Кіріспе

Жасырын операция кезінде тыңшы ұйымға енгенде қабылдайтын көрінетін жеке басы немесе лауазымы.

Шет елдік, әскери немесе полициялық барлау және қарсы барлау қызметіндегі жасырын жеке тұлға – жасырын операция кезінде тыңшының енген ұйымда қабылдайтын көрінетін жеке басы және/немесе рөлі немесе лауазымы.

Ресми қаптама

Тыңшылықта, ресми жамылғы оперативші – бұл оперативші жұмыс істейтін үкіметпен дипломатиялық байланысы бар ұйымда, мысалы елшілік немесе консулдықта лауазымға ие болатын адам. Бұл агентке ресми дипломатиялық иммунитет береді, осылайша оларды тұтқынға алынған тыңшыларға әдетте тағайындалатын қатаң жазалардан қорғайды. Ресми жамылғы агенттің құпия жауырық рөлі анықталған жағдайда, қабылдаушы ел агентті көбінесе persona non grata деп жариялап, елден кетуге бұйырады. Ресми жамылғы оператившілерге мемлекеттік қорғау қарастырылады және тыңшылық қызметі кезінде ұсталған жағдайда өз үкіметінен дипломатиялық қорғау сұрауға құқылы. Басқаша айтқанда, ресми жамылғы оператившілер – өз елдері ресми түрде мойындаған агенттер.

Бейресми қоршау

Тыңшылықта, ресми емес жамылғымен жұмыс істейтін (NOC) оперативтік қызметкерлер – бұл жұмыс істейтін үкіметпен ресми байланысы жоқ және ұйымдарда жасырын рөлдерді атқаратын қызметкерлер. Бұл ресми жамылғымен жұмыс істейтін оперативтік қызметкерден өзгеше, олар өз үкіметінде, мысалы дипломатиялық қызметте лауазымға орналасып, тыңшылық қызметі ашылған жағдайда дипломатиялық иммунитетпен қамтамасыз етіледі. Ресми емес жамылғымен жұмыс істейтін оперативтік қызметкерлерде мұндай "қорғау желісі" болмайды, және ұсталған жағдайда, тыңшылық жасады деген айып тағылса, қатаң қылмыстық жазаға, тіпті өлім жазасына дейін кесіледі. Ресми емес жамылғымен жұмыс істейтін оперативтік қызметкерлер әдетте өз үкіметтерімен байланыстарын жоққа шығаруға дайындалады, осылайша сенімді жоққа шығаруға мүмкіндік алады, бірақ сонымен қатар оларға дипломатиялық құқықтық көмек немесе олардың қызметін ресми мойындау мүмкіндігінен айырылады. Мұндай оперативтік қызметкер немесе агент NOC (айтылуы /nɒk/ NOK) немесе "заңсыз" деп аталуы мүмкін (Құпия HUMINT операциялық техникаларына қараңыз). Кейде агенттерге жалған жеке тұлға беру үшін көлеңке компаниялар немесе номиналды ұйымдар құрылады.

Тарих

Шет елге тыңшылық үшін жіберілген агент, мысалы, кәсіпкер, коммерциялық емес ұйымда (мысалы, гуманитарлық топта) немесе ғалым ретінде жұмыс істей алады. Мысалы, ЦРУ-дың Исмаил Джонс екі он жылға жуық NOC ретінде қызмет етті. ЦРУ ескерткіш қабырғасында есімдері мен қызмет мерзімі көрсетілмеген агенттердің көпшілігі, NOC агенттері ретінде қызмет етіп жүрген кезде шетелде қаза тапқан немесе жазаланған деп есептеледі. Жақсы дамыған және белгілі тыңшылық қызметтері бар елдерде, тарихи тұрғыдан алғанда, ұсталған шетелдік NOC агенттерінің көпшілігі, «джентльмендік келісім» сияқты, басқа ұсталған NOC агенттерімен тұтқын алмасу арқылы елге қайтарылған. Кейбір елдерде ресми емес жамылуды пайдалану туралы ережелер бар: мысалы, ЦРУ кейде агенттерді белгілі бір көмек көрсету ұйымдарының мүшелері немесе дін қызметкерлері ретінде жасыруға тыйым салады. Ресми емес жамылу әңгімелерінің күрделілігі әртүрлі. Кейде агент жақсы орналасқан компанияға тағайындалады, ол қажетті мүмкіндіктерді ұсынуы мүмкін. Басқа жағдайларда агенттерге жалған жеке тұлға беру үшін толыққанды фирмалар құрылуы мүмкін. Мысалға, Вьетнам соғысы кезінде ЦРУ қолданған Air America және ЦРУ-дың жаппай қырып-жою қаруларын зерттеуде пайдаланған, ал Plame ісі салдарынан жарияланған Brewster Jennings & Associates компанияларын келтіруге болады.

Мысалдар

Бұрынғы MI6 офицері "Николас Андерсон" өзінің қызметіндегі оқиғасын NOC: Бейресми жапсырма: Британдық құпия операциялар және екі жалғасы: NOC Twice: More UK Non Official Cover Operations және NOC Three Times: Knock On Effect (Трилогияның соңғысы) атты құрастырылған өмірбаянында (британ заңдарына сәйкес) жазды. Майкл Росс, Мосадтың бұрынғы офицері, өзінің "Еркіндік іздеуші: Халықаралық террористердің ізін қуған израиль тыңшысының керемет шын оқиғасы" (Skyhorse Publishing, 2007 жылдың қыркүйегі) атты естеліктерінде баяндайтындей, Мосадтың NOC немесе "жауынгер" ретінде жұмыс істеді. Көрнекті көркем мысалдардың бірі – Чак Баррис, ол өзінің кітабында және "Қауіпті сананың жаңғырығы" фильмінде 33 адамды өлтірген NOC болғанын әжуалай айтқан. Тағы да мысалдар "Құрмет қарызы" және "Он бірінші заң" кітаптарында, "Мүмкін емес миссия", "Шпиондық ойын", "Борнның кімлігі", "Қауіпсіз үй" және "Жаңадан келген" фильмдерінде, сондай-ақ "Американдықтар", "Жасырын тапсырма", "Жақсылар", "Түнгі менеджер", "Жасырын операциялар", "Шпион" және "Отаншыл" телешоуларында келтірілген.