Валерий Гергиев: Режиссер және дирижер өмірі мен жолы

Кіріспе

Ресейлік дирижер (1953 жылы туған)

Валерий Абисалович Гергиев (Валерий Абисалович Гергиев, ; ; 1953 жылдың 2 мамырында туған) – ресейлік дирижер және опера театрының директоры. Қазіргі таңда Мариинский театрының және Үлкен театрының бас директоры әрі көркемдік жетекшісі, сондай-ақ Санкт-Петербургтегі Ақ түндер фестивалінің көркемдік жетекшісі. Бұрын Роттердам филармониясы мен Мюнхен филармониясының бас дирижері қызметін атқарған.

Ерте өмір

Гергиев Мәскеуде дүниеге келген. Ол Тамара Тимофеевна (Татаркановна) Лагкуева мен Абисал Заурбекович Гергиевтің ұлы, екеуі де осетин тегінен. Ол және оның бауырлары Кавказдағы Солтүстік Осетияның Владикавказ қаласында өсті. Орта мектепте алғашқы фортепиано сабақтарын алғаннан кейін, 1972-1977 жылдары Ленинград консерваториясында оқыды. Оның негізгі дирижерлік ұстазы Илья Мусин болды. Оның әпкесі Лариса – пианист және Мариинский театрының әншілер академиясының директоры.

Мансап

1978 жылы Гергиев Юрий Темиркановтың жетекшілігімен Киров операсының, қазіргі Мариинский операсының, дирижерінің көмекшісі болды, онда ол Сергей Прокофьевтің «Соғыс және бейбітшілік» операсын тұңғыш рет дирижерлік етті. 1981 жылдан 1985 жылға дейін Армения филармониясының бас дирижері болды. 1988 жылы Мариинскийдің бас дирижері және көркемдік директоры, ал 1996 жылы Ресей үкіметі тағайындаған компанияның бас директоры болды. 2004 жылы Беслан мектебіндегі трагедиядан кейін Гергиев телеарнада сабырлылыққа шақырып, кек алуға қарсы сөз сөйледі. Ол қаза тапқандарды еске алуға арналған концерттер өткізді. 2008 жылғы Оңтүстік Осетия соғысы кезінде, өзінің тегінде осетин болған Гергиев, грузин үкіметін осетин этносын қырғынға ұшыратты деп айыптады, бұл Ресеймен қақтығысқа себеп болды. Ол Цхинвалиге барып, соғыста қаза тапқандарға құрмет көрсету үшін Оңтүстік Осетия парламенті ғимаратының қираған орнының жанында концерт өткізді. 2011 жылдың маусым айында Гергиев Халықаралық Чайковский конкурсына қосылып, ұйымда реформалар жүргізді. 2016 жылдың 5 мамырында Гергиев Пальмираның рим театрында «Пальмира үшін дұға» атты концерттік шарада өнер көрсетті, бұл концерт 2016 жылдың наурыз айындағы Пальмира шабуылының құрбандарына арналған және ежелгі қираған орындарды қайта жаңғыртуға бағытталған болатын. 2023 жылдың желтоқсанында Гергиев Большой театрының көркемдік директоры болып тағайындалды, алғашқы келісімшарты 5 жылды құрады. Гергиев Мариинский және Большой театрларының директоры қызметін бір уақытта атқаратын алғашқы адам.

Ресейден тыс мансап

1985 жылы Гергиев Личфилд фестивалінде пианист Евгений Киссин, скрипкашылар Максим Венгеров және Вадим Репинмен бірге Ұлыбританиядағы тұңғыш сахналық өнерін көрсетті. 1988 жылы Гергиев алғаш рет Лондон симфониялық оркестрін (ЛСО) дирижерлік етті. 1991 жылы ол батыс Еуропалық опера труппасын алғаш рет жетектеп, Бавария мемлекеттік операсында Модест Мусоргскийдің «Борис Годунов» операсын Мюнхенде қойды. Сол жылы ол Сан-Франциско операсында «Соғыс және бейбітшілік» операсымен американдық дебютін жасады. Гергиев 2004 жылы Сергей Прокофьевтің жеті симфониясын орындаған концерттермен ЛСО-ға қайта оралды. Бұл оның 2005 жылы оркестрдің он бесінші бас дирижері болып тағайындалуына әкелді, 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап 3 жылдық келісімшарт бойынша. 2007 жылдың сәуір айында Гергиев Ұлыбританиядағы классикалық музыканың қолжетімділігін арттыру мақсатында, британдық оркестрлердің сегіз дирижерінің бірі ретінде «Жоғары жетістіктерден даму: 21 ғасыр оркестрлері» атты он жылдық манифесті қолдады, соның ішінде барлық британ мектеп оқушыларына классикалық музыка концерттеріне тегін қатысу мүмкіндігі берілді. Гергиев 2015 жылы ЛСО бас дирижері лауазымынан қанағаттанды. 2015 жылы Гергиев Мюнхен филармониясының бас дирижері болды. 2022 жылдың наурыз айында Гергиев 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруін айыптаудан бас тартқандықтан Мюнхен филармониясынан босатылды.

Саяси қатысу

Гергиев, Алекс Росс жазғандай, The New Yorker журналында Владимир Путиннің «қазіргі ресейлік режимінің» «көрнекті қолдаушысы» болды. 2012 жылы Путиннің үшінші президенттік науқанына арналған телеарнада ол былай деді: «Адам өзін президенттей ұстауы керек, сонда ғана елмен санасады. Бұл қорқыныш па? Құрмет пе? Есептесу пе? – менің түсінігімше». 2012 жылдың желтоқсанында Гергиев Pussy Riot тобының мүшелеріне қарсы Путин әкімшілігінің тарапына шықты және олардың ниеті коммерциялық сипатта болғанын айтты. 2013 жылы Нью-Йоркте Queer Nation деген ЛГБТ белсенділер тобы Гергиев жетекшілік еткен оркестрлердің Метрополитен Опера және Карнеги Холындағы өнер берулерін тоқтатты. Белсенділер Гергиевтің Владимир Путинге қолдау көрсеткенін, оның үкіметі жақында кәмелетке толмағандарға «дәстүрлі емес сексualдық қатынастарды насихаттауды» тыйым салатын заң қабылдағанын өз әрекеттерінің себебі ретінде келтірді. Гергиев бұған жауап ретінде: «Мен гейге қарсы заңдарды қолдағанмын деп айту дұрыс емес, мен әрқашан барлық адамның тең құқығын қорғадым. Мен суретшімін және үш онжылдықтан астам уақыт бойы ондаған мың адаммен жұмыс істедім, олардың көптегені – достарым» деді. 2014 жылдың наурыз айында ол Ресейдің басқа да өнер және мәдениет қайраткерлерімен бірге Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауын қолдайтын ашық хатқа қол қойды. Хат Ресей Мәдениет министрлігінің сайтында 2014 жылдың 12 наурызында жарияланды. Хатқа қол қойғандар аймақтағы Ресей Федерациясы Президентінің позициясын «қатты қолдайтындарын» мәлімдеді. Алайда, 2015 жылдың қыркүйегінде Мюнхен филармониясының бас дирижері болғаннан кейін Гергиев Путинге жазылған хатқа қол қоймағанын, тек Владимир Мединскиймен телефон арқылы сөйлескенін айтты. The New York Times газеті Ресей әртістеріне Қырымды аннексиялауды мақұлдауға үкімет тарапынан қысым көрсетілген болуы мүмкін екенін хабарлады. Мақалада Гергиев есімдері айтылды, ол Нью-Йоркте өнер көрсету кезінде наразылықтарға тап болды. Елдегі наразылықтан кейін Украина Мәдениет министрлігі Гергиевті Украинада өнер көрсетуден шеттету туралы шешім қабылдады.

Gergiev has been, according to Alex Ross in The New Yorker, "a prominent supporter of the current Russian regime" of Vladimir Putin. In 2012, in a television ad for Putin's third Presidential campaign, he said: "One needs to be able to hold oneself presidentially, so that people reckon with the country. I don't know if it's fear? Respect? Reckoning." In December 2012, Gergiev sided with the Putin administration against the members of Russian band Pussy Riot and suggested that their motivation was commercial. In New York City in 2013, the LGBT activist group Queer Nation interrupted performances by orchestras conducted by Gergiev at the Metropolitan Opera and Carnegie Hall. The activists cited Gergiev's support for Vladimir Putin, whose government had recently enacted a law that bans the distribution of "propaganda of non traditional sexual relations" to minors, as the reason for their actions. In a public statement Gergiev replied: "It is wrong to suggest that I have ever supported anti gay legislation and in all my work I have upheld equal rights for all people. I am an artist and have for over three decades worked with tens of thousands of people and many of them are indeed my friends." In March 2014 he joined a host of other Russian arts and cultural figures in signing an open letter in support of the Annexation of Crimea by the Russian Federation. The letter was posted on the website of Russia's culture ministry on 12 March 2014. In the letter signatories stated that they "firmly declare our support for the position of the president of the Russian Federation" in the region. However, in September 2015, as he became chief conductor of the Munich Philharmonic, Gergiev said that he did not really sign the letter to Putin, but only had a phone conversation about it with Vladimir Medinsky. The New York Times reported that Russian artists may have been pushed by the Russian government to endorse the annexation of Crimea. The article specifically mentioned Gergiev, who faced protests in New York City while performing. After a public outcry in the country, the Ukrainian Ministry of Culture blacklisted Gergiev from performing in Ukraine.

2022 жылғы ресейлік Украинаны басып алудан кейінгі тоқтатулар

2022 жылы Ресейдің Украинаны басып алуынан кейін Роттердам филармониясы егер ол Путинді қолдауды тоқтатпаса, Гергиевті қыркүйектегі фестивальден шығаратынын мәлімдеді. Миланның "Ла Скала" театры да Гергиевке Украинадағы бейбіт шешімді қолдауын жариялауды сұрап хат жолдады, әйтпесе оған Чайковскийдің "Пик королевасы" операсын дирижерлік ету жұмысын аяқтауға рұқсат берілмейді. Бұл, Нью-Йорк қаласының Карнеги залы Мариинский театрының оркестрінің мамыр айындағы екі концертін тоқтатқаннан кейін болды, оларды Гергиев дирижерлік етуі тиіс болған. Содан кейін Вена филармониясы Гергиевтің АҚШ-та 25 ақпанда басталатын бес концерттен тұратын гастрольдік сапарынан шығарды. 28 ақпанда Вербье фестивалі Гергиевтің Вербье фестиваль оркестрінің музыкалық директоры лауазымынан кетуін сұрады және ол қабылдады. 1 наурызда Мюнхен қаласының әкімі Дитер Райтер Гергиевтің Мюнхен филармониясының дирижері лауазымындағы келісімшары тоқтатылғанын жариялады, себебі ол "Путиннің Украинаға, әсіресе, Киев қаласына қарсы жүргізіп отырған қатыгез агрессиялық соғысын" айыптау туралы талапқа жауап бермеді. 13 қазанда Гергиев Ресейдің Украинаға басып кіруін айыптаудан бас тартқаны үшін Швед Корольдік Музыка академиясының шетелдік мүшесі лауазымынан қуылды.

Жеке өмір

1999 жылы Гергиев өзінен 27 жас кіші, осетин тегінен таралған музыкант Наталья Дзебисоваға үйленді. Олардың үш баласы бар: екі ұл және бір қыз. Гергиев пен Путиннің дос екені кейде хабарланды; олар бір-бірінің балаларына тәрбиеші (немесе құда) болған деген әңгімелер де болды, бірақ The Daily Telegraph газетіне жазған хатында Гергиев мұны жоққа шығарды. Бұрынғы тіл оқытушысы Лена Остовичпен болған қарым-қатынасынан оның Наташа есімді тағы бір қызы бар.

Жазбалар

Гергиев орыс композиторларының опералық және симфониялық шығармаларын жазуға баса назар аударды, олардың ішінде Михаил Глинка, Петр Ильич Чайковский, Александр Бородин, Николай Римский-Корсаков, Сергей Прокофьев, Дмитрий Шостакович, Игорь Стравинский және Родион Щедриннің туындылары бар. Philips лейбліндегі көптеген жазбалары Киров оркестрімен бірлесе жасалған, бірақ ол Вена филармониясымен де жұмыс істеді. Жақындағы жобалары, 2004 жылғы концерттерден алынған Прокофьев симфонияларының толық жинағы және Берлиоз циклы Лондон симфониялық оркестрімен бірге жүзеге асырылды. Гергиевтің 2010 жылы Лондон симфониялық оркестрімен бірге жазған Прокофьевтің "Ромео мен Джульетта" операсы оркестрлік санатта жеңіске ие болып, 2011 жылғы BBC Music Magazine Awards жүлдесінде «Жыл дискісі» атанды.

Солистермен оркестрлік шығармалар

АЛЬБОМДАРСОЛОШЫҒАРМАЛАРОРКЕСТРЛІК ДИСКТЕРЖАРЫҚҚА ШЫҚҚАН ЖЫЛЫПРОКОФЬЕВ: Толық фортепиано концерттері (No. 1–5) Александр ТорадзеКировPhilips21998ШНИТКЕ: Виолаға концерт (+ Стравинский және Прокофьевтің шығармалары) Юрий БашметВПОТДК12001РАХМАНИНОВ: Пианиноға No.2 концерт, Паганини тақырыбындағы рапсодияЛанг ЛангМариинскийDG12003ЧАЙКОВСКИЙ & МИАСКОВСКИЙ: Виолончельге концертВәдим РепинМариинскийPhilips12003БРАХМС & КОРНГОЛД: Виолончельге концертНиколай ЗнайдерВОРКА Red Seal12009РАХМАНИНОВ: Пианиноға No.3 концерт, Паганини тақырыбындағы рапсодияДенис МацуевскийМариинскийMariinsky Live12010ЧАЙКОВСКИЙ: Рококо вариациялары, ПРОКОФЬЕВ: Синафония концерттіГапаутиано концертіЛанг ЛангМариинскийVirgin12010Ланг Ланг: Лист, Менің фортепиано батырым (ЛИСТ: Пианиноға No.1 концерт)Ланг ЛангВПОСОни12011Берлиоз: Италиядағы Гарольд, Клеопатраның өліміАнтуан Таместит, виолаКарен Каргилл, меццо-сопраноLSO Live12014РАХМАНИНОВ: Пианиноға No.3 концертБехзод АбдураимовRCO Live12020

VHS

Чайковский: Пик Дам, 1 және 2-ші актілер, Киров операсы, 1992. Мусоргский: Борис Годунов, Киров операсы, 1993. Чайковский: Пик Дам, Киров операсы, 1994. Мусоргский: Кованщина, Киров оркестрі, 1994. Прокофьев: Отты періште, Polygram Video, 1996.