Серифсіз шрифттер жіне олардың жіктелуі

Кіріспе

Қаріптер жіктелуі, штрихтарында серифтері жоқ әріптер үшін
Sans serif қаріпі Serif қаріпі Серифтер (қызыл түсте)

Типография және әріптер жасау саласында, sans serif, sans serif ('/s//æ//n//(//z//)// /'/s//ɛ//ɹ//ɪ//f/'), готика немесе жай ғана sans letterform – бұл штрихтарының соңында "серифтер" деп аталатын қосымша элементтері жоқ қаріптер. Sans serif қаріптерінде, serif қаріптеріне қарағанда, штрих енінің өзгеруі аз болады. Олар көбінесе қарапайымдық, заманауилық немесе минимализмді білдіру үшін қолданылады. Қаріптерді жіктеу мақсатында, sans serif дизайндары әдетте мынадай негізгі топтарға бөлінеді: және , , және .
Sans serif қаріптері компьютер экранында мәтін көрсету үшін ең көп қолданылатын қаріптерге айналған. Төмен ажыратымдылықтағы цифрлық дисплейлерде, серифтер сияқты ұсақ бөлшектер жоғалып кетуі немесе тым ірі көрінуі мүмкін. Бұл термин француз тіліндегі "sans" сөзінен ("сіз" деген мағынада) және тегі белгісіз "serif" сөзінен шыққан, мүмкін голланд тіліндегі "schreef" ("сызық" немесе қаламның соғуы) сөзімен байланысты. Баспа өнімдерінде олар көбінесе тақырыптарда, ал мәтін бөлімдерінде сирек қолданылады. "Sans serif" термині ағылшын типографиясында қалыпты қолданысқа енгенге дейін, басқа да бірнеше терминдер қолданылған. Олардың бірі – "гротеск", ол Еуропада жиі қолданылды, ал "готика" – Шығыс Азия типографиясында әлі де қолданылады және кейде News Gothic, Highway Gothic, Franklin Gothic немесе Trade Gothic сияқты қаріптердің аттарында кездеседі. Sans serif қаріптері кейде, әсіресе ескі құжаттарда, олардың әдетте қара түсті болуына байланысты, мәтінге назар аудару үшін қолданылады.

Жіктеу

Типтік жіктеу мақсатында, безсерифтік дизайн әдетте үш немесе төрт негізгі топқа бөлінеді, төртіншісі – гротеск санатын гротеск және неогротескке бөлудің нәтижесі. Гротеск қаріптерінде сызық қалыңдығының өзгеруі шектеулі (көбінесе үлкен әріптерде көзге көрінбейді). Иістің соңы көлденең болады, сондай-ақ көптеген қаріптерде тікенді "G" және иілген аяқталған "R" әрпі кездеседі. Бас әріптердің ені салыстырмалы түрде біркелкі болады. Әріп биіктігі мен жоғары шығатын әріптердің биіктігі әдетте бірдей болады, мысалы, көптеген бас әріптері бар тақырыптар сияқты мәтіндерде тұрақты эффект беру үшін, ал төменгі шығатын әріптер тығыз жол аралығы үшін көбінесе қысқа болады. Гротеск қаріптерінің мысалдары: Akzidenz Grotesk, Venus, News Gothic, Franklin Gothic, IBM Plex және Monotype Grotesque. Akzidenz Grotesk Old Face, Knockout, Grotesque No. 9 және Monotype Grotesque – бұл кейбір ерте безсерифтік қаріптердің ерекшеліктерін сақтайтын цифрлық қаріптердің мысалдары. Monotype компаниясының мәліметінше, "гротеск" термині олардың қарапайым геометриялық түріне байланысты "үңгірге тиесілі" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин сол кездегі әдеттегі әсем Заманауи серифтік және римдік қаріптермен теріс салыстырудан туындаған.

Неогротесктік

Неогротеск дизайны 20 ғасырдың ортасында гротеск типтерінің дамуы ретінде пайда болды. Олар көрінісінде салыстырмалы түрде қарапайым, соққы енінің өзгеруі шектеулі. Гротеск қаріптері сияқты, неогротесктерде де біркелкі енді бас әріптер және өте "жабық" дизайн жиі кездеседі, онда штрихтар (мысалы, "с" әріпінде) толық қисық сызықпен түзу немесе тік сызыққа дейін иіледі. Helvetica осыған мысал. Ертедегі гротеск дизайндарынан айырмашылығы, көптегендері шығарылған сәттен бастап үлкен топтамаларда жарық көрді. Неогротеск стилі 1950-ші жылдары Халықаралық типографиялық стиль, немесе швейцар стилінің пайда болуымен басталды. Оның өкілдері бейтарап көрініс пен бетте тегіс түс беру үшін "Акциденц Гротеск" (1898) қаріпінің айқын сызықтарына шабыттанды. 1957 жылы "Helvetica", "Univers" және "Folio" қаріптерінің жарыққа шығуы, неогротеск саналатын алғашқы қаріптер, халықаралық деңгейде зор әсер етті: "Helvetica" келесі ондаған жылдар бойы ең көп қолданылатын қаріпке айналды.

Геометриялық

Геометриялық безсериф қаріптері геометриялық пішіндерге, мысалы, дерлік толық шеңберлер мен квадраттарға негізделген. Олардың жалпы белгілері – дерлік дөңгелек үлкен "О" әрпі, өткір және үшкір үлкен "Н" әрпінің төбелері және "бір қабатты" кіші "а" әрпі. "М" әрпі көбінесе кеңейтіліп жазылады, ал үлкен әріптер классикалық үлгіге сәйкес әртүрлі енде болады. Геометриялық безсериф қаріптерінің тамыры 1920 жылдардағы Германияда пайда болды. Геометриялық қаріптерді жасаудағы алғашқы екі тыраны Герберт Байер және Якоб Эрбар жасады, олар тиісінше "Universal Typeface" (сол кезде жарияланбаған, бірақ кейіннен "Architype Bayer" ретінде цифрлық түрде жаңғыртылған) және "Erbar" (шамамен 1925 жыл) қаріптерімен жұмыс істеді. 1927 жылы Пол Реннердің "Futura" қаріпі жарық көрді және зор даңққа ие болды. Геометриялық безсериф қаріптері 1920-1930 жылдары таза, заманауи дизайнының арқасында танымал болды, содан бері көптеген жаңа геометриялық дизайн мен жаңғырулар жасалды.

Халықтың танымалдылығы

XVIII ғасырдың соңында неоклассицизм сәулетшілердің ежелгі грек және римдік үлгілерді заманауи құрылыстарға көбірек енгізуіне алып келді. Тарихшы Джеймс Мосли, безсериф әріптерінің алғашқы қайта жаңғыруы бойынша маман, архитектор Джон Соан өзінің суреттері мен архитектуралық жобаларында безсериф әріптерін жиі қолданғанын анықтады. Соанға шабыр берген нәрсе – Тиволидегі Веста ғибадатханасына арналған, минималды серифтері бар жазулар болды. Кейіннен оларды басқа суретшілер көшіріп алды, ал Лондонда безсериф бас әріптері жарнама үшін танымал болды, себебі бұл ерекше стиль жұртшылыққа «таң қалдырарлық» әсер етті. Бұл әріп стилі «ежелгі римдік» немесе «египеттік» әріптер деп аталды, бұл классикалық өткенге және ежелгі Египетке, оның блоктық, геометриялық архитектурасына жасалған сілтеме болды. Мослидің айтуынша, «1805 жылы египеттік әріптер Лондон көшелерінде пайда болды, дүкендер мен қабырғаларға қолтаңбалармен жабыстырылды және оларды ешқашан мұндай әріптерді көрмеген, тіпті қалағандарын білмейтін жұртшылық таң қалдырды». Дегенмен, бұл стиль бірнеше жыл бойы баспа ісінде қолданылмады. (Ең алғашқы безсерифтік белгілер басып шығарылмаған, олар қолмен боялған немесе ойылып жасалған, себебі сол кезде оларды үлкен өлшемде басып шығару мүмкін болмады. Бұл безсерифтік стильдердің тегін анықтауды қиындатады, өйткені үрдіс мерзімі көрсетілген, басылған жазбаға белгілер жасау дәстүрінен келуі мүмкін, онда аз немесе мүлдем даталар жоқ.) Атаудың сәйкессіздігі ақын Роберт Саутидің испан аристократының кейіпінде жазылған «Англиядан хаттар» атты сатиралық туындысында да байқалды. Онда былай делінген: «Дүкендердің тақталарында мысырлық әріптермен жазылуы керек, бірақ мысырлықтарда әріптер болмағандықтан, сіз оның қызықты екенін түсінесіз. Олар жай ғана әдемілігінен және пропорциясынан айырылған, барлық сызықтары бірдей қалыңдықпен жасалған қарапайым әріптер, сондықтан жұқа болуы керек әріптер слон ауруына шалдыққандай көрінеді». Сол сияқты суретші Джозеф Фарингтон 1805 жылдың 13 қыркүйегіндегі күнделігіне «Египеттік әріптермен» деп аталатын ескерткішті көргенін жазды. 1816 жылы Ordnance Survey ежелгі римдік орындарын белгілеу үшін «египеттік» әріптерді, монолинді безсериф бас әріптерін қолдана бастады. Бұл әріптер мыс пластинаға ойылып жазылған. Фирманың үлгілік кітаптарында пайда болғандығы белгілі болғанымен, сол кезеңнен оның қолданылуы табылған жоқ; Мосли оны белгілі бір клиент тапсырыс берген болуы мүмкін деп болжайды. 1828 жылы Лондондағы Винсент Фиггинс құю зауыты жаңа безсериф шығарғанға дейін, он екі жылға жуық безсерифке қызығушылық азайды. Содан кейін лондондық типтастырушылар безсериф бас әріптерін жылдам шығара бастады. 1830-жылдардың басындағы Торогудтың «гротеск» шрифті көп еліктелді. Бұл көзге бірден түсетіндей батыл және өте тығыз болды, Каслонның дизайнының классикалық пропорцияларынан мүлдем өзгеше, бірақ плакат типографиясына өте қолайлы және сол кезеңнің (көбінесе кеңірек) шрифті мен «жұмсақ» шрифтіне ұқсас эстетикалық әсерге ие болды. Сонымен қатар, кіші әріптер қосылды. «Гротеск» термині итальян тіліндегі «үңгір» сөзінен шыққан және көбінесе қазба жұмыстары арқылы табылған римдік сәндік стильдерді сипаттау үшін пайдаланылған, бірақ ұзақ уақыттан бері «деформацияланған немесе құрылысы бұзылған» заттарды сипаттау үшін қазіргі мағынада қолданыла бастады. «Гротеск» термині безсерифтерді сипаттау үшін кеңінен қолданыла бастады. Осындай тығыз безсерифтік дисплейлік қаріптер, көбінесе тек бас әріптер, өте сәтті болды. Кейіннен Франция мен Германияда безсерифтік баспа түрлері пайда бола бастады. Бұл жерде қазір дұрыс емес деп танылған ертедегі безсерифтер туралы бірнеше теориялар айтылуы мүмкін. Біріншіден, безсерифтер «жұмсақ» шрифтерге немесе серифтері алынып тасталған шрифтерге негізделген. Қазір оның шығу тегі көбінесе классикалық ежелгі заманға байланысты екені белгілі, ал безсериф 1810 жылы серифтік шрифтердің алғашқы пайда болуынан бұрын пайда болды. Вольфганг Хомола 2004 жылы Шелтер мен Гизек үлгілерін зерттеу негізінде оны 1882 жылға дейін жатқызды; Мосли мұны «толыққанды абыройсыз» деп сипаттады; тіпті 1986 жылы Уолтер Трейси мәлімделген даталарды «стильдік тұрғыдан шамамен қырық жыл ерте» деп сипаттады. Он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырдың басында көптеген баспагерлер, әсіресе әдебиеттерді басып шығарушылар, оларды тек жарнамалар үшін ғана жарамды деп күдікпен қарады. Бұл әсерді сол кезеңдегі кең таралған безсерифтік түрлердің стандартты қолданылмауы күшейте түсті, олардың көпшілігі қазір біраз дөңгелектелген және ерекше пішіндес болып көрінеді. 1922 жылы шебер баспагер Дэниел Беркли Апдайк безсерифтік қаріптерді «кез келген көркемдік тұрғыдан құрметті құрастыру бөлмесінде орын жоқ» деп сипаттады. 1937 жылы ол бұл пікірін өзгерту қажеттілігін көре алмағанын айтты, бірақ Гилл Санс және Футура егер безсерифтерді қолдануға тура келсе, ең жақсы таңдау екенін мойындады. Жиырмасыншы ғасырдың басында безсерифтік қаріптерге деген сұраныс артты, өйткені көбірек көркем безсерифтік дизайн шығарылды. Безсерифтік қаріптерді жалпы ұнатпаса да, американдық баспагер Дж. Л. Фрейзер 1925 жылы Copperplate Gothic туралы «әшекейлердің болмауына байланысты белгілі бір мәртебелі әсерге ие» деп жазды, бұл оны заңгерлер мен дәрігерлер сияқты мамандардың кеңсе таңбалары үшін танымал таңдауға айналдырды. Апдайк пікірлері көрсеткендей, жаңа, көбірек құрылымдық гуманистік және геометриялық безсерифтік дизайн Еуропа мен Америкада классикалық пропорцияларды (римдік бас әріптерінің ықпалымен) бейнелейтін, бірақ ең соңғы, заманауи бейне беретін нәрсе ретінде көре бастады. Футура, әсіресе, Бауэр және оның американдық дистрибьюторлық бөлімі брошуралар арқылы «қазіргі заманның рухын бейнелейтін» деп насихатталды, неміс слоганы «die Schrift unserer Zeit» («біздің заманымыздың шрифті») және ағылшын тілінде «бүгінгі және ертеңгі шрифті» қолданылды; көптеген қаріптер оның ықпалымен тікелей көшірмелер ретінде шығарылды немесе оларды еліктеуге мүмкіндік беретін балама әріптермен ұсынылды.

Towards the end of the eighteenth century neoclassicism led to architects increasingly incorporating ancient Greek and Roman designs in contemporary structures. Historian James Mosley, the leading expert on early revival of sans serif letters, has found that architect John Soane commonly used sans serif letters on his drawings and architectural designs. Soane's inspiration was apparently the inscriptions dedicating the Temple of Vesta in Tivoli, Italy, with minimal serifs. These were then copied by other artists, and in London sans serif capitals became popular for advertising, apparently because of the "astonishing" effect the unusual style had on the public. The lettering style apparently became referred to as "old Roman" or "Egyptian" characters, referencing the classical past and a contemporary interest in Ancient Egypt and its blocky, geometric architecture. Mosley writes that "in 1805 Egyptian letters were happening in the streets of London, being plastered over shops and on walls by signwriters, and they were astonishing the public, who had never seen letters like them and were not sure they wanted to". However, the style did not become used in printing for some more years. (Early sans serif signage was not printed from type but hand painted or carved, since at the time it was not possible to print in large sizes. This makes tracing the descent of sans serif styles hard, since a trend can arrive in the dated, printed record from a signpainting tradition which has left less of a record or at least no dates.) The inappropriateness of the name was not lost on the poet Robert Southey, in his satirical Letters from England written in the character of a Spanish aristocrat. It commented: "The very shopboards must be painted in Egyptian letters, which, as the Egyptians had no letters, you will doubtless conceive must be curious. They are simply the common characters, deprived of all beauty and all proportion by having all the strokes of equal thickness, so that those which should be thin look as if they had the elephantiasis." Similarly, the painter Joseph Farington wrote in his diary on 13 September 1805 of seeing a memorial engraved "in what is called Egyptian Characters". Around 1816, the Ordnance Survey began to use 'Egyptian' lettering, monoline sans serif capitals, to mark ancient Roman sites. This lettering was printed from copper plate engraving. Although it is known from its appearances in the firm's specimen books, no uses of it from the period have been found; Mosley speculates that it may have been commissioned by a specific client. A second hiatus in interest in sans serif appears to have lasted for about twelve years, until Vincent Figgins' foundry of London issued a new sans serif in 1828. Thereafter sans serif capitals rapidly began to be issued from London typefounders. Much imitated was the Thorowgood "grotesque" face of the early 1830s. This was arrestingly bold and highly condensed, quite unlike the classical proportions of Caslon's design, but very suitable for poster typography and similar in aesthetic effect to the (generally wider) slab serif and "fat faces" of the period. It also added a lower case. The term "grotesque" comes from the Italian word for cave, and was often used to describe Roman decorative styles found by excavation, but had long become applied in the modern sense for objects that appeared "malformed or monstrous". The term "grotesque" became commonly used to describe sans serifs. Similar condensed sans serif display typefaces, often capitals only, became very successful. Sans serif printing types began to appear thereafter in France and Germany. A few theories about early sans serifs now known to be incorrect may be mentioned here. One is that sans serifs are based on either "fat face typefaces" or slab serifs with the serifs removed. It is now known that the inspiration was more classical antiquity, and sans serifs appeared before the first dated appearance of slab serif letterforms in 1810. Wolfgang Homola dated it in 2004 to 1882 based on a study of Schelter & Giesecke specimens; Mosley describes this as "thoroughly discredited"; even in 1986 Walter Tracy described the claimed dates as "on stylistic grounds about forty years too early".]] Throughout the nineteenth and early twentieth centuries sans serif types were viewed with suspicion by many printers, especially those of fine book printing, as being fit only for advertisements (if that), and to this day most books remain printed in serif typefaces as body text. This impression would not have been helped by the standard of common sans serif types of the period, many of which now seem somewhat lumpy and eccentrically shaped. In 1922, master printer Daniel Berkeley Updike described sans serif typefaces as having "no place in any artistically respectable composing room." In 1937 he stated that he saw no need to change this opinion in general, though he felt that Gill Sans and Futura were the best choices if sans serifs had to be used. Through the early twentieth century, an increase in popularity of sans serif typefaces took place as more artistic sans serif designs were released. While he disliked sans serif typefaces in general, the American printer J. L. Frazier wrote of Copperplate Gothic in 1925 that "a certain dignity of effect accompanies due to the absence of anything in the way of frills", making it a popular choice for the stationery of professionals such as lawyers and doctors. As Updike's comments suggest, the new, more constructed humanist and geometric sans serif designs were viewed as increasingly respectable, and were shrewdly marketed in Europe and America as embodying classic proportions (with influences of Roman capitals) while presenting a spare, modern image. Futura in particular was extensively marketed by Bauer and its American distribution arm by brochure as capturing the spirit of modernity, using the German slogan "die Schrift unserer Zeit" ("the typeface of our time") and in English "the typeface of today and tomorrow"; many typefaces were released under its influence as direct clones, or at least offered with alternate characters allowing them to imitate it if desired.

Гротескті сансерифтердің қайта жаңғыруы және Халықаралық типографиялық стиль

Соғыстан кейінгі кезеңде "гротесктік" безсерифтерге қызығушылық артып кетті. "The Typography of Press Advertisement" (1956) еңбегінде баспагер Кеннет Дей Стивенсон Блейктің эксцентрикалық Гротеск сериясының "соңғы отыз жылдағы заманауи безсерифтердің жиынтықталған формаларында кездеспейтін ерекше мінез-қалпы" болғандықтан қайтадан танымал болғанын айтты. Жетекші шрифт дизайнері Адриан Фрутигер 1961 жылы он тоғызыншы ғасыр үлгісінде жаңа Универс шрифтын жасау туралы былай деп жазды: "Соңғы жиырма жылда бұл ескі безсерифтердің кейбіреулері 'Жаңа объективтілік' реакциясы жеңілгеннен кейін қайта жанданды. Шрифттің таза геометриялық түрі ұзаққа шыдамайды." Британиядағы осы кезең туралы Мосли 1960 жылы Монотиптің эксцентрикалық Монотип Гротеск дизайнына күтпеген тапсырыстар түскенін айтты: "[осы] Универстен де айқын түрде, алпысыншы жылдардың басында типографияда соққан жаңа революциялық желді білдіреді" және "оның біршама өңкей дизайны Гилл Санстың әдемілігінен жалыққан иконокласт дизайнерлерге тартымды болған сияқты". Асимметриялық макеттерді, Helvetica шрифтын және торлы жүйені кеңінен пайдаланатын дизайн стилі Швейцариялық немесе Халықаралық типографиялық стиль деп аталады.

Ерте кездері

"Египет": Каслонның алғашқы мақсатына арналған серифсіз баспа шрифтінің атауы; сонымен қатар, Джозеф Фарингтон 1805 жылы Джон Флэксменнің Исаак Хокинс Браунға арналған ескерткішіндегі серифсіз жазуды сипаттау үшін қолданғаны құжатталған, бірақ бүгінде бұл термин көбінесе плиткалы серифтерді, серифсіз емес, көрсету үшін қолданылады. "Antique": Әсіресе Францияда танымал; сондай-ақ, 19-20 ғасырларда серифсіз шрифттер танымал болған "Германия" деген кеңейтілген сөйлемнен шыққан. Бұл терминге алғашқы қолданушылар Миллер мен Ричард (1863) және Дж. Р. М. Вуд (1865) кіреді. Қытай, Жапония және Кореяда Шығыс Азия готикалық шрифттері – бұл бірдей қалыңдықпен және әшекейлеусіз сызықтармен сипатталатын стиль, сол себепті Батыс типографиясындағы серифсіз стильдерге ұқсас.

Жақында

"Линейлік" немесе "линейлік": "Линейлік" терминін Максимилиан Вокс VOX ATypI классификациясында серифсіз қаріптерді сипаттау үшін енгізді. Кейіннен Британдық стандарттар бойынша қаріптер жіктелімінде (BS 2961:1967), "lineale" сөзі "sans serif" жіктелім атауын алмастырды. "Simplices": Жан Алессандринидің "désignations préliminaires" (алдын ала белгілемелер) еңбегінде "simplices" (жай қаріптер) термині "lineal" атауы сызықтарға қатысты деген тұжырымға сүйене отырып, серифсіз қаріптерді сипаттау үшін қолданылады. Бірақ шындығында, барлық қаріптер, тіпті "линейлік" емес қаріптер де сызықтардан тұрады. "Швейцария": "Roman" (серифті) қаріптерге қарама-қарсы "sans serif" синонимі ретінде қолданылады. OpenDocument форматы (ISO/IEC 26300:2006) және Rich Text Format оны құжатта қолданылатын қаріп файлдарының жалпы "sans serif" қаріп ("шрифттер отбасы") атауын көрсету үшін пайдалана алады. Бұл, әдетте, Швейцариядағы серифсіз гротеск және неогротеск қаріптердің танымалдылығымен байланысты. "Индустриалдық": "көркемдік" принциптерге негізделмеген гротеск және неогротеск серифсіз қаріптерді көрсету үшін қолданылады, мысалы, гуманистік, геометриялық және декоративтік дизайн сияқты.