Кіріспе

Джойс Саммерс – «Баффи вампирлермен күреседі» (1997–2003) телесериалындағы ойдан туған кейіпкер. Кристин Сазерленд ойнаған Джойс – басты кейіпкер Баффи Саммерстің анасы және 144 эпизодтың 58-інен көрінеді. Сериалдың негізгі идеясы – Баффи – соңғы Қазақ, Саннидейл қаласындағы вампирлерге, демонға және басқа да жаман күштерге қарсы күресу үшін мистикалық күштермен берілген адамнан асып түсетін қабілеттері бар жас әйел. Ол бұрынғы барлық Қазақтар сияқты, 15 жасында тағдыры таңдалған және оған хабар берілген. Оның анасы Баффи телесериалдың екінші маусымының соңында оған айтуға мәжбүр болғанға дейін қызының күштері мен жауапкершілігінен бейхабар болады. Джойс осы ақпаратты естіп қорқып, бірақ тез сауығып кетеді және Баффи мен оған көмектесетін «Скуби тобы» деп аталатын достардың кішкентай тобы үшін сенімді тірек болып қалады. Ақырында Джойс Баффидің қауіпті демонмен күресіне бейімделеді, тіпті қызының қабілеттерін мақтан тұтып, құрметпен қарауға бастайды. Бесінші маусымда аурудан болған табиғи өлімі Баффиді ересек болуға мәжбүр етеді.

Құрылыс және құю

Телевизиондық сериал "Баффи – вампирлерді өлтіруші" (жиі "Баффи" деп қысқартылады) – Джосс Уэддонның туындысы. Ол 1992 жылы фильмге айналған сценарийде зұлымдықпен күресу үшін үстіміздік күшке ие болған жасөспірім қыз туралы идеяны пайдаланған. Фильмнің нәтижесіне көңілі толмаған Уэддон фильм оқиғасынан кейін көп ұзамай басталатын, оның соңына негізделген сериалды жасады. Фильмнің соңында, Лос-Анджелесте, Баффи мектеп спорт залында вампирлер тобымен күресіп, жеңіске жетеді. Телесериалдың басында Баффи және оның әкесінен ажырасқан анасы Джойс Саннидейл деген жаңа қалаға көшіп келеді. Мұнда Баффи Саннидейл орта мектебінде оқиды. Сериалда ол спорт залын өртеп жібергені үшін Лос-Анджелестен көшіп келгені, оны тәртіпсіз оқушы және алаңдатарлық қыз ретінде таныстырады. Сериалда жасөспірімдер жиі кездесетін нақты проблемаларды көрсету үшін қараңғы фантастика мен қорқыныш элементтері қолданылады, көптеген жағдайлар ересектердің қорқыныштары мен уайымдарын көрсетеді. Баффидің ата-анасы фильмде көрінбейді, бірақ оның анасы Джойс (Кристин Сазерленд) сериалда маңызды рөл атқарады. Фэнтези жанрын ұнатпайтын, қорқыныш жанрын жақтырмайтын Сазерленд 1996 жылы Нью-Йорк қаласынан Голливудқа көшіп келген, актерлік жұмыс іздемей жатқанда агенті оған Джойс рөлін ойнау мүмкіндігі туралы хабарлаған. Сазерленд Дэвид Бореаназбен, Баффидің романтикалық қызығушылығы Ангелмен бір күні кастингтен өтті және сценарийшілер мен кастинг агенттерімен оқыған материалмен өте табиғи түрде өзін ыңғайлы сезінгеніне таң қалды. Сұхбатында Сазерленд жасөспірімдермен тым ұқсас екенін айтты. Оның оларға деген эмпатиясы актерлерді де, кейіпкерлерді де қорғауға итерді. Баффи мектепте бекініп алғанда, Джойс, жақында ажырасқан, үйді жабдықтаумен және өнер галереясын басқарумен айналысады. Бастапқыда ол Қазақы рөліне қайта оралуға құлшынбаса да, Баффи мектеп кітапханашысы Джайлз (Энтони Хед), оның жаңа Бақылаушысы, оған вампирлермен және басқа да жын-шайтандармен қалай күресу керектігін үйретуге тағайындалған ұстаз және тәлімгермен бетпе-бет келеді. Баффи бұл туралы анасына айтпайды, ал Джойс Баффидің Қазақы рөлінен және Джайлстың оның өміріне тигізген әсерінен бейхабар болады, кейіннен ол Джайлс Баффиге одан жақын болғандай көрінгенде ренжімек. Ғалым Дж. П. Уильямстың айтуынша, Джойс рөлі сериалдың басында Супермен кейіпкері Лоис Лейнге өте ұқсас, ол Кларк Кентті көзілдірігімен және Суперменді көзілдірігісіз ажырата алмайды. Баффиді авторлар жиі супербатыр деп атайды, ал Джойс Баффидің қабілеттерін және жауапкершіліктерін бастапқыда білмеуі сериалдағы кейіпкерлер мен көрермендердің Джойс ақыл-ойы мен ниеттеріне күмәнмен қарауына себеп болады. Мысалы, Джойс Баффиге қатты қызығушылық танытқан Джайлсты тек бұрын академиялық проблемаларға тап болған оқушы Баффи туралы мұғалім ретінде көреді. Баффи зерттеушілері Баффидің мамандығына қасақана бейжайлық танытуын жақсы талдаған. Баффидегі тұрақты тақырып – жасөспірімдер мен ересектер арасындағы ұрпақ аралығындағы айырмашылық. Сериал бойында ересектер жасөспірімдер бастан кешіретін нағыз қорқыныштарды көруге құлшынбайды. Баффидің анасы ретінде Джойс бірнеше рет қызының Қазақы рөлінің дәлелдерімен кездеседі, Сазерленд мұны Джойс тарапынан бас тарту түрі ретінде қарады. Джойс пен Баффи арасындағы жанжал трагикалық және күлкілі де. Баффи сабақтан қашып кеткенде немесе Қазақы міндеттерін орындау үшін кешкі уақытта сыртта қалғанда, Джойс оны үйде ұстау арқылы жазалауға тырысады. Джойс Баффиге қарсы тұру керек кезде оны жерге қамау сияқты қиын жағдайларға жауап береді. Баффи Қожамен (Слейерді өлтіріп, Саннидейлде тозақ есігін ашу туралы пайғамбарлықты орындауға тырысатын вампирлер сектасының басшысы) күресуге тырысқанда, Джойс саркастикалық түрде: "Егер сен шықпасаң, әлемнің соңы болады" дейді. Шындығында, солай болуы мүмкін, немесе Баффиге оның тағдыры туралы айтады, оның жас кезінде өлуі мүмкін екенін біледі. Бұл тілдің екіжақтылығы кейіпкерлер арасындағы ұрпақ аралығындағы айырмашылықты күшейтеді. Ол аналар балаларын интуитивті түрде түсінуі керек деген үмітті білдіреді. Сазерленд бұл өзгеріске қуанды, Джойс ақыры Баффидің Қазақы рөлін білгеннен кейін Джойс пен Баффи арасындағы қарым-қатынас "өте бай болды" деп сезінді. Той кезінде Баффи отбасы мен достарының арасында өзін ыңғайсыз сезінеді, ол тағы да кетуді ойлайды. Джойс пен Баффидің ең жақсы досы Уиллоу Розенберг (Алисон Ханниган) екеуі де Баффимен ашуланып сөйлейді, Джойс барлық жауапты білмейтінін және Баффиге талап қою қате болғанын мойындайды. Бұл эпизод Джойс ата-ана ретінде қайта оралуын көрсетеді, Баффиді қашықтыққа итеру қателігін мойындауы Джосс Уэддон кейіпкерлеріне тән асыл қасиет. Джойс 16 жастағы қызға айналады, бұл Кристин Сазерленд үшін ғана емес, сонымен қатар жылдар бойы бетпе-бет келмеген естеліктерді қайтаруға себеп болды. Джайлс Баффидің әкесінің рөлін атқарады, Баффи Джойс Джайлске қызығушылық танытуын мазасыздықпен қабылдайды. Джойс бұрын кездескен ("Тед"), бірақ Баффи, және осылайша көрермендер, Джойсты жыныстық тұлға ретінде қарастырмайды, ол ең алдымен ана. Лорна Джоуэттің сөзіне сәйкес, Джойс сериалдағы кейіпкерлердің арасында ерекше: "Джойс әрқашан және тек Баффидің анасы, ешқашан басқа адам немесе команда мүшесі емес". Джойс басшылық рөл атқарады, қаланың табиғаттан тыс жамандықтары туралы алаңдаған ата-аналарға сөз сөйлейді, "Қазақылар мен колдовствошылар" және басқа да монстрларды атап өтеді. Оның Баффидің қараңғы әлеміне араласуға тырысуы, оның нәтижесімен бірге, Баффидің шақыруына қатысты оның әлсіздігін көрсетеді. Ол Баффинің бастан кешіретінін қорғауға не түсінуге шамасы келмейді – жасөспірім ата-ананың бөлінуінің тағы бір көрінісі. Төртінші маусымда Баффи мен Уиллоу колледжге түскенде Джойс рөлі айтарлықтай қысқартылады. Кристин Сазерленд және оның отбасы Италияға көшіп, онда тұрақты түрде қоныстанды, сондықтан ол маусымда тек бес эпизодта ойнады. Анасының алыстауына байланысты Баффи кейбір проблемаларын өзі шешуге мәжбүр болады, оның ең кішкентайы – "Ауырсынуда" Джайлс пен "Scooby Gang" үшін Құрбандықтың кешкі асын дайындау. Баффи колледжде оны күдікке түсіретін және наразылық тудыратын, бірақ сонымен бірге оның интеллектуалдық қабілетін жоғары бағалайтын әйел психология профессорымен кездеседі. Профессор Мэгги Уолш маусымның бірінші бөлігінде Баффи үшін анасының орнына келеді.

5-маусым: Джойстің өлімі

Автор Роз Кавени атап өткендей, Джойс бесінші маусымның отбасылық және Баффи күштермен күресуге немесе бақылауға қабілетсіз болатын тақырыптарының орталық тұлғасы болады. Саммерс отбасына жаңа кейіпкер енгізіледі: Баффи 14 жасар Доун (Мишель Трахтенберг) есімді қарындасын аяқтап алады, ол барлық өлшемдерге порталдарды ашатын "кілт" мистикасының бейнесі. Доун келгенге дейін Джойс жалғыздық сезіміне толы болған, себебі Баффидің жауапкершілігі артып, үйі Баффи болмағанда тыныш болатын. Ол еңсереуімен румын вампирі граф Дракуланы шақырып алады. Доун өзінің кім екенін білмесе де, Баффи оның шын мәнісін біледі. Ол қатты бас ауруынан кейін есінен танып, ауруханаға түседі. Ми ісігінің бір жағымсыз әсері – Джойс Даунды нағыз қалпында көреді: жарқын, әдемі, мистикалық энергия, оны қорғау керек. Доунның тегі туралы шындықты білгеніне қарамастан, Джойс оны жақсы көреді, ол Саммерс отбасына жататын күнәсіз екенін түсінеді және оны қорғау үшін Баффи мен Джайлзбен бірігеді. Доунды адам еткен сиқыр оны Джойс пен Баффиге биологиялық жақын қылды. Доунды қорғау үшін, сондай-ақ Джойске ми операциясынан кейін күтім жасау үшін Баффи жатақтан шығып, отбасылық үйге оралады. Райли Финн (Марк Блукас), Баффидің соңғы бір жылдағы жігіті, "Тұманға" деген эпизодта кетеді. Оның кетуінен кейін және "Мен сені сүю үшін жаралдым" эпизодында Баффи өзіне жігіт қажет емес екенін сезіне бастайды. Бірақ эпизодтың соңында үйіне келгенде диванда анасының жансыз денесін тауып, бұл шешіміне деген сенімділігі шайқалады. Джойстің өлімі "Дене" эпизодында толық зерттеледі, кейіпкерлердің бәрі бір кезде жанды болған Джойстің қалай моргтағы денеге айналғандығын түсінуге тырысады. Ғалым Джес Баттис отбасы мүшелерінің серияда жоқ (Уиллоу), хаотикалық (Ксандер) немесе өте бұзылған (Аня) ретінде бейнеленгеніне қарағанда, Джойс осы екі шекті аралықта екенін жазады. Оның зор күшті супергерой мен мистикалық кілттің анасы болудағы табысы, қалыпты өмірдің қуанышы ми ісігімен жойылды, және тек содан кейін ол және басқа кейіпкерлер оның қаншалықты күрделі жұмыс істегенін түсінеді. Ғалымдар үшін ісік Баффиге қамқорлық жасай алмауының физикалық көрінісі немесе Баффи жақын арада кездеспейтін өлімнің бір түрі. Джосс Уэдон үшін ісік тек қана қатерлі ісік болды. Ол Джойсті үшінші маусымда өлтіруді жоспарлаған, ал ол эпизодты өзінің анасын ми аневризмасынан жоғалтқан кезде көргенін бейнелеу үшін жазған. 2001 жылы Уэдон сұхбаттасушыға: "Мен Джойсті өлтіретінімді білдім, және мен өз анамды жоғалтқаным үшін көрсеткім келген нәрсе – бұл таңғажайып, ақымақ қайғы және адамдардың өлімге деген әртүрлі реакциялары" деді. "Дене" Рождестволық кешкі ас сахнасымен басталады, оны таңдаған отбасының басшысы ретінде Джойс басқарады. Үстелдің жанында Баффи, Доун, Джайлс, Уиллоу, оның қарындасы Тара (Эмбер Бенсон), Ксандер және оның бұрынғы жын қызы Аня (Эмма Колфилд) отырады. Прагматикалық тұрғыдан, сахна Баффидің өлген анасын тауып, оны қайта тірілтуге тырысқан драмалық сәттеріне титрлер қосылмауы үшін енгізілді. Уэдон эпизодтағы иллюзияны бұзатын элементтерді қосуды қаламады. Ересекке айналып келе жатқан жасөспірім кейіпкерлердің үнемі қорқыныш пен зұлымдыққа тап болатын әлемінде Джойс тұрақты және болжамды өмірді білдіреді. Оның өлімі Баффи жиі қалаған, бірақ ала алмайтын өмірдің қиындықсыз екендігі туралы ақиқатты жояды. Сол сияқты, адам сезімдері мен әлсіздігімен таныс емес Аня да Джойстің өліміне қатты қайғырып, көңілі қалады.

Басқа көріністер

Джойс "The Body" сериясындағы өлімінен кейін төрт эпизодта пайда болады, біріншіден, бесінші маусымдағы "The Weight of the World" сериясында жас әйел ретінде: Баффи ата-анасының Даунды нәресте ретінде үйге әкелгені туралы қайта-қайта келетін, бірақ жалған естеліктері болады. Эпизод Баффидің анасының өліміне шыдамауы және Даунды қорғауға бейімсіздігін, сондай-ақ Баффидің өзінің сәтсіздіктері мен кінәсіне деген құштарлығын көрсетеді. Алтыншы маусымның "Қайта қалыпқа келгендей" эпизодында Баффидің Саннидейл әлемі психопатологияның көрінісі ретінде ұсынылады: демонмен пышақталғаннан кейін Баффи өзі батыр болған әлемнің иллюзия екеніне көз жеткізеді. Бақытты некеде тұрған ата-анасы оны психиатриялық клиникаға барады, ол оған ол қиялға берілген азғырылған әлеммен күресіп, олармен бірге үйге оралуға кеңес береді. Джойс жетінші маусымда екі рет пайда болады: ол "Өлілермен әңгімелерде" Бірінші Зұлымның кейпінде Даунды мазалайды және "Түн жақындағанда" Баффидің түсінде Бірінші Зұлымның жаңа бейнесі ретінде соңғы рет пайда болады.

Ықпал

Сериал бойында Баффи жиі қалаулы болу және қабылдану туралы алаңдаушылығын білдіреді. Оның ең айқын көрінісі – кейіпкерлердің түстері шындыққа айналатын бірінші маусымның "Қорқыныштар" эпизодында. Баффидің түсінде әкесі қыз ретінде кемшіліктері болғандықтан, енді онымен уақыт өткізгісі келмейтінін қатыгездікпен айтады. Ол мектептегі тәртіпсіз мінез-құлқы мен үйдегі бағынбауы ата-анасының некесінің аяқталуына себеп болуы мүмкін деп қорқады. Ол достары мен отбасын өзіне қауіпті жағдайлардан қорғау үшін алыстатады, бірақ сонымен бірге олардың көмегіне мұқтаж. Психологтар Баффи туралы жазғанда, оның алаңдаушылық тәртібіне бейім екенін айтады, себебі алаңдаушылық тәртібі бар адамдар көбінесе уайымдайды және проблемаларға ден қояды, ал зерттеулер мұндай мінез-құлықтар мұрагерлікпен берілетінін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, олар Джойстің Баффиге ерте маусымдарда тым қамқорлық танытуын талдайды: оның тыңсыздануы Баффиге жатын бөлмесінің терезесі арқылы үйге тым-тымысынан кіруге мәжбүр етеді. Джойс сондай-ақ оны жаман мінез-құлық танытатын сыныптастарынан аулақ болуға үнемі ынталандырады. Оған қарамастан, Джойстің Баффиге деген тәрбиесі Баффинің басқа Қазақтарға қарағанда ұзақ өмір сүруіне себеп болды – олар көбінесе өте жас кезеңде қайтыс болады, және Баффидің күшін дамытуға көмектесті. Джойс пен Джайлз Баффиге моральдық және эмоциональдық тұрғыдан жетекшілік ету үшін көбінесе ұқсас тәсілдер қолданады. Баффидің Энджелмен трагикалық махаббаты, екеуіне де бақыт әкелмейтін қарым-қатынас, Джойстің Ангелдің оны аяқтауын сұрағаннан кейін, ішінара аяқталды. Лорна Джоуетттің сөзіне сәйкес, Джойс – үлкен көрермендердің жас кейіпкерлердің іс-әрекеттерін бағалауына мүмкіндік беретін құрал. Джоуетт Джойсті «постфеминистік матриарх» деп санайды: ол ер адамдардың қатысуын сирек қажет ететін үйдің басшысы. Джоуетттің пікірінше, Баффи екі әйел желісінен тараған: Қазақтар және Саммерстер. Баффиге қарамастан, Джойс ешқашан өзін ер адамдар тастап кеткенін айтпайды және әйелдік қасиеттерін сақтайды: ол өнер галереясын басқарады, басқа достары бар және кездесулерге қатысады. Джес Баттис Джойстің Баффидің анасы ретіндегі рөлі, кемінде, оның өліміне дейін, жалғыз аналар туралы қоғамның күткеніне байланысты көрермендердің назарынан тыс қалғанын айтады. Баффидің қайғысы Баффидің Джойс сияқты болуымен бірдей уақытта болуы керек. Бұл процесте Баффи Джойстің рөлін орындауға тырысады, оны Қазақ болудан да қиын деп санайды.