл сайынғы Грэмми сыйлығының үш номинациясына, соның ішінде Жыл рекорды және Жыл әні номинацияларына ұсынылды. Ли Диснейдің "Леди және бомж" (1955) фильміндегі бірнеше кейіпкерге сөйлеу және ән айту дауыстарын берді. Ол адам Дарлингті, ит Пегті және Сиамдық екі мысықты Си және Амды ойнады. Ол сондай-ақ Сонни Беркпен бірге фильмнің барлық түпнұсқа әндерін жазды, соның ішінде "He's A Tramp", "Bella Notte", "La La Lu", "The Siamese Cat Song" және "Peace on Earth". 1987 жылы "Леди және бомж" VHS форматында шығарылғанда, Ли бейне сатудан орындау және ән авторлық жарналарын талап етті. Дисней компаниясы төлеуден бас тартқаннан кейін, ол 1988 жылы сотқа шағымданды. Ұзаққа созылған сот күресінен кейін 1992 жылы Лиге келісімшартты бұзғаны үшін 2,3 миллион доллар, сондай-ақ әділетсіз баюы үшін 500 000 доллар, Лидің дауысын заңсыз пайдаланғаны үшін 600 000 доллар және есімін пайдаланғаны үшін 400 000 доллар төленді. Пегги Ли сонымен қатар "Джонни Гитара" әнінің сөздерін жазды (музыка композиторы Виктор Янгпен), 1954 жылғы "Джонни Гитара" фильмінің атаулық трекін, ол фильмнің соңында ішінара орындайды. Өзінің мансабында Ли жүздеген эстрадалық бағдарламаларда, бірнеше телефильмдерде және арнайы бағдарламаларда пайда болды.
Жеке өмір
Ли төрт рет тұрмысқа шықты: гитарист және композитор Дейв Барбор (1943–1951), актер Брэд Декстер (1953), актер Дьюи Мартин (1956–1958) және перкуссионист Джек Дель Рио (1964). Ли Трансценденталды медитацияны үйреніп, оны «Махариши жеке өзі үйретті, бұл мен үшін үлкен мәртебе болды» деді.
Өлім
Ли 1990-шы жылдарға дейін өнер көрсетуді жалғастырды, кейде коляскада отырып. Ұзақ жылдар бойы денсаулығы нашарлағаннан кейін, ол 2002 жылдың 21 қаңтарында 81 жасында қант диабеті және жүрек талмасынан көз жұмды. Ол кремацияланды және оның күлі Лос-Анджелестегі Вествуд ауылының естелік саябағындағы ескерткіш-орындықпен бірге жерленді.
Марапаттар мен құрметтер
Ли 13 рет «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. 1969 жылы оның «Бұл бәрі ме?» әні «Үздік заманауи вокалдық орындау» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1995 жылы оған «Грэмми» өмір бойына жеткен жетістіктері үшін сыйлық берілді. Ол 1975 жылы Солтүстік Дакота штатынан «Rough Rider» сыйлығын, 1990 жылы Америка композиторлар, авторлар және баспагерлер қоғамынан «Pied Piper» сыйлығын, 1994 жылы Әншілер қоғамынан өмір бойына жеткен жетістіктері үшін «Элла» сыйлығын, 1994 жылы Халықаралық әйелдер орталығынан «Living Legacy» сыйлығын және 1999 жылы Американың ән жазушылар гильдиясынан «Президенттік» сыйлықты алды. Басқа да наградалардың ішінде 1992 жылы Big Band Jazz Hall of Fame-ге, 1999 жылы Songwriters Hall of Fame-ге және 2020 жылы Great American Songbook Foundation-нан Ән кітабының Даңқ залына енуі бар.
Ән жазу
Ли 270-тен астам ән жазған немесе бірге жазған. Өзінің ән салатын материалдарына қоса, ол фильмдерге ән жазу мен музыкалық қойылымдар жасауға шақырылды. Диснейдің "Леди мен ақсақ иттің" фильмі үшін ол Бёркпен бірге барлық түпнұсқа әндерді жазды және төрт кейіпкерге ән айту мен сөйлеу дауысын берді. Жылдар бойы оның ән жазушы әріптестері Дэвид Барбор, Лориндо Алмейда, Гарольд Арлен, Сонни Берк, Сай Коулман, Дьюк Эллингтон, Дейв Грузин, Куинси Джонс, Фрэнсис Лай, Джек Маршалл, Джонни Мандель, Мариан Макпартленд, Уиллард Робисон, Лало Шифрин және Виктор Янг болды. Лидің алғаш рет жарық көрген әні 1941 жылы "Little Fool" болды. "Әйел не істей алады?" әнін Сара Вон Диззи Гиллеспи мен Чарли Паркермен бірге орындады. "Mañana (Is Soon Enough for Me)" 1948 жылы Billboard синглдар тізімінде наурыздың 13-ынан мамырдың 8-іне дейінгі тоғыз апта бойы бірінші орынды иеленді. Ли американдық музыка сахнасына рок-н-ролл келген кезде Capitol Records компаниясының басты жұлдызы болды. Ол бұл жаңа жанрды таныған "ескі буынның" алғашқы өкілдерінің бірі болды, ол Битлз, Рэнди Ньюман, Кароль Кинг, Джеймс Тейлор және басқа да жас әншілердің әндерін жаздырғаннан көрінеді. 1957 жылдан бастап 1972 жылы компания үшін соңғы дискісіне дейін ол жылына екі-үш альбом шығарып, көбінесе стандартты әндерді (көп жағдайда түпнұсқадан өзгеше ұйымдастырылған), өзінің шығармаларын және жас артистердің материалдарын қамтыды. Оның көптеген әндері стандартқа айналып, Тони Беннетт, Нат Кинг Коул, Натали Коул, Бинг Кросби, Дорис Дей, Элла Фицджеральд, Джуди Гарланд, Диана Кралл, Куин Латифа, Барри Манилоу, Бетт Мидлер, Джанель Мона, Нина Симон, Регина Спектор, Сара Вон және басқалар орындады.
Синглдар
ТақырыпЕскертуПоп-тізімдегі ең жоғары орынКүні"Мен нашармын, және бұл жақсы емес"Бенни Гудманмен2511/15/41"Қысқы ауа райы"Арт Лундпен Бенни Гудманмен дуэт241/10/42"Түнгі блюз"Бенни Гудманмен202/14/42"Біреу менің орнымды басып алады"Бенни Гудманмен13/7/42"Менің кішкентай туысым"Бенни Гудманмен144/11/42"Тағы кездесеміз"Бенни Гудманмен165/23/42"Толық ай (Noche de Luna)"Бенни Гудманмен226/13/42"Сен бүгін қалай көрінесің"Бенни Гудманмен216/27/42"Неге дұрыс істемейсің?"Бенни Гудманмен41/2/43"Пойыз келгенін күту"411/10/45"Сені күткеніме қуаныштымын"243/30/46"Сені жеткілікті білмеймін"75/25/46"Менің құшағымда сәл ұзағырақ тұр, жаным"169/28/46"Бәрі бітті"1011/23/46"Бұл жақсы күн"161/18/47"Барлығы тым жылдам өтіп жатыр"212/8/47"Чи баба, Чи баба (Менің балам, ұйықта)"106/28/47"Алтын сырғалар"211/15/47"Мен сенің үйлену тойыңда билеймін"1112/20/47"Манана"11/24/48"Жүрегі сынық киіммен"211/31/48"Әр еркекке әйел керек"252/28/48"Лару, Лару, Лили Болеро"134/3/48"Өзіммен сен туралы сөйлесемін"234/17/48"Төсекте темекі тартпа"225/15/48"Карбама! Бұл самба!"136/5/48"Жаным, маған ашуланба"216/5/48"Біреу менің орнымды басып алады"1942 жылғы қайта шығарылған306/19/48"Көпіршік Лу, Көпіршік Лу"237/3/48"Блум Блум, Мен кім екенімді білемін?"273/12/49"Симилау (Мені көр)"174/23/49"Бали Хай"135/14/49"Аспандағы салт аттылар (Каубойлар жырлары)"25/28/49"Ескі суретші шебер"Мел Тормемен дуэт91/7/50"Осы әлемнен шығу жолын көрсет"288/26/50"(Сенмен билегенде) Мен ойларға толам"149/8/51"Кез келген бол, бірақ менікі болма"215/24/52"Сүйікті"36/7/52"Қарбыз ауа райы"Бинг Кросбимен дуэт287/26/52"Тек солардың бірі"148/2/52"Өзен, Өзен"2311/22/52"Кім шотты төлейді?"225/23/53"Моншақтар, шайқаулар және моншақтар"3012/5/53"Сенсіз қайда барамын?"283/13/54"Мені босат, жаным"2612/18/54"Мырза Ұлы"143/3/56"Джой, Джой, Джой"765/5/56"Жылу"87/14/58"Махаббаттың жарығы"6311/3/58"Жаным"9811/24/58"Жарайды, жақсы, сен жеңдің"681/26/59"Менің адамым"811/19/59"Аллилуйя, мен оны жақсы көремін"778/18/59"Мен әйелмін"541/5/63"Мені өткізіп жібер"Ересектерге арналған заманауи тізім203/13/65"Бос рухтар"Ересектерге арналған заманауи тізім2910/23/65"Үлкен жұмсаушы"Ересектерге арналған заманауи тізім91/29/66"Сол адам"Ересектерге арналған заманауи тізім314/9/66"Сенде мүмкіндіктер бар"Ересектерге арналған заманауи тізім66/18/66"Сонымен, жаңалық не?"Ересектерге арналған заманауи тізім2010/15/66"Бақытты серуендеу"Ересектерге арналған заманауи тізім1410/22/66"Мен сезінемін"Ересектерге арналған заманауи тізім89/30/67"Айналу дөңгелегі"Ересектерге арналған заманауи тізім245/3/69"Бұл бәрі ме?"Ересектерге арналған заманауи тізім19/1/69"Бұл бәрі ме?"119/27/69"Бақыт үшін сыбыс"Ересектерге арналған заманауи тізім1312/20/69"Махаббат тарихы"Ересектерге арналған заманауи тізім262/7/70"Мені еске аласың"Ересектерге арналған заманауи тізім165/9/70"Аттракционда бір рет серуендеу"Ересектерге арналған заманауи тізім2110/3/70"Махаббат әні"Ересектерге арналған заманауи тізім3410/7/72"Махаббаттастырайық"Ересектерге арналған заманауи тізім2211/2/74