Әріптердің безендірілуі: шрифттер және серіфтер

Кіріспе

Типографиядағы сәндік элемент – қаріптің ерекшелігі. Sans serif қаріп, Serif қаріп, Serif қаріп (қызыл серифтер).

Типографияда сериф (/s/ɛr/ɪ/f/) – белгілі бір қаріптің немесе қаріптер отбасының ішінде әріптің немесе символдың негізгі сызығының соңына реттеліп бекітілген кішкентай сызық немесе штрих. Серифтерді қолданатын қаріп немесе "шрифттер отбасы" серифтік қаріп (немесе серифті қаріп) деп аталады, ал оларды қамтымайтын қаріп – sans serif. Кейбір типографиялық дереккөздер sans serif қаріптерін "гротеск" (неміс тілінде grotesk) немесе "готикалық" (бірақ бұл көбінесе қара әріпті қаріптерге де қатысты) деп, ал серифтік қаріптерді "роман" (неміс тілінде Antiqua) деп атайды. Серифтік қаріптерді төрт негізгі топқа жіктеуге болады: , , және , олардың пайда болу ретімен. Кейбір ескі стильдегі қаріптерді тағы да екі топқа бөлуге болады: және .

Ескі үлгідегі

Ескі стильдегі қаріптер 1465 жылы, Иоганн Гутенбергтің жылжымалы баспа станогын қабылдағаннан кейін көп ұзамай пайда болды. Италиядағы алғашқы баспагерлер Гутенбергтің қара әріпті баспасынан өзгеше типтер жасады, бұл Ренессанс каллиграфиясынан шабыттанған тік және кейіннен курсивтік стильдерді құрады. Ескі стильдегі серифтік қаріптер өздерінің табиғи сыртқы түрі мен шикі кітап қағазында жақсы оқылуының арқасында мәтіндік бөлімдерді безендіру үшін танымал болып келді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында ерте баспаға қызығушылықтың артуы Ренессанс баспагерлері мен қаріптер жасаушыларының дизайндарына қайта оралуға әкелді, олардың көптеген есімдері мен дизайндары бүгінге дейін қолданылып келеді. Ескі стильдегі қаріптер қалың және жұқа сызықтар арасындағы айқын ерекшеліктердің болмауымен (төмен сызық контрасты) және көбінесе, бірақ сирек, диагональды бағытпен (әріптердің ең жұқа бөліктері жоғары және төмен емес, бұрышта орналасқан) сипатталады. Ескі стильдегі қаріптер әдетте салмақ центрі 8 және 2 сағатта орналасқан солға қарай еңкейген оспен және серифтері әрқашан тіреулі (сериф пен соққыны байланыстыратын қисықтар бар) болады; бас серифтері көбінесе бұрышты болады. Ескі стильдегі қаріптер уақыт өте келе дамып, қазіргі қолжазба мен қара әріптердің ерекшеліктерінен абстракцияны арттырып, баспа техникасы жақсарған сайын нәзіктігі мен контрастын арттырды. Ескі стильдегі қаріптер көбінесе «Венециялық» (немесе «гуманистік») және «Гаральде» (немесе «Альдин») деп бөлінеді, бұл бөлініс Vox ATypI жіктеу жүйесінде жасалған. Дегенмен, кейбіреулер бұл айырмашылықтың тым абстрактілі екенін, мамандардан басқа біреулерге анықтау қиын екенін және стильдер арасындағы айырмашылық бастапқыда көрінгендей айқын емес екенін айтады. Арно және Тринитте сияқты қазіргі қаріптер екі стильді де біріктіре алады. Италияда ерте «гуманистік» римдік қаріптер енгізілді. Олар сол кезеңнің жазуына сәйкес жасалған, онда «e» әрпіндегі көлденең сызық бұрышты емес, көлденең болады; «M» әрпінде екі жақты серифтер болады; және көбінесе бетте салыстырмалы түрде қара түсті болады. Гаральде қаріптері, «e» әрпіндегі көлденең сызықтың тегіс болуын ұсынады, 1495 жылы гравер Франческо Гриффо баспагер Алдус Манутиус үшін жасаған ықпалды қаріптен шыққан, ол 1530 жылдардан бастап Францияда жасалған көптеген қаріптерге шабыт берді. Римдік қаріптерге қарағанда жеңіл және үлкен өлшемде жасалған француздық Гаральде қаріптері 1530 жылдардан бастап Еуропаға тез таралып, халықаралық стандартқа айналды. Осы кезеңде курсивтік қаріптер поэзия сияқты бейресми мақсаттар үшін қолданылатын жеке жанрдан, екпінділік үшін қосымша рөлге ие болды. Курсивтік қаріптер жеке дизайн мен пропорция ретінде қарастырылмай, римдік қаріптермен бірге қолдануға болатын, оны толықтыратын дизайнға ие болды. Қазіргі Гаральде ескі стильдегі қаріптердің мысалдары: Бембо, Гарамонд, Галлиард, Гранжон, Гоуди ескі стилі, Минион, Палатино, Ренард, Сабон және Скала. Венеция ескі стилінің ерекшеліктерін сақтайтын қазіргі қаріптер: Клостер, Адоб Дженсон, Алтын тип, Hightower Text, Кентавр, Гоудидің итальяндық ескі стилі және Беркли ескі стилі және ITC Legacy. Олардың көптеген түрлері қазіргі заманғы талаптарға сәйкес келу үшін Гаральде элементтерін қосады, әсіресе «M» әрпіне бір жақты серифтерді орналастырады; Клостер бұл ерекшелікке жатпайды.

Old style typefaces date back to 1465, shortly after Johannes Gutenberg's adoption of the movable type printing press. Early printers in Italy created types that broke with Gutenberg's blackletter printing, creating upright and later italic styles inspired by Renaissance calligraphy. Old style serif fonts have remained popular for setting body text because of their organic appearance and excellent readability on rough book paper. The increasing interest in early printing during the late 19th and early 20th centuries saw a return to the designs of Renaissance printers and type founders, many of whose names and designs are still used today. Old style type is characterized by a lack of large differences between thick and thin lines (low line contrast) and generally, but less often, by a diagonal stress (the thinnest parts of letters are at an angle rather than at the top and bottom). An old style font normally has a left inclining curve axis with weight stress at about 8 and 2 o'clock; serifs are almost always bracketed (they have curves connecting the serif to the stroke); head serifs are often angled. Old style faces evolved over time, showing increasing abstraction from what would now be considered handwriting and blackletter characteristics, and often increased delicacy or contrast as printing technique improved. Old style faces have often sub divided into 'Venetian' (or 'humanist') and 'Garalde' (or 'Aldine'), a division made on the Vox ATypI classification system. Nonetheless, some have argued that the difference is excessively abstract, hard to spot except to specialists and implies a clearer separation between styles than originally appeared. Modern typefaces such as Arno and Trinité may fuse both styles. Early "humanist" roman types were introduced in Italy. Modelled on the script of the period, they tend to feature an "e" in which the cross stroke is angled, not horizontal; an "M" with two way serifs; and often a relatively dark colour on the page. Garaldes, which tend to feature a level cross stroke on the "e", descend from an influential 1495 font cut by engraver Francesco Griffo for printer Aldus Manutius, which became the inspiration for many typefaces cut in France from the 1530s onwards. Often lighter on the page and made in larger sizes than had been used for roman type before, French Garalde faces rapidly spread throughout Europe from the 1530s to become an international standard. Also during this period, italic type evolved from a quite separate genre of type, intended for informal uses such as poetry, into taking a secondary role for emphasis. Italics moved from being conceived as separate designs and proportions to being able to be fitted into the same line as roman type with a design complementary to it. Examples of contemporary Garalde old style typefaces are Bembo, Garamond, Galliard, Granjon, Goudy Old Style, Minion, Palatino, Renard, Sabon, and Scala. Contemporary typefaces with Venetian old style characteristics include Cloister, Adobe Jenson, the Golden Type, Hightower Text, Centaur, Goudy's Italian Old Style and Berkeley Old Style and ITC Legacy. Several of these blend in Garalde influences to fit modern expectations, especially placing single sided serifs on the "M"; Cloister is an exception.

Антиква

Антиква (/æ//n/'/t//iː//k//w//ə/) – 15 және 16 ғасырларда кең таралған қолжазба немесе каллиграфия стилдерін имитациялауға арналған қаріп стилі. Әріптер ағынмен жазылу үшін жасалған, ал сызықтар үздіксіз байланысады; осылайша ол жеке сызықтары бөлінген Фрактур стиліндегі қаріптермен жиі салыстырылады. Екі қаріп неміс тілді елдерде біргеміске қолданылды, ал Антиква – Фрактур дауы көбінесе идеологиялық немесе саяси бағыттар бойынша өрбітіп дамыды. 20 ғасырдың ортасынан кейін Фрактур сұраныстан қалды және Антикваға негізделген қаріптер Германияда ресми стандартқа айналды. (Неміс тілінде "Antiqua" термині серифтері бар қаріптерді білдіреді.)

Голландиялық дәм

XVII ғасырда Нидерланды мен Германияда жаңа жанрлы серифтер пайда болды, оларды «голландтық талғам» («goût Hollandois» француз тілінде) деп атады. «Голландтық талғам» стиліндегі суретшілер: Хендрик ван ден Кире, Николас Бриот, Кристоффель ван Дийк, Миклош Тотафуси Кис және оның жұмысына негіделген Янсон мен Эрхардт типтері, сондай-ақ Каслон, әсіресе үлкен өлшемдердегілері. Олар «ескі стиль» мен «заманауи» қаріптердің арасында орналасқандықтан, «өткінші» деп аталады. Қалың және жұқа сызықтар арасындағы айырмашылық «ескі стильдегіге» қарағанда анық байқалады, бірақ Дидон қаріптеріндегідей айқын емес. Стресс көбінесе тік бағытта болады, ал «R» әрпі жиі иілген құйрыққа ие. Көптеген штрихтардың ұштары бұрышты немесе тік серифтермен емес, шар тәрізді элементтермен аяқталады. Өткінші қаріптерде көбінесе «h» әрпі төменгі оң жағынан сыртқа қарай ашылады. Жанр стильдерді біріктіретіндіктен, оның басталу және аяқталу шегін анықтау қиын. Көптеген танымал өткінші дизайн үлгілері сол стильдегі кейінгі туындылар болып табылады. Алғашқы кезеңдегі қаріптердің арасында Франциядағы «romain du roi», Франциядағы Пьер Симон Фурнье, Төменгі елдердегі Флейшман мен Розарт, Испаниядағы Праделл және Англиядағы Джон Баскервилл мен Булмердің жұмыстары бар. Жаңа дизайн үлгілерінің ішінде Times New Roman (1932), Perpetua, Plantin, Mrs. Eaves, Freight Text және бұрынғы «жаңартылған ескі стильдер» өткінші дизайн ретінде сипатталған. Ұлыбританиядағы XVIII ғасырдың соңындағы өткінші қаріптер Еуропаның Дидон қаріптерінің ықпалына түсе бастады, екі жанр арасындағы шекара, әсіресе мәтіндік қаріптерде, нашарлайды; Bell осыған мысал.

Жарайды

Дидон, немесе қазіргі заманғы серифтік қаріптер, алғаш рет 18 ғасырдың соңында пайда болды және қалың және жұқа сызықтардың ең жоғары контрастымен сипатталады. Бұл қаріптер тік бағыттағы стресске және тұрақты ені бар жұқа серифтерге ие, минимал жақшалары (тұрақты ені) бар. Серифтер өте жұқа, ал тік сызықтар өте қалың болады. Дидон қаріптері көбінесе ауысу кезеңінің немесе ескі стильдегі серифтік қаріптерге қарағанда аз оқылатыны саналады. Мысал ретінде Бодони, Дидот және Вальбаум қаріптерін келтіруге болады. Компьютерлік Модерн – заманауи замандағы танымал мысал. Көрінетін Century қаріпі – контрасты азайту арқылы жасалған осы негізгі дизайнның жұмсақ нұсқасы. Дидон қаріптері 19 ғасырдың басында баспа ісінде үстемдікке ие болды, бірақ ғасырдың екінші жартысында, әсіресе жаңа дизайн мен ескі стильдегі қаріптердің жаңғыруымен олардың танымалдылығы төмендеді. Баспа ісінде Дидон қаріптері көбінесе Harper's Bazaar сияқты журналдардың жоғары жылтыр қағазында қолданылады, себебі қағаз олардың жоғары контрастын жақсы сақтайды, ал олардың имиджі үшін «еуропалық» стильдегі қаріптер тиімді деп есептеледі. Олар көбінесе Еуропада кітап басып шығару сияқты жалпы мақсаттағы мәтін үшін қолданылады. Грек тілінде басып шығаруда олардың танымалдылығын сақтап келеді, себебі Дидот отбасы жаңадан тәуелсіздік алған Грецияда алғашқы баспаханаларды құрғандардың бірі болды. Дидон қаріптерінің ең танымал кезеңі баспа плакаттары мен коммерциялық материалдардың жылдам таралуымен және қалың қаріптердің пайда болуымен бірге келді. Осының нәтижесінде көптеген Дидон қаріптері «дисплей» үшін жасалған алғашқылардың бірі болды, ал «қалың бет» стилі кең таралған қосалқы түрге айналды.

Слэб шериф

Жамы серіф қаріптері шамамен 1817 жылға дейін жетеді. Бастапқыда плакаттар үшін назар аудару мақсатында жасалған, олардың өте қалың серіфтері бар, олар тік сызықтардың өзі сияқты қалың болады. Жамы серіф қаріптерінің түрлері көп: мысалы, Rockwell геометриялық дизайнға ие және сызық енінің минималды өзгеруін көрсетеді – олар кейде серіфтері қосылған сан-сериф қаріптері ретінде сипатталады. "Кларендон" үлгісі сияқты басқалары, үлкен және айқын серіфтерімен бірге, көптеген басқа серіф қаріптері сияқты құрылымға ие. Мұндай дизайнның серіфтері ені бойында кеңейетін жақшалы болуы мүмкін. Үлкен серіфтерінің айқындығы мен қалыңдығының арқасында жамы серіф қаріптері көбінесе плакаттарда және кішкентай баспаларда қолданылады. Барлық символдардың тең көлденең кеңістік алатын, яғни тең аралықты қаріптердің көптеген түрлері жамы серіф дизайнында жасалған. Газеттерде қолдануға арналған көптеген қаріптер, сапасы нашар қағазда оқуды жеңілдету үшін үлкен, жамы серіфтеріне ұқсас серіфтерге ие. Көптеген ерте жамы серіф қаріптері, плакаттарға арналғандықтан, тек қалың стильде шығарылған, ерекшеленуі – ені және көбінесе кішкентай әріптері болмайды. Жамы серіф қаріптерінің мысалдары: Clarendon, Rockwell, Archer, Courier, Excelsior, TheSerif және Zilla Slab. FF Meta Serif және Guardian Egyptian – газеттік және кішкентай баспаға бағытталған, жамы серіф сипаттамалары бар қаріптердің мысалдары, көбінесе қалың стилінде көрінеді. 20 ғасырдың соңында "гуманистік жамы серіф" термині Chaparral, Caecilia және Tisa сияқты қаріптерге қолданылды, олар күшті серіфтерімен, бірақ контурлық құрылымымен және ескі стильдегі серіф қаріптерінің ықпалымен ерекшеленеді.

Басқа стильдер

XIX ғасырда, қалыпты мәтіндік қаріптерден өзге, сериф қаріптерінің түрлері көбейді. Оларға әшекейлік, сәнді ұштары бар, серифтері жоқ "Тускан" қаріптері, сондай-ақ Францияда және Еуропаның басқа аймақтарында, визиткалар мен дүкендердің сыртқы жарнамасы сияқты белгілерде кең таралған "латын" немесе "күрт сериф" қаріптері кірді. "Латын" стиліндегі танымал қаріптерге Wide Latin, Copperplate Gothic, Johnston Delf Smith және одан да қарапайым Méridien жатады.

Оқуға және оқуға қабілеттілік

Serif қаріптері мәтін үшін кеңінен қолданылады, себебі олар басылымда sans serif қаріптерінен оқуға ыңғайлы деп есептеледі. 1982 жылдан 1990 жылға дейін ғылыми зерттеулер жүргізген Колин Уилдон, sans serif қаріптері оқырмандарға түсінуге кедерес келтіретін түрлі қиындықтар тудыратынын анықтады. Кэтлин Тинкельдің сөзіне сәйкес, зерттеулер «көптеген sans serif қаріптерінің serif қаріптеріне қарағанда сәл нашар оқылатын болуы мүмкін, бірақ мұқият орналастыру арқылы бұл айырмашылықты өтеуге болады» дейді. Sans serif қаріптері компьютер экранында оқуға қолайлы деп саналады. Алекс Пулдың пікірінше, «көптеген қолданыстағы қаріптердің оқу деңгейі шамалас» деп қабылдауымыз керек. Бір зерттеуде serif қаріптері экранда жақсы оқылатыны, бірақ көбінесе sans serif қаріптеріне басымдық берілмейтіні көрсетілді. Тағы бір зерттеуде жеке сөздерді түсіну уақыты serif қаріптерімен салыстырғанда sans serif қаріптерімен жазылғанда сәл жылдам екендігі анықталды. Жеке глифтің мөлшері 9–20 пиксел болғанда, пропорционалды serif элементтері және көптеген векторлық қаріптердің глифтерінің сызықтары жеке пикселдерден кіші болып келеді. Hinting, кеңістіктік антиалиасинг және субпиксельдік рендеринг осы жағдайда да ерекше serif элементтерін көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ олардың пропорциялары мен сыртқы түрі бұрмаланып, қалыңдығы глифтің көптеген сызықтарына жақын болып келеді, бұл глифтің түрін күрт өзгертеді. Осыдан келіп, экранда көрсетуге арналған мазмұн үшін sans serif қаріптерін қолдану ұсынылады, себебі олар төмен ажыратымдылықта жақсы масштабталады. Шындығында, көптеген веб-беттер sans serif қаріптерін пайдаланады. Жақында 300+ dpi ажыратымдылығы бар дисплейлердің енгізілуі бұл ұсынысты ескірген қылуы мүмкін. Serif элементтері жазудан пайда болғандықтан, олар көбінесе қолмен жазуда қолданылмайды. Жиі кездесетін ерекшелік – басылымдағы үлкен I әрпі, онда serif элементтерінің қосылуы осы әріпті кіші әріпті l-ден ажыратады. Басылымдағы үлкен J әрпі мен 1 саны да жиі serif элементтерімен қолмен жазылады.

Шығыс Азия

Қытай және жапон жазу жүйелерінде қытай таңбаларының ресми қаріптеріне негізделген, батыстағы сериф және серифсіз қаріптерге ұқсас, жалпы типтік стильдер бар. Қытайда дене мәтіні үшін ең танымал сериф тәрізді қаріптер санаты Song (宋体, ) деп аталады; Жапонияда ең танымал сериф стилі (明朝) деп аталады; ал Тайвань мен Гонконгта (明體, ) деп аталады. Бұл әріптеу стильдерінің атаулары Қытайда блокпен басып шығару гүлденген Сун және Мин дәуірлерінен шыққан. Баспа тақталарындағы ағаш түйіршіктері көлденең бағытта болғандықтан, түйіршіктермен бірге көлденең сызықтарды кесу оңай болды. Дегенмен, тік немесе көлбеу үлгілер жасау қиын болды, себебі олар түйіршіктермен қиылысып, тез сынып қалатын. Нәтижесінде, қаріпте көлденең сызықтар жұқа, ал тік сызықтар жуан болып қалыптасты. Қытай каллиграфиясына сәйкес (әсіресе кайти стилі), әр көлденең штрих қылқаламды батыру қозғалысымен аяқталады, сондықтан көлденең штрихтардың соңы да қалыңдайды. Осы дизайндық ерекшеліктер қазіргі Song қаріпінің қалыптасуына әкелді, ол жуан тік штрихтарымен, жұқа көлденең штрихтарымен, жалғыз көлденең штрихтардың соңындағы үшбұрышты безендірулерімен және жалпы геометриялық тұрақтылығымен сипатталады. Жапон типографиясында канжи және кана таңбаларындағы серифтерге тең келетін элементтер — "балық қабықтары" деп аталады. Қытай тілінде серифтер (有脚体, "аяқтары бар пішіндер") немесе (有衬线体, "өрнекті сызықтары бар пішіндер") деп аталады. Шығыс Азиядағы тағы бір кең таралған стильді қытай және жапон тілдерінде қара (黑体/體, ) деп, ал жапон тілінде готикалық қаріп (Gothic) деп атайды. Бұл топтағы қаріптердің әр штрихы бірдей қалыңдыққа ие, бұл "серифсіз" қаріптерге балама болып табылады. Бұл стиль алғаш рет газет тақырыптарында пайдаланылып, қазірде тақырыптарда, веб-сайттарда, жарнамалық стендтерде және билбордтарда кеңінен қолданылады.

Тайланд тілі

1913 жылы жасалған Farang Ses тай қаріптерінің арасында ескі стильдегі серифтік латын қаріптеріне тән қалың және жұқа сызықтарды алғаш рет қолданған қаріп болып табылады, бұл оның өте танымал болуына және цифрлық дәуірге дейін оның туындыларының кеңінен қолданылуына әкелді. (Мысалдар: Angsana UPC, Kinnari)