Кіріспе

Псевдонаулық сенімдер

Биоритм теориясы – адамдардың күнделікті өміріне дәл 23, 28 және 33 күндік кезеңдердегі ритмикалық циклдердің айтарлықтай әсер етеді деген псевдонаулық идея, әдетте 23 күндік физикалық цикл, 28 күндік эмоционалдық цикл және 33 күндік интеллектуалдық цикл. Бұл идеяны 19 ғасырдың соңында Вильгельм Флисс дамытты және 1970 жылдардың соңында АҚШ-та кеңінен танымал болды. Бұл ұсыныс тәуелсіз түрде тексерілді, бірақ оның ешқандай дұрыстығы анықталған жоқ. Биоритмдер туралы түсінікке сәйкес, адамның өміріне оның ақыл-ой, дене және эмоциялық белсенділігі сияқты әртүрлі салалардағы қабілетіне әсер ететін биологиялық циклдер әсер етеді. Бұл циклдар туған кезден бастап өмір бойы тұрақты (синус толқыны) түрде өзгереді және математикалық модельдеу арқылы адамның осы салалардың әрқайсысындағы қабілет деңгейін күн сайын болжауға болады. Бұл денедегі биофидбэк химиялық және гормоналды секреция функцияларының уақыт өте келе синусоидты мінез-құлық көрсете алады деген ойға негізделген. Көптеген биоритм модельдері үш циклді қолданады: 23 күндік физикалық цикл, 28 күндік эмоционалдық цикл және 33 күндік интеллектуалдық цикл. 28 күндік цикл орташа әйелдің менструалдық циклымен бірдей ұзақтықта болғанымен және бастапқыда «әйелдік» цикл ретінде сипатталғанымен (төменде қараңыз), екеуі міндетті түрде синхронды емес. Бұл циклдердің әрқайсысы синусоидальды түрде жоғары және төмен шектер арасында өзгереді, ал цикл нөлдік сызықты кесіп өтетін күндері үлкен қауіп немесе белгісіздікпен байланысты «қатерлі күндер» деп сипатталады. +100% (максимум) және -100% (минимум) аралығындағы сандар әрбір циклдегі ырғақтың белгілі бір күніндегі орнын көрсетеді. Жалпы алғанда, 0% ырғақ орта нүктеден өтіп, адамның өміріне ешқандай нақты әсер етпейді деп есептеледі, ал +100% ырғақ (циклдың шыңында) сол салаға үлкен мүмкіндік береді, ал -100% ырғақ (циклдың төменгі нүктесінде) сол салаға өмірді қиындатады. Адамның барлық ырғақтары бірдей жоғары немесе бірдей төмен болатын күннің ешқандай ерекше мағынасы жоқ, тек осы сирек кездесетін экстремалды жағдайлардың адамның өміріне тигізетін белгілі бір пайдасы немесе зияны бар. Үш танымал циклдан басқа, үштің сызықтық комбинациясына немесе ұзағырақ немесе қысқарақ ырғақтарға негізделген әртүрлі басқа циклдар да ұсынылған.

Тарих

Биоритмистердің 23 және 28 күндік ырғақтарын алғаш рет 19 ғасырдың соңында Берлин дәрігері және Зигмунд Фрейдтің досы Вильгельм Флисс ойлап тапты. Флисс 23 және 28 күндік аралықта туу және өлім сияқты бірнеше құбылыстарда реттеліліктер байқағанын айтты. Ол 23 күндік ырғақты "еркек", ал 28 күндік ырғақты "әйел" деп атады, бұл ай сайынғы циклмен сәйкес келеді. 1904 жылы Вена психология профессоры Германн Свобода да ұқсас қорытындыға келді. Инсбрук университетінің инженерлік ғылым профессоры Альфред Телтшер Свободаның жұмысын дамытып, студенттерінің жақсы және жаман күндері ырғақты үлгіні ұстанатынын болжады; ол мидың қабылдау қабілеті, зиялы қабілеті және сергектігі 33 күндік циклдармен өтеді деп сенді. Жеке пайдалану үшін биоритмдерді құру 1970 жылдары АҚШ-та танымал болды; көптеген орындарда (әсіресе видео ойын автоматтары мен ойын-сауық орындарында) туған күні енгізілгеннен кейін диаграммаларды ұсынатын биоритм машинасы болды. Биоритм бағдарламалары жеке компьютерлерде жиі қолданылатын қосымша болды; ал 1970 жылдардың соңында нарықта Космос 1 және Касио Биолатор сияқты қолмен пайдаланатын биоритм калькуляторлары да болды.

Қосымша зерттеулер

Бірнеше бақыланатын, тәжірибелік зерттеулер 23, 28 және 33 күндік циклдар мен оқу үлгерімі арасындағы байланысты анықтамады. Осы зерттеулерге мыналар кіреді:

Джеймс (1984)

Джеймс биоритмдер ғылымға негізделген болса, онда әр ұсынылған биоритм циклі міндеттерді орындауға әсер етеді деп болжады. Сонымен қатар, ол биоритм циклінің әр түрі (атап айтқанда, зиялық, физикалық және эмоционалдық) сәйкес цикл түрімен байланысты тапсырмаларға ең көп ықпал ететінін күтті. Мысалы, зиялық биоритм циклдері академиялық емтихан нәтижелеріне ең көп әсер етеді деп болжады. Гипотезасын тексеру үшін Джеймс 368 қатысушыны бақылап, олардың зиялық, физикалық және эмоционалдық функциялармен байланысты міндеттердегі нәтижелерін тіркеді. Эксперименттік зерттеулерден алынған деректерге сүйене отырып, Джеймс қатысушылардың биоритмдік күйінің (үш циклдің кез келген түрінде) және олардың тәжірибелік сынақтардағы нәтижелері арасында ешқандай байланыс жоқ деген қорытындыға келді.

Певето (1980)

Певето биоритмдер мен оқу үлгерімі арасындағы, әсіресе оқу дағдысы тұрғысынан ұсынылған қатынасты зерттеді. Жиналған деректерді талдау нәтижесінде Певето студенттердің оқудағы үлгерімінде физикалық, эмоционалдық және интеллектуалды биоритм циклдарының жоғары, төмен немесе күшті күйлерінде ешқандай маңызды айырмашылықтар жоқ деген қорытындыға келді. Осыған байланысты, оқу дағдысы арқылы өлшенген оқу үлгеріміне биоритм циклдарының ешқандай әсері жоқ деген шешім қабылданды.