Кіріспе
Мұнай өндірудің ең жоғары деңгейіне жеткен уақыт нүктесі Peak brand motor oil Peak oil – мұнай өндірісінің әлемдік деңгейде ең жоғары шегіне жеткен, одан кейін мұнай өндірісінің қайта келмейтін төмендеуі басталатын теориялық уақыт. Мұнай шыңының басты мәселесі – әлемдік көлік жүйесінің бензин мен дизель отынына үлкен тәуелділікте болуы. Көлікті электр көліктеріне, биоотынға немесе отынды тиімдірек пайдаланатын көлік түрлеріне (пойыз, су жолдары) ауыстыру мұнайға деген сұранысты азайтуға көмектеседі. Мұнай шыңы мұнай қорының азаюымен тығыз байланысты; әлемдік мұнай қоры шектеулі болғанымен, шектеуші фактор мұнайдың болуы емес, оны белгілі бір бағада экономикалық тұрғыдан өндіруге болатындығы. Тарихи тұрғыдан алғанда, мұнай өндірісінің азаюы белгілі қорлардың аяқталуына байланысты болады деп есептелген, бірақ соңғы кезде мұнайға деген сұраныстың төмендеуі мұнай бағасын өндіру құнына қатысты төмендетуі мүмкін деген жаңа теория пайда болды, бұл көміртегі шығарындыларын азайтуға ықпал етуі мүмкін. Немесе, мұнай бағасының үнемі жоғары болуына байланысты сұраныс азаюы мүмкін. Өткен ғасырда мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейінің уақыты туралы көптеген болжамдар жасалды, бірақ олар кейінгі мұнай өндірісінің өсуімен расталмады. М. Кинг Хабберт 1956 жылы жариялаған мақаласында бұл ұғымды енгізіп, ресми теория ұсынды және АҚШ-тың мұнай өндірісі 1965 және 1971 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жетеді деп болжады. Хабберттің әлемдік мұнай өндірісінің шыңы туралы алғашқы болжамдары мерзімінен бұрынғы болып шықты. Бұл болжамдар болашақ экономикалық тенденцияларға, технологиялық дамуға және қоғам мен үкіметтердің климаттық өзгерістерді жеңілдетуге бағытталған күш-жігеріне байланысты.
Peak brand motor oil
Peak oil is the theorized point in time when the maximum rate of global oil production will occur, after which oil production will begin an irreversible decline. The primary concern of peak oil is that global transportation heavily relies upon the use of gasoline and diesel fuel. Switching transportation to electric vehicles, biofuels, or more fuel efficient forms of travel (trains, waterways) may help reduce oil demand. Peak oil is very closely related to the concept of oil depletion; while global petroleum reserves are finite, the limiting factor is not whether the oil exists but whether it can be extracted economically at a given price. Historically, it was theorized that a secular decline in oil production would be caused by eventual depletion of known reserves, though more recently a new competing theory has emerged that reductions in oil demand may reduce the price of oil relative to the cost of extraction, as might be induced to reduce carbon emissions. Or, demand may be reduced from demand destruction triggered by persistently high oil prices. Numerous predictions of the timing of peak oil have been made over the past century before being falsified by subsequent growth in the rate of petroleum extraction. M. King Hubbert is often credited with introducing the notion in a 1956 paper which presented a formal theory and predicted U. S. extraction to peak between 1965 and 1971. Hubbert's original predictions for world peak oil production proved premature These predictions are dependent on future economic trends, technological developments, and efforts by societies and governments to mitigate climate change.
Мұнайдың анықтамасы
Мұнай, немесе петроль – көмірсутектердің қоспасы. Мұнайдың мәнісі өте кең, сондықтан "мұнай" дегеніміз не екені әртүрлі болуы мүмкін. Аймақтың геологиялық құрылымы жер астындағы мұнай түріне әсер етеді. Мұнай кен орындарынан алынатын көмірсутектердің түрлері де геологиялық жағдайларға байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Мұнай әдетте түрлі "сапаларға" бөлінеді, олар "жеңіл", "орташа", "ауыр" және "өте ауыр" деп жіктеледі. Бұл сапалардың нақты анықтамасы мұнайдың қай аймақтан алынғанына қарай өзгереді. Мұнай сапасы API гравитациясы арқылы да бағаланады. Жеңіл мұнай жер бетіне өздігінен ағып шығады немесе оны қарапайым сорғылау арқылы жерден алуға болады. "Ауыр" мұнай – тығыздығы жоғары және API гравитациясы төмен мұнай. Ол оңай ағып кетпейді, консистенциясы мелассаға ұқсас болуы мүмкін. Оның бір бөлігін дәстүрлі әдістермен өндіруге болады, бірақ қайтару көрсеткіші дәстүрлі емес әдістермен жақсырақ. Әдетте, әсіресе мұнай өндірісінің ең жоғасы (peak oil) туралы сөз болғанда, ең маңызды мәселе – "шикі мұнай" өндірісі (АҚШ Энергетикалық басқармасының (EIA) статистикасында "шикі мұнай және конденсат" деп те аталады), ол бензин және дизель отыны сияқты көпшілікке таныс отындарға айналады. Мұнай өндірісінің басқа статистикасы "жалпы сұйықтар өндірісі" немесе EIA статистикасында "мұнай және басқа сұйықтықтар" деп аталуы мүмкін. Бұл шикі мұнай өндірісін және табиғи газ сұйықтары (NGL) сияқты басқа көмірсутек сұйықтарын қамтиды. Бұл екі көрсеткіш ерекше, оларды бірдей деп қарастыруға болмайды. "Жалпы сұйықтар" өндірісін "шикі мұнай" өндірісімен шатастыру қате, себебі "жалпы сұйықтар" өндірісіне кіретін қосымша сұйықтар бірдей өнімдерге тазартылмайды. Бұл шатастыруға алып келуі мүмкін, өйткені оны әлемдік мұнай өндірісінің нақты көлемін арттыру үшін пайдалануға болады. Мұнайдың қайдан алынуы екі негізгі санатқа бөлінеді: "дәстүрлі" мұнай көздері және "дәстүрлі емес" мұнай көздері. Бұл терминдер қатаң түрде анықталмаған және әдебиеттерде әртүрлі мағыналарда қолданылуы мүмкін. Анықтамалардың кең ауқымына байланысты, мұнай өндірісінің әртүрлі болжамдары сұйықтардың қай кластарын қосуға немесе алып тастауға болатынына байланысты өзгеруі мүмкін. "Дәстүрлі" және "дәстүрлі емес" мұнайдың кейбір жалпы анықтамалары төменде егжей-тегжейлі келтірілген.
Дәстүрлі көздер
Кәдімгі мұнай – "дәстүрлі" (яғни 2000 жылға дейін қолданылған) әдістермен өндірілетін мұнай. Кәдімгі мұнай көбінесе жағалаудағы және тереңдігі аз теңіздегі, "оңай" өндірілетін мұнай кен орындарына жатады. Кәдімгі мұнай өндірісінің шамамен 2005-2006 жылдары ең жоғары деңгейге жеткені анықталды. Одан кейін мұнай өндірісінің төбесіне жетуіне АҚШ-тың қатаң мұнай өндірісінің қарқынды өсуі кедерес болды, ол 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысынан кейін күрт артты. Бұған қоса, 2008 жылдан бері Канаданың мұнай құмдары өндірісі де мұнай көлемін арттыруға көмектесті, бірақ оның үлесі шамалы. Сол сияқты, табиғи газ өндірісінің көздері де әдетте "дәстүрлі" және "дәстүрлі емес" деп бөлінеді.
Дәстүрлі емес көздер
Кәдімгі мұнайдан ерекшелігі, дәстүрлі емес мұнай – өндіруге "қиын" мұнай. Яғни, қажетті қадамдар саны өте жоғары өндіріс шығындарына әкеледі. Дәстүрлі емес мұнай көздерінің арасында:
Tight oil refers to oil extracted from deposits of low permeability rock using hydraulic fracturing techniques (commonly referred to as "fracking"). Hydraulic fracturing is a process where a well is first drilled and then fluid containing water, chemicals, and sand is injected at very high pressures to create fractures in the rock. This process has generated controversy as fluid injections may trigger seismic activity, in addition to concerns regarding the chemicals used. Additionally, tight oil is also commonly referred to as "shale oil" due to the oil often being in shale deposits. Due to this nickname, tight oil is often confused with oil shale, which is a completely different process of oil extraction. This process involves manufacturing oil from the kerogen contained in an oil shale. Oil sands are unconsolidated sandstone deposits containing large amounts of very viscous crude bitumen or extra heavy crude oil that can be recovered by surface mining or by in situ oil wells using steam injection or other techniques. It can be liquefied by upgrading, blending with diluent, or by heating; and then processed by a conventional oil refinery. The material found in oil sands is an extra heavy and viscous form of oil known as bitumen. Other less common unconventional oil sources include oil shale (see article). It is worth mentioning that production of tight oil is mainly concentrated in the United States due to world class geology and ease of borrowing (tight oil production is extremely expensive). Oil sands production is also concentrated in Canada for the same exact reasons (but different type of oil). There are also economic tight oil deposits in Argentina known as the Vaca Muerta Formation, but are less developed than tight oil in the US due to a lack of infrastructure and less capacity to borrow money. In recent history, production of tight oil led to a resurgence of US production in the 2010s. US tight oil production initially peaked in March 2015 and fell by 12 per cent over the next 18 months; but then production rose again, and by September 2017 production had exceeded the old peak. As of 2024, US oil production, especially tight oil production, is higher than ever thanks to the Permian Basin. Venezuela has oil sands deposits similar in size to those of Canada, and approximately equal to the world's reserves of conventional oil. Venezuela's Orinoco Belt tar sands are less viscous than Canada's Athabasca oil sands – meaning they can be produced by more conventional means – but they are buried too deep to be extracted by surface mining. Estimates of the recoverable reserves of the Orinoco Belt range from to In 2009, USGS updated this value to
While not an actual source of unconventional oil, processes which convert other hydrocarbons into liquid fuels deserve an honorable mention, as similar to unconventional oil they are 'unconventional' and very costly to produce. They include coal liquefaction or gas to liquids which produce synthetic fuels from coal or natural gas via the Fischer–Tropsch process, Bergius process, or Karrick process.
Тығыз мұнай – гидравликалық жару (әдетте "фрекинг" деп аталады) әдісімен төмен өткізгіштігі бар тау жыныстарынан алынатын мұнай. Гидравликалық жару – бұл ұңғыманы бұрғылау, содан кейін су, химиялық заттар және құм қосылған сұйықтықты өте жоғары қысыммен тау жынысына енгізіп, жарықтар жасау процесі. Бұл процеске байланысты сұйықтық инъекциялары сейсмикалық белсенділікті тудыруы мүмкін, сондай-ақ қолданылатын химиялық заттарға қатысты алаңдаушылықтар бар. Тығыз мұнай көбінесе "сланец мұнайы" деп те аталады, себебі мұнай көбінесе сланец кен орындарында кездеседі. Осы атқа байланысты, тығыз мұнайды мұнай шикізатымен шатастыру жиі болады, ал мұнай шикізаты мұнайды өндірудің мүлдем басқа процесі. Бұл процеске мұнай шикізатындағы керогеннен мұнай өндіру кіреді. Мұнай құмдары – бу инъекциялау немесе басқа да техникалар арқылы жер бетінен өндіруге немесе мұнай ұңғымалары арқылы алуға болатын, аса тұтқыр шикі битум немесе аса ауыр шикі мұнайдың көп мөлшерін қамтитын, біртекті емес құмтас кен орындары. Оны жақсарту, сұйылтқышпен араластыру немесе қыздыру арқылы сұйытуға болады, содан кейін оны дәстүрлі мұнай өңдеу зауытында өңдеуге болады. Мұнай құмдарында табылған материал – битум деп аталатын аса ауыр және тұтқыр мұнай түрі. Басқа, сирек кездесетін дәстүрлі емес мұнай көздеріне мұнай шикізаты жатады (мақалаға қараңыз). Тығыз мұнай өндірісінің негізінен АҚШ-та шоғырланғанын атап өткен жөн, себебі геологиясы әлемдік деңгейде және қарыз алу оңай (тығыз мұнай өндіру өте қымбат). Мұнай құмдарының өндірісі де дәл осындай себептермен Канадада шоғырланған (бірақ мұнай түрі басқа). Аргентинада Vaca Muerta Formation деп аталатын экономикалық тығыз мұнай кен орындары бар, бірақ инфрақұрылымның жетіспеуі және ақша алу мүмкіндігінің төмендігіне байланысты АҚШ-тағы тығыз мұнайға қарағанда нашар дамыған. Соңғы уақытта тығыз мұнай өндірісі 2010 жылдары АҚШ өндірісінің жаңаруына әкелді. АҚШ-тың мұнай өндірісі 2015 жылдың наурыз айында ең жоғары деңгейге жетіп, келесі 18 айда 12 пайызға төмендеді, бірақ кейін өндіріс қайта өсті және 2017 жылдың қыркүйегінде бұрынғы ең жоғары деңгейден асып кетті. 2024 жылға қарай АҚШ-тың мұнай өндірісі, әсіресе тығыз мұнай өндірісі, Пермь алабының арқасында бұрынғыдан да жоғары. Венесуэланың мұнай құмдары Канададағылармен шамалас және әлемдегі дәстүрлі мұнай қорымен тең. Венесуэланың Ориноко белдеуіндегі бидайық құмдары Канаданың Атабаска мұнай құмдарына қарағанда аз тұтқыр, яғни оларды дәстүрлі тәсілдермен өндіруге болады, бірақ олар жер бетінен өндіруге тым терең орналасқан. Ориноко белдеуінің қалпына келтірілетін қорының бағасы аралығында. 2009 жылы USGS бұл мәнді жаңартты.
Tight oil refers to oil extracted from deposits of low permeability rock using hydraulic fracturing techniques (commonly referred to as "fracking"). Hydraulic fracturing is a process where a well is first drilled and then fluid containing water, chemicals, and sand is injected at very high pressures to create fractures in the rock. This process has generated controversy as fluid injections may trigger seismic activity, in addition to concerns regarding the chemicals used. Additionally, tight oil is also commonly referred to as "shale oil" due to the oil often being in shale deposits. Due to this nickname, tight oil is often confused with oil shale, which is a completely different process of oil extraction. This process involves manufacturing oil from the kerogen contained in an oil shale. Oil sands are unconsolidated sandstone deposits containing large amounts of very viscous crude bitumen or extra heavy crude oil that can be recovered by surface mining or by in situ oil wells using steam injection or other techniques. It can be liquefied by upgrading, blending with diluent, or by heating; and then processed by a conventional oil refinery. The material found in oil sands is an extra heavy and viscous form of oil known as bitumen. Other less common unconventional oil sources include oil shale (see article). It is worth mentioning that production of tight oil is mainly concentrated in the United States due to world class geology and ease of borrowing (tight oil production is extremely expensive). Oil sands production is also concentrated in Canada for the same exact reasons (but different type of oil). There are also economic tight oil deposits in Argentina known as the Vaca Muerta Formation, but are less developed than tight oil in the US due to a lack of infrastructure and less capacity to borrow money. In recent history, production of tight oil led to a resurgence of US production in the 2010s. US tight oil production initially peaked in March 2015 and fell by 12 per cent over the next 18 months; but then production rose again, and by September 2017 production had exceeded the old peak. As of 2024, US oil production, especially tight oil production, is higher than ever thanks to the Permian Basin. Venezuela has oil sands deposits similar in size to those of Canada, and approximately equal to the world's reserves of conventional oil. Venezuela's Orinoco Belt tar sands are less viscous than Canada's Athabasca oil sands – meaning they can be produced by more conventional means – but they are buried too deep to be extracted by surface mining. Estimates of the recoverable reserves of the Orinoco Belt range from to In 2009, USGS updated this value to
While not an actual source of unconventional oil, processes which convert other hydrocarbons into liquid fuels deserve an honorable mention, as similar to unconventional oil they are 'unconventional' and very costly to produce. They include coal liquefaction or gas to liquids which produce synthetic fuels from coal or natural gas via the Fischer–Tropsch process, Bergius process, or Karrick process.
Бұл дәстүрлі емес мұнайдың нақты көзі болмаса да, басқа көмірсутектерді сұйық отынға айналдыратын процестерге де назар аудару керек, себебі олар дәстүрлі емес мұнай сияқты "дәстүрлі емес" және өндіруге өте қымбат. Оларға көмірді сұйылту немесе газды сұйылту жатады, олар көмірден немесе табиғи газдан синтетикалық отынды Фишер-Тропш процесі, Бергиус процесі немесе Каррик процесі арқылы өндіреді.
Tight oil refers to oil extracted from deposits of low permeability rock using hydraulic fracturing techniques (commonly referred to as "fracking"). Hydraulic fracturing is a process where a well is first drilled and then fluid containing water, chemicals, and sand is injected at very high pressures to create fractures in the rock. This process has generated controversy as fluid injections may trigger seismic activity, in addition to concerns regarding the chemicals used. Additionally, tight oil is also commonly referred to as "shale oil" due to the oil often being in shale deposits. Due to this nickname, tight oil is often confused with oil shale, which is a completely different process of oil extraction. This process involves manufacturing oil from the kerogen contained in an oil shale. Oil sands are unconsolidated sandstone deposits containing large amounts of very viscous crude bitumen or extra heavy crude oil that can be recovered by surface mining or by in situ oil wells using steam injection or other techniques. It can be liquefied by upgrading, blending with diluent, or by heating; and then processed by a conventional oil refinery. The material found in oil sands is an extra heavy and viscous form of oil known as bitumen. Other less common unconventional oil sources include oil shale (see article). It is worth mentioning that production of tight oil is mainly concentrated in the United States due to world class geology and ease of borrowing (tight oil production is extremely expensive). Oil sands production is also concentrated in Canada for the same exact reasons (but different type of oil). There are also economic tight oil deposits in Argentina known as the Vaca Muerta Formation, but are less developed than tight oil in the US due to a lack of infrastructure and less capacity to borrow money. In recent history, production of tight oil led to a resurgence of US production in the 2010s. US tight oil production initially peaked in March 2015 and fell by 12 per cent over the next 18 months; but then production rose again, and by September 2017 production had exceeded the old peak. As of 2024, US oil production, especially tight oil production, is higher than ever thanks to the Permian Basin. Venezuela has oil sands deposits similar in size to those of Canada, and approximately equal to the world's reserves of conventional oil. Venezuela's Orinoco Belt tar sands are less viscous than Canada's Athabasca oil sands – meaning they can be produced by more conventional means – but they are buried too deep to be extracted by surface mining. Estimates of the recoverable reserves of the Orinoco Belt range from to In 2009, USGS updated this value to
While not an actual source of unconventional oil, processes which convert other hydrocarbons into liquid fuels deserve an honorable mention, as similar to unconventional oil they are 'unconventional' and very costly to produce. They include coal liquefaction or gas to liquids which produce synthetic fuels from coal or natural gas via the Fischer–Tropsch process, Bergius process, or Karrick process.
Ашылғандар
Әлемдегі барлық оңай табылатын мұнай мен газ көзі таусылды деуге болады. Енді мұнайды табу және өндірудің қиын жұмысы басталады, ол қиын жағдайлар мен аймақтарда жүргізіледі. Уильям Дж. Каммингс, Exxon Mobil компаниясының өкілі, 2005 жылғы желтоқсан.
Жаңа, арзан мұнайдың қозғалысқа келтірерлік мөлшерін табудың мүмкіндігі жоқ екені анық. Кез келген жаңа немесе дәстүрлі емес мұнай қымбатқа түседі. Лорд Рон Оксбург, Shell компаниясының бұрынғы төрағасы, 2008 жылғы қазан.
Жаһандық мұнай кен орындарының табылуы 1960 жылдары шамамен бір жылда ең жоғары деңгейге жеткен. Соңғы кезде 2021 жыл 1946 жылдан бергі мұнай мен газ ашу бойынша ең нашар жыл болды. Бұл шектеулі ресурс үшін күтілетін нәрсе. Бірақ жаңа кен орындары табылуына қарамастан, 2014 жылы жерде қалған мұнайдың дәлелденген қоры 1490 миллиард баррельді құрады, бұл 1965 жылғы 354 миллиард баррельдік қордан төрт еседен астам. АҚШ Энергия ақпараттық басқармасының зерттеушісі атап өткендей, бір аймақтағы алғашқы кен орындары табылғаннан кейін мұнай мен табиғи газ қорының өсуі көбінесе жаңа кен орындарын табудан емес, ескі кен орындарын кеңейтуден және олардың ішінде қосымша газ табудан туындайды. Ұлыбритания Энергия зерттеу орталығының баяндамасында «табылу» терминінің көбінесе екі мағыналы қолданылатыны айтылған және 1960 жылдан бері табылу көрсеткіштерінің төмендеуі мен қордың өсуі арасындағы көрінетін қайшылықты түсіндірген. Баяндамада кен орындарындағы қосымша қорлар жаңа технологиялардың көмегімен бастапқы табылудан кейін жылдар немесе ондаған жылдар өткен соң ашылуы немесе дамытылуы мүмкін екені көрсетілген. Бірақ «кері даталау» тәжірибесінің арқасында кен орындарындағы кез келген жаңа қорлар, тіпті кен орны табылғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң ашылғандары да, бастапқы кен орыны табылған жылға жатқызылады, бұл жаңа табылу өндіріспен бірқатар жүрмейді деген ой тудырады. 2010 жылға қарай жаңа мұнай табу күрделі және қымбатқа түскен, себебі мұнай өндірушілер планетаның шалғай және жарамсыз аймақтарын іздеуге мәжбүр болды.
Мұнай қоры
Жалпы мүмкін болатын дәстүрлі шикі мұнай қорына, резервуарлардан (бірінші, екінші, жетілдірілген, күшейтілген немесе үшінші әдістер арқылы, құдық арқылы) техникалық тұрғыдан өндірілуі мүмкін екеніне 90% сенімділікпен қаралатын шикі мұнай; болашақта өндірілу мүмкіндігі 50% болатын барлық шикі мұнай (ықтимал); және болашақта өндірілу мүмкіндігі 10% болатын ашылған қорлар (мүмкін) кіреді. Осыған негізделген қорларды бағалаулар сәйкесінше 1P, расталған (кем дегенде 90% мүмкіндік); 2P, расталған және ықтимал (кем дегенде 50% мүмкіндік); және 3P, расталған, ықтимал және мүмкін (кем дегенде 10% мүмкіндік) деп аталады. Бұрын айтылғандай, мұнай түрлі түрлерге бөлінеді, сондықтан қорларды есептеушілер бұл туралы есте сақтауы керек. Дәстүрлі мұнай қоры, дәстүрлі емес мұнай қорынан өзгеше.
Мұнай қоры туралы мәлімдемелер
Бұл қорлар шатасқан және шын мәнінде арттырылған. Көптеген аталатын қорлар, шындығында, ресурстар. Олар шекараланбаған, қолжетімді емес және өндіріске қолдануға болмайды. Садад Аль Хусейни, Aramco-ның бұрынғы вице-президенті, 2007 жылғы қазан айында өткен Мұнай және Ақша конференциясында жасаған баяндамасы. Мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейіне жететін күнді болжаудың бір қиындығы – «дәлелденген» деп жіктелетін мұнай қорларына байланысты ашық еместік. Көптеген ірі мұнай өндіруші елдерде қорлар туралы мәлімдемелердің көп бөлігі сыртқы аудиттен немесе тексеруден өткен жоқ. Көбінесе, дәлелденген қорларды мұнай компаниялары, мұнай өндіруші мемлекеттер және мұнай тұтынушы мемлекеттер жариялайды. Үшеуінің де дәлелденген қорларын жоғары көрсетуге себептері бар: мұнай компаниялары өздерінің потенциалды құнын арттыруға ұмтылуы мүмкін; мұнай өндіруші елдер халықаралық аренада беделін нығайтуға тырысады; ал мұнай тұтынушы елдердің үкіметтері өз экономикаларында және азаматтары арасында қауіпсіздік және тұрақтылық сезімін қалыптастыруға бағытталған шаралар іздеуі мүмкін.
Кәдімгі емес мұнай қоры
Кәдімгі мұнайдың қолжетімділігі азайып бара жатқандықтан, оны дәстүрлі емес көздерден алынатын сұйықтықтар өндірумен алмастыруға болады, мысалы, тығыз мұнай, мұнай құмдары, аса ауыр мұнай, газды сұйықтыққа айналдыру технологиясы, көмірді сұйықтыққа айналдыру технологиясы, биоотын технологиясы және тақтатас мұнайы. 2007 және одан кейінгі Халықаралық энергетикалық сараптама басылымдарында әлемдік энергия тұтыну кестесінде «Мұнай» сөзі «Сұйықтықтар» сөзімен ауыстырылды. 2009 жылы биоотын «Жаңаруға жарамды энергия көздері» орнына «Сұйықтықтар» санатына енгізілді. «Сұйықтықтар» тізіміне табиғи газ өндірісінің қосалқы өнімі болып табылатын табиғи газ сұйықтықтарын қосу сынға ілікті, себебі ол көбінесе көлік отыны ретінде қолданылмайтын химиялық шикізат болып табылады. Резервтерді бағалау табыстылыққа негізделген, ол мұнай бағасы мен өндіріс құнына байланысты. Сондықтан, жаңа технологиялар өндіріс құнын төмендеткенде, ауыр шикі мұнай, мұнай құмдары және тақтатас мұнайы сияқты дәстүрлі емес көздер де қамтуға алынуы мүмкін. SEC ережелеріндегі өзгерістерге байланысты, мұнай компаниялары енді шахта немесе жылу орнатылысын ашқаннан кейін оларды расталған қорлар ретінде тіркеуге құқылы. Бұл дәстүрлі емес көздерді өндіру үшін көбірек еңбек және ресурстар қажет, сонымен қатар оларды тазарту үшін қосымша энергия талап етіледі, нәтижесінде өндіріс құны жоғарылайды және «құдықтан бакқа» негізде баррельге (немесе барель эквивалентіне) үш есе көп көміртегі газы шығарылады немесе «құдықтан дөңгелекке» негізде 10-45% көп шығарылады, бұл соңғы өнімнің жануынан бөлінетін көміртекті де қамтиды. Дәстүрлі емес көздерді өндіруге жұмсалатын энергия, қажетті ресурстар және қоршаған ортаға тигізетін әсерлер дәстүрлі түрде тым жоғары болғанымен, ірі масштабты өндіріс үшін қарастырылып жатқан негізгі дәстүрлі емес мұнай көздері – Венесуэланың Ориноко белдеуіндегі аса ауыр мұнай, Батыс Канада шөгінді алабындағы Атабаска мұнай құмдары және АҚШ-тағы Колорадо, Юта және Вайоминг штаттарындағы Грин-Ривер формациясының тақтатас мұнайы. Syncrude және Suncor сияқты энергетикалық компаниялар ондаған жылдар бойы битумды өндіріп келеді, бірақ соңғы жылдары бумен көмектесетін гравитациялық дренаж және басқа да өндіріс технологияларының дамуымен өндіріс едәуір артты. USGS-тің Чак Мастерс бағалауынша, «Батыс жарты шар бойынша бұл ресурстар жиынтығы Таяу Шығыста тіркелген дәстүрлі шикі мұнайдың расталған қорларына шамамен тең». Мұнай ресурстарын жақсы білетін мамандар әлемдегі дәстүрлі емес мұнайдың жалпы қорлары дәстүрлі мұнайдан бірнеше есе көп екенін және 21-ші ғасырда бағаның өсуі нәтижесінде компаниялар үшін өте пайдалы болады деп санайды. 2009 жылдың қазан айында USGS Ориноко мұнай құмдарының (Венесуэла) өндірілетін «орташа мәнін» жаңартты, 90% ықтималдықпен 380 миллиард баррельге дейін жетеді, бұл аймақты «әлемдегі ең ірі өндірілетін мұнай жинақтарының біріне» айналдырды. Сонымен қатар, осы көздерден алынған мұнайда күкірт және ауыр металдар сияқты ластаушы заттар бар, оларды өндіру үшін көп энергия қажет, және кейбір жағдайларда көмірсутек шламасы бар көлдер, қалдықтар пайда болуы мүмкін. Бұл Таяу Шығыстағы дамытылмаған дәстүрлі мұнай қорларының көп бөлігіне қатысты, олардың көп бөлігі ауыр, тұтқыр және күкірт пен металдармен ластанған, сондықтан пайдалануға жарамсыз. Алайда, мұнай бағасының жоғары деңгейі бұл көздерді қаржылық тұрғыдан тартымды етеді.
Өндіріс
Әлемде мұнай өндірісі өте шоғырланған. Бұл географиялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар мұнай кен орындарына байланысты. 2014 жылы 25 мұнай кен орындасы әлемдік мұнай өндірісінің 25%-ын құрады, ал бірнеше жүз "гигантты" мұнай кен орындары (қоры 500 миллион баррельден астам) әлемдік мұнай өндірісінің 50%-ын құрады. Энергия өндіруде "энергияға инвестицияның қайтарымы" (ЭИҚ) да маңызды. Түрліше айтқанда, энергия өндіру үшін энергияны инвестициялау қажет, ал ЭИҚ – бұл энергия тұрғысынан инвестицияның нәтижесі. Дәстүрлі және дәстүрлі емес мұнайға қатысты, дәстүрлі мұнайдың дәстүрлі емес мұнайға қарағанда әлдеқайда жоғары ЭИҚ ұсынатыны белгілі. Мысалы, алып мұнай платформасын салу парниктік газдардың көп шығарындыларын тудырады, бірақ "қиын" терең су теңіздердегі мұнай қорына қол жеткізу үшін қажет.
Мұнай кен орындарының құлдырауы
Мұнай шектеулі ресурс болғандықтан, табиғи түрде әрбір мұнай кен орны уақыт өте келе төмендейді. Әдетте, мұнай ұңғымасының өндіріс профилі алдымен өсуден, содан кейін тұрақтап, одан соң төмендеуден тұрады. Бұл – Хабберт шыңы теориясының негізгі қағидасы. Оң жақтағы кесте 1980 жылдардан бері Аляска мұнай өндірісінің төмендеуін көрсетеді, бұл көптеген мұнай кен орындарында байқалатын жалпы үлгіге сәйкес келеді. Ал, дәстүрлі емес мұнай өндірісі түріне байланысты әртүрлі өндіріс профиліне ие. Тығыз мұнай үшін өндіріс жоғары деңгейде немесе оған жақын басталып, кейіннен тез жоғарылайды және тұрақты түрде төмендейді. Бұрын өндіріс бөлімінде айтылғандай, мұнай өндірісі бірнеше кен орындарында шоғырланған, сондықтан осы аз ғана кен орындары (барлық кен орындарының арасында) мұнай өндірісінің бағытын анықтай алады. Егер осы кен орындары төмендесе, онда мұнай өндірісінің барлығы төмендейді. 2019 жылы «Сауд Арамко» компаниясы IPO-ға шыққанда, әлемдегі ең ірі Гавар мұнай кен орнының өндірісі сол кездегі бағалаулардан гөрі әлдеқайда төмен екені анықталды. Ресми деректер болмаса да, кейбір сарапшылар Гавар кен орны төмендеу кезеңіне енгенін айтады, бұл 2019 жылғы аталған жаңалықтармен расталады. 2006 жылы АҚШ Энергетикалық ақпараттық басқармасының мәліметінше, «Сауд Арамко» компаниясының аға вице-президенті Абдулла Саиф компанияның қолданыстағы кен орындары жылына 5%-тен 12%-ға дейін төмендеп бара жатынын болжаған. 2009 жылы жарияланған ірі мұнай кен орындары (қорлары 500 миллион баррельден жоғары) туралы зерттеуге сәйкес, құрлықтағы кен орындарының орташа төмендеу қарқыны шамамен 5%-ды, ал теңіздегі кен орындары шамамен 9,5%-ды құрады. Халықаралық Энергетикалық агенттігі 2008 жылғы «Дүниежүзілік энергетикалық перспектива» есебінде әлемдегі 800 ірі мұнай кен орнында мұнайдың жылына 5,1%-ға төмендеуі туралы хабарлады. 2013 жылы 733 алып мұнай кен орнына жасалған бейресми зерттеуде соңғы қалдық мұнайдың тек 32%-ы ғана қалғаны анықталды.
Мұнайға сұраныстың ең жоғары деңгейі
Соңғы уақытта «мұнайға деген сұраныстың ең жоғары деңгейі» мұнайдың ең жоғары деңгейі туралы түсініктердің арасында кеңінен таралды. Халықаралық Энергия Агенттігі (IEA) әлем климаттың өзгеруімен және парниктік газдар шығарылымдарын азайту үшін, мұнайға деген сұраныстың өзінің мәселесіне айналуына дейін, оны қасақана төмендетуге тырысады деп мәлімдейді. Мұнайға деген сұраныстың ең жоғары деңгейі, әдетте, мұнайдың әлемдік экономика үшін маңыздылығына байланысты, мұнайдың жаһандық қорына қатысты. Басты идея – бензин немесе дизельмен жүретін көліктерді тоқтату мақсатында электр көліктерін және мүмкін биоотын дамыту сияқты технологиялық жетістіктерге негізделген. Теория бойынша, мұнайға деген сұраныс уақыт өте келе төмендеуі керек. Жалпы алғанда, экономикалық дағдарыс болмаса, мұнайға деген сұраныс артады. Жақында, 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан мұнайға деген сұраныс 2019 жылғы көрсеткіштерден күрт төмендеді, бірақ 2022 жылға қарай жылдам қалпына келді. 2020 жылы British Petroleum (BP) әлем мұнайға деген сұраныстың ең жоғары деңгейіне жеткенін жариялады, электр көліктерінің көбеюі және климаттың өзгеруіне қарсы күшті шаралардың нәтижесінде сұраныс пандемияға дейінгі деңгейге ешқашан қайта оралмайды деп болжады. 2023 жылғы жаңа мәліметтерге сәйкес, Enverus Intelligence Research және АҚШ Энергия Ақпараттық басқармасы (U.S. Energy Information Administration) мұнайға деген сұраныстың ең жоғары деңгейі 2030 жылға дейін күтпеуде. Enverus 2030 жылға қарай күніне 108 миллион баррель мұнайға деген жаһандық сұранысқа жететінін болжады, себебі отынның үнемділігінің жайлап жақсаруы және АҚШ-та электр көліктерін қабылдаудың баяулауы күтілуде. Сол сияқты, EIA да өз бағалауларын жаңартты, 2024 жылы сұйық отынның жаһандық тұтынуы күніне 102,91 миллион баррель, ал 2025 жылы күтілгеннен жоғары ЭЫДҰ емес елдердегі тұтынудың артуына байланысты күніне 104,26 миллион баррельді құрайды деп күтілуде. Бұл жаңарулар мұнайға деген сұраныстың артуын және оның пандемияға дейінгі деңгейден асып кету мүмкіндігін көрсетеді. 2024 жылы ОПЕК жаһандық мұнай сұранысының төмендемейтінін мәлімдеді.
Энергия сұранысының құрамдас бөлігі ретінде мұнай
Энергияға сұраныс төрт негізгі секторға бөлінеді: көлік, тұрғын үйлер, коммерциялық және өнеркәсіптік. Мұнайға деген сұраныстың басым бөлігі көлік секторына қатысты, себебі ЭЫДҰ елдерінде қолданылатын мұнайдың 50% жол көлігіне жұмсалады. Бұл ішкі жану қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін көлік құралдарының көптеп таралуының нәтижесі. Сондықтан, мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейіне жеткеннен кейінгі салдарларын азайтуға тырысатындар үшін көлік саласы ерекше маңызға ие. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Халықаралық Энергия Агенттігінің (ХЭА) болжамына сәйкес, әлемдік мұнайға деген сұраныстың 90% Азия-Тынық мұхиты аймағынан туындамақ. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Қытай және Үндістан әлемдегі екінші және үшінші ірі мұнай тұтынушылары болып табылады. АҚШ әлі де әлемдегі ең ірі мұнай тұтынушысы болып қала береді (2022 жылғы мәліметтер бойынша). Бұл, АҚШ-тың мұнай өндірісінің өсуіне байланысты мұнай экспортының төмендеуімен қатар, Қытайдың дамуының нәтижесі.
Экономикалық өсу
Кейбір сарапшылар мұнай бағасы экономикалық өсімге терең әсер етеді деп санайды, себебі ол табиғи ресурстарды өндіру, оларды өңдеу, өндіріс және тауарларды тасымалдау процесінде маңызды рөл атқарады. Ішкі жалғық өнім (ІЖӨ) пен энергия тұтынуды салыстырғанда, ІЖӨ жоғары болғанда энергия тұтынымы да жоғары болатыны анық көрінеді. Бұл біршама түсінікті, себебі өте дамылмаған елдерде энергия тұтынымы төмен (электр энергиясының болмауы), ал дамыған елдерде энергия тұтынымы жоғары (электр энергиясы, бензин тұтыну) болады, және осы энергияны пайдалану экономикалық белсенділікке айналады. Бірақ, көбірек пессимизмге бой алған сарапшылар мұнай бағасы күрт өскен жағдайда, әлемдік экономика оны төлей алмай қалуы мүмкін деп алаңдайды, бұл мұнай өндірушілерге өндіруді сақтау үшін қажетті мұнай бағасы мен тұтынушылардың қолжетімді бағасы арасындағы айырмашылыққа әкелуі мүмкін. Бұл жақында, 2022 жылы мұнай бағасының күрт өсуі және одан кейін мұнай бағасын төмендету мақсатында АҚШ-тың стратегиялық мұнай қорының 2022 жылы босатылуы арқылы ішінара орын алды.
Мүмкін болатын салдарлар
Өндірістік революциядан бері табиғи жанар майды кеңінен пайдалану экономикалық өсім мен гүлденудің ең маңызды қозғаушы күштерінің бірі болды, адамдарға энергияны оны толықтырудан гөрі жылдам тұтынуға мүмкіндік берді. Кейбір теориялар бойынша, мұнай өндірісі күрт төмендеген кезде адам мәдениеті мен қазіргі заманғы технологиялық қоғам күрт өзгеріске ұшырауы мүмкін. Мұнай бағасының өсуі, мұнай өндірісінің ең жоғасы салдарынан, көлік, азық-түлік, жылыту және электр энергиясының құнына әлемдік деңгейде елеулі әсер етуі мүмкін. Мұның соңғы мысалы 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін байқалды; мұнай мен энергия бағасының күрт өсуі жаһандық энергия дағдарысын (2021 жылдан бастап) ушықтырды. Мұнаймен жабдықтаудың шектелуінің әсері, егер олар орын алса, шектелудің қаншалықты күшті екендігіне және тиімді баламаларды әзірлеу мен қабылдауға байланысты болады.
Адамның өмір сүру салтына ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін
Тауар өндірісі 2024 жылы кеңінен жаһандануға ұшырады, барлық негізгі жеткізу тізбектері дизель отынына немесе ауыр майға сүйеніп, барлық әлемдік теңіз және әуе көлігін қамтамасыз ету үшін авиациялық отынды пайдаланады. Финляндия геологиялық қызметінің зерттеуі көрсеткендей, барлық өнеркәсіптік өнімдердің 90% мұнайдан алынған қызметтерге немесе мұнайдан алынған өнімдерге тәуелді, ал әлемдік банк деректері бойынша тауарлар мен қызметтер экспорты әлемдік ЖІӨ-нің 30% астам бөлігін құрайды. Көптеген жоғары дамыған экономикасы бар елдер азық-түлік импортына тәуелді (мысалы, Ұлыбритания 2021 жылы ішкі тұтынудың жартысынан азын өндірді), демек, мұнай өндірісінің төмендеуіне байланысты сауданың тоқырауы азық-түлік қауіпсіздігін нашарлатады. Әуе көлігі негізінен шикі мұнайдан алынатын авиациялық отынға сүйенгендіктен, коммерциялық авиация әлемдік мұнай өндірісімен бірге құлдырауы мүмкін, себебі ол көптеген адамдар үшін қолжетімсіз болады. Электрлік ұшақтар сияқты баламалар перспективалы көрінеді, бірақ 2024 жылға дейін коммерциялық тұрғыдан тиімділігін дәлелдемеді, ал 50% авиациялық биоотын қоспасын пайдалану немесе жүк кемелерінде металл желкендерді орнату сияқты гибридтік тәсілдер әлі де мұнайға тәуелді.
Мүмкін болатын жеңілдету
2005 жылы АҚШ Энергетика министрлігі «Әлемдік мұнай өндірісінің шегіне жетуі: салдары, жеңілдету және тәуекелдерді басқару» атты есеп жариялады. «Хирш есебі» деп белгілі болған бұл есепте: «Әлемдік мұнай өндірісінің шегіне жетуі АҚШ және әлем үшін бұрын-соңды болмаған тәуекелді басқару мәселесін тудырады» делінген. Мұнай өндірісінің жаһандық төмендеуінен туындауы мүмкін әлеуметтік және экономикалық салдарлардан сақтану үшін Хирш есебі, шегіне жетуге кем дегенде он-жиырма жыл бұрын балама көздерді табу және осы уақыт ішінде мұнай қолданудан бас тарту қажеттігін атап көрсетті. Мұнайды ең көп тұтынатын екі ел – Қытай (жаһанда екінші орында) және Үндістан (жаһанда үшінші орында) жаңартылатын энергия көздерін қолдау арқылы шикі мұнай тұтынуын арттыруға қатысты көптеген қадамдар жасап жатыр. Қалалық және қала маңындағы мәселелерді жеңілдету үшін ұсынылған әдістерге мұнайға қатысы жоқ электр көліктері, қоғамдық көлікке бағытталған даму, автокөліксіз қалалар, велосипедтер, жеңіл пойыз, «ақылды өсім», ортақ кеңістік, қалалық біріктіру, қалалық ауылдар және «Жаңа қала құрылысы» кіреді. Бұл мәселенің шешімі ретінде ұсынылған экономикалық теория – тұрақты экономиканы енгізу. Мұндай жүйеге табыстан табиғи ресурстарды (және ластануды) сарқып алуға салық салу, сондай-ақ сұранысты және халық санының өсуін қоздыратын жарнаманы шектеу кіруі мүмкін. Бұған энергия ресурстарын сақтау, жергілікті жұмыс орындарын қамтамасыз ету және жергілікті шешім қабылдау құқығын сақтау үшін жаһанданудан аулақ болып, жергілікті деңгейде дамуға бағытталған саясатты енгізу де жатады. Жерді жоспарлау саясатын ресурстарды сақтау және қалалардың шектен шығуын болдырмау үшін бейімдеу қажет.
Әлеуетті оң жақтары
Қазба отындардың жануы климаттың өзгеруіне себеп болатын парниктік газдар шығаратыны мәлім. Сондықтан, мұнай қолдануды азайту қоршаған орта үшін жалпы алғанда жақсы болар еді. Пермакультура мұнайдың ең жоғары деңгейіне елдердің алдын ала ойластырып әрекет етуі жағдайында оң өзгерістерге зор мүмкіндік бар деп санайды. Жергілікті тағамдық желілерді қайта құру, жасыл энергия өндіру және жалпы "энергия төмендеу мәдениетін" енгізу – бұл шектеулі қалдық ресурстарды мойындауға этикалық жауап деп есептеледі. Девон аймағының Тотнес қаласында басталып, Роб Хопкинстің "Транзиция нұсқаулығы" және Transition Network арқылы халықаралық деңгейде тараған Transition Towns қозғалысы, мұнайдың ең жоғары деңгейі мен климаттың өзгеруіне байланысты қоғамды жергілікті тұрақтылық пен экологиялық басқаруға бейімдеуді табиғи жауап ретінде қарастырады.
Болжамдар
Мұнай өндірісінің қарқыны ең жоғары деңгейге жетіп, кейін қайта келмейтіндей төмендеуге ұшырайды деген ой ежелден бар. 1919 жылы АҚШ Геологиялық қызметінің бас геологы Дэвид Уайт АҚШ мұнайы туралы былай деп жазды: "Өндірістің ең жоғары деңгейі жақын арада, мүмкін 3 жыл ішінде өтеді". Өткендегі жаңа орындардың табылуы мен өндіріс деңгейлерін бақылап, болашақтағы жаңа орындардың табылу тенденцияларын болжау арқылы геоғалым М. Кинг Хабберт 1956 жылы статистикалық модельдеуді қолданып, АҚШ мұнай өндірісінің 1965 және 1971 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жететінін болжады. Бұл болжам көптеген онжылдықтар бойы сақталды, бірақ соңғы кезде, 2018 жылы АҚШ-тағы күндізгі мұнай өндірісі 1970 жылғы бұрынғы ең жоғары деңгейден асып кетті. Хабберт жартылай логистикалық қисық модельді пайдаланды (кейде бұл модельді қалыпты үлестіріммен жаңылыстырады). Ол шектеулі ресурстың өндіріс қарқыны шамамен симметриялы үлестірімді ұстанады деп есептеді. Ресурсты пайдаланудың шектеріне және нарықтың әсеріне байланысты, уақыт өте келе өндірістің өсуі немесе төмендеуі күрт немесе тұрақты болуы мүмкін, түзу сызық немесе қисық сызық түрінде көрінуі мүмкін. Бұл модель және оның түрлері қазір Хабберт шыңы теориясы деп аталады; олар аймақтар, елдер және көпұлтты аймақтардан өндірістің ең жоғары деңгейі мен төмендеуін сипаттау және болжау үшін қолданылады. Бүгінде симметриялық қоңырау тәрізді өндіріс қисығын қолдайтын сарапшылардың саны азайды. Бұл дұрыс, себебі ресурстың өндірісі осындай қисыққа сәйкес келуінің табиғи физикалық себебі жоқ және мұндай үлестірімді растайтын эмпирикалық деректер де аз. | Bentley және басқалар. | Әлемдік мұнай қорының болжамдарын салыстыру
Есепте көрсетілгендей, Хабберт логистикалық қисықты математикалық ыңғайлы болғандықтан қолданды, оның сөзбе-сөз дұрыс екеніне сенбеді. Зерттеу көрсетті, көп жағдайларда асимметриялық экспоненциалдық модель жақсырақ сәйкес келеді (мысалы, Сенека жарлығы моделі сияқты), және шыңдар мұнайдың жартысы өндірілгенге дейін пайда болады, нәтижесінде, шыңнан кейінгі төмендеу, шыңға дейінгі өсуден әлдеқайда баяу болады.
Мұнай шыңының алдыңғы болжамы
ХХІ ғасырда 2007 және 2009 жылдары мұнай өндірісінің болашағы туралы жасалған болжамдар, мұнай өндірісінің шыңы бұрыннан өткенін, немесе оған жақын екенін, я болмаса жақын арада болатынын көрсетті. Он жыл өткен соң, әлемдік мұнай өндірісі 2018 жылы рекордтық деңгейге жетті, себебі өндіру технологияларының дамуы АҚШ-тың тақтатас мұнайының өндірісін күрт арттыруға мүмкіндік берді. 2020 жылы коронавирус пандемиясының салдарынан мұнай нарықтарында үлкен бұзылыстар болғандықтан әлемдік мұнай өндірісі төмендесе де, 2023 жылы өндіріс күніне 101,73 миллион баррельге жетті. Жасалған: Peak year/rangeЖасалған:Жоғары деңгейі: 1972 жыл/аймақ 20001999 Паркер 20401972 Біріккен Ұлттар 2000 2000 А.А. Бартлетт 2004 немесе 20191974 Хубберт 1991–20002000 Дункан 20061976 Ұлыбритания Энергия министрлігі 20002000 ЭИА 2021–2067; 2037 ең мүмкін 1977 Хубберт 19962000 ЭИА (WEO) 2020 жылдан кейін1977 Эрлих және басқалар 20002001 Деффейс 2003–20081979 ShellПлато 2004 жылға дейін2001 Гудштейн 20071981 Дүниежүзілік банк Плато 2000 шамасында2002 Смит 2010–20161985 Дж. Букаут 20202002 Кэмпбелл 20101989 Кэмпбелл 19892002 Кавалло 2025–20281994 Л.Ф. Иванхо ОПЕК платосы 2000–20502003 Грин және басқалар 2020–20501995 Petroconsultants 20052003 Лаэррер 2010–20201997 Иванхо 20102003 Линч Көрінетін шыңы жоқ1997 Дж.Д. Эдвардс 20202003 Shell 2025 жылдан кейін1998 IEA 20142003 Симмонс 2007–20091998 Кэмпбелл & Лаэррер 20042004 Бахитари 2006–20071999 Кэмпбелл 20102004 CERA 2020 жылдан кейін1999 Питер Оделл 20602004 PFC Energy 2015–2020Америка Құрама Штаттарының Энергетикалық ақпарат басқармасы жасаған әлемдік мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейіне қатысты бағаналардың іріктемесі. Кейбір болжамдар дәстүрлі мұнайға қатысты.
Жалпы дәлелдер
Мұнай шыңы теориясы даулы және 2000-жылдардың ортасында АҚШ пен Еуропада саяси пікірталас тудырды. Сыншылар жаңадан ашылған мұнай қоры мұнай шыңының пайда болуын кейінге қалдырды деп санайды. Кейбіреулер қазіргі табиғи отынға тәуелділікті азайтатын баламалы энергия көздері табылғанша, жаңа мұнай қорынан және бар кен орындарынан мұнай өндірісі сұраныстың өсу қарқынынан асып түсе береді деп мәлімдеді. 2015 жылы мұнай және қаржы саласының сарапшылары "мұнай дәуірі" жаңа кезеңге жеткенін, ал 2014 жылдың соңында пайда болған артық өнім жалғасуы мүмкін екенін айтты. Халықаралық келісімге қатысушы тараптар көмірсутектердің жағылуын шектеу шараларын енгізеді деген консенсус қалыптасып, ғылымгерлердің болжамы бойынша, қоршаған ортаға зиянды әсерді шектеу үшін, яғни жаһандық температураның 2°C-қа дейін көтерілуін қамтамасыз етуға бағытталды. Мұнай шыңы теориясына қарсы тағы бір аргумент – мұнайды алмастыратын түрлі баламалар мен технологиялардың нәтижесінде сұраныстың төмендеуі. АҚШ федералдық қаржыландыруы 2000 жылдан бері отын бағасының өсуіне байланысты балдырдан отын өндіруді дамытуға артық көбейді. Австралия, Жаңа Зеландия, Еуропа, Таяу Шығыс және басқа да аймақтарда көптеген жобалар қаржыландырылуда, сондай-ақ жеке компаниялар да осы салаға енуде.
Australia, New Zealand, Europe, the Middle East, and elsewhere and private companies are entering the field.
Басқалар
2006 жылы заңгер және инженер-механик Питер У. Хьюбер әлемде "арзан мұнай" таусылып бара жатқанын мәлімдеді, мұнай бағасы өскен сайын дәстүрлі емес көздер экономикалық тұрғыдан пайдалы болатынын түсіндірді. Ол "[А]лбертаның битумді құмдарының өзінде бүкіл планетаны 100 жылдан астам уақыт бойы қуатпен қамтамасыз ететін жеткілікті көмірсутек бар" деп болжады, сонымен қатар әлемді климаттың өзгеруімен "қыздыруға" жететін мұнайдың (дәстүрлі емес көздерден) жеткілікті екенін айтты. Стивен Соррелл, Sussex Energy Group ғылыми және технологиялық саясатты зерттеудің аға оқытушысы, UKERC Global Oil Depletion есебінің жетекші авторы және Кристоф МакГлейд, UCL Энергия институтының докторанты Маугеридің төмендеу қарқыны туралы болжамдарын сынады.
Мақалалар
Де Янг, Р. (2014). "Энергия төмендеуінің кейбір мінез-құлықтық аспектілері". Психология шекаралары, 5(1255).