Кіріспе

De (Д д; курсивті: Д д) – кириллица әрпі. Ол көбінесе "door" сөзіндегідей, тіс артында жасалатын дыбысты, яғни тіс тоқтатуын көрсетеді, бірақ тістерге жақынрақ. De әрпі латын әрпі D арқылы жазылады.

Тарих

Де кириллица әрпі грек әрпі дельтадан (Δ δ) шыққан. Ерте кириллицада оның атауы «добро» деп аталып, «жақсы» деген мағынаны білдірген. Кирилл сандық жүйесінде Де саны 4-ке тең болған.

Нысан

Де және оның қазіргі грек тіліндегі баламасы арасындағы басты графикалық айырмашылық – кириллица әрпінің төменгі бұрыштарынан төмен қарай созылатын екі "аяқ". Бұл созылмалар византиялық үлкен әріптердің "Дельта" пішімінен алынған. Де, кириллицадағы "Эл" әрпі сияқты, екі типографиялық нұсқаға ие: жоғарғы бөлігі үшкір (Дельта сияқты) ескі нұсқасы және 19-шы ғасырдың ортасында қолданыла бастаған төртбұрышты қазіргі нұсқасы. Бүгінде кітаптар мен журналдардың басым бөлігі әріптің екінші нұсқасымен басылады; алғашқысы көбінесе стильдік болып келеді және тек бірнеше танымал мәтіндік қаріптерде қолданылады (ең танымал мысалы – В. Г. Чиминова және басқалардың 1951-52 жылдары жасаған "Балтика" қаріпі). Итальян (орыс) қаріптерінде кіші әріп түрі латынның кіші әріптеріне, айнадағы 6 санына немесе жартылай туынды белгісіне ұқсайды. Оңтүстік (серб, болгар, македон) типографиясы бір қабатты кіші әріпке ұқсайтын нұсқаны қалауы мүмкін. Латын кіші әріптеріндегі Де әрпінің де екі пішіні бар, бірақ олардың таралуы әртүрлі: мысалы, "g" пішінді нұсқасы орыс мектептерінде стандартты болып табылады. Де әрпінің (орыс, украин, белорусь, болгар) қолмен жазу формасы латынның "D" әрпіне ұқсайды, себебі баспа нұсқасы жылдам жазуға қолайлы емес. Серб қолмен жазу формасы "2" санының пішініне жақын (кейде үлкен әріпті латын "Q" үшін қолданылатын пішінмен бірдей); бұл пішін Ресейде белгісіз.

Қолданылуы

Көбінесе ол дыбысты тіс жарылысын көрсетеді. Алайда, сөз соңында және дауыссыз консонанттардың алдында, ол дауыссыз дыбысқа айналады. Ал, жіңішкеленетін дауыссыздың алдында ол .