Александр Янг Джексон: Канад суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Канадалық суретші (1882–1974)

Александр Янг Джексон ЛЛ. Д. (3 қазан 1882 – 5 сәуір 1974) – канадалық суретші және «Жетілік» тобының негізін қалаушы мүшесі. Джексон Канададағы өнердің дамуына маңызды үлес қосты және Монреаль мен Торонто суретшілерін біріктіруде ықпалды рөл атқарды. «Жетілік» тобымен жұмысынан өзге, оның ұзақ мансабы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1917–1919) әскери суретші қызметін атқаруын және 1943 жылдан 1949 жылға дейін Банф көркемсурет мектебінде оқытушы болып жұмыс істеуін қамтиды. Өмірінің соңғы жылдарында ол Онтарио штатының Клейнбург қаласындағы МакМайкл канадалық өнер жинағында тұрақты суретші болып жұмыс істеді.

Ерте өмір және тәрбие

Джексон Монреаль қаласында Елиза Джорджина (Young) мен Генри Аллен Джексонның ұлы болып дүниеге келді. Кішкентай кезінде Джексон әкесі алты баласын тастап кеткен соң, литография компаниясында кеңсе жұмысына орналасты. Осы компанияда Джексон өнер білімін алуын бастады. Кешкі уақытта Монреаль өнер қауымдастығында сабақтарға қатысты (1902). Францияда Джексон Париждегі Джулиан академиясында оқып, кәсіби суретші болуға бекінді. 1912 жылы отанына оралғанда, ол австралиялық Артур Бейкер Клэкпен (1877–1955) бірге тұрды. Осы кезеңде Кук құмды төбелеріндегі импрессионистік көріністер мен Пикардиядағы күз сияқты туындылар жасалды, олардың екеуінде де жарқын түстердегі соққылар қолданылды. Пикардиядағы күз 1913 жылы Канаданың Ұлттық галереясы сатып алды.

Кәсіби мансап

Джексон Канадаға оралғанда, Квебек штатының Свитсбург қаласында қоныстанды, онда ол Кленовай ағашының шеті сияқты импрессионистік туындыларды суреттеуді бастады. 1913 жылы Рэндольф Хьютонмен Монреальдің өнер қауымдастығында өзінің алғашқы көрмесін өткізді. Ақша табу қиындықтары мен канадалық өнер саласының салқындауы салдарынан, ол АҚШ-қа көшуді ойлады. Бірақ, Дж. Э. Х. Макдональдтан алған хаты оның шешімін өзгертті. Макдональд Торонтодағы көрмеде көрген «Кленовай ағашының шеті» туралы сұрап, Джексонға Торонтолық суретші Лоурен Харрис картинаны әлі де болса сатып алғысы келетінін хабарлады. Сатып алудан кейін Джексон екі Торонто суретшісімен хат алмасып, канадалық өнерге қатысты мәселелерді талқылады. Біраз уақыттан соң Джексон Торонтоға бара бастады. Доктор Джеймс Маккалум оған бір жылға жеткілікті суреттерін сатып алуға уәде беріп, Торонтоға көшуге көндірді, осылайша оның өмірлік кірісін қамтамасыз етті. Ол Лоурен Харрис пен доктор Джеймс Маккалум қаржылаған Студия ғимаратына көшті. Ғимарат құрылысын қадағалаған Харрис өзінің көркемдік жұмысына үлкермей, Коммерциялық банк филиалының үстінде, Йонге және Блур көшелерінің солтүстік-батыс бұрышында орналасқан студиясын жаңадан келген Монреальдік А. Й. Джексонға берді. Бұл орын қазір 34 қабаттан тұратын 2 Bloor West ғимаратымен алмастырылған. Джексон Еуропаға саяхаттаған және өзімен бірге сыйлы, бірақ әлі аса танылмаған талант әкелгендіктен Торонто өнер ортасына қуана қосылды. Студия ғимаратына көшуге күтіп тұрғанда жасалған «Тере Сауваж» картинасы оның ең танымал туындыларының біріне айналды. 1914 жылдың қаңтар айында Студия ғимараты пайдалануға дайын болды. Том Томсон да ғимараттың алғашқы тұрғындарының бірі болды және бір жыл бойы Джексонмен бір студияда жұмыс істеді. Жетілік тобының басқа суретшілері сияқты Джексон пейзаждарды бейнелеуге бейімделді және ерекше стильді дамытуға тырысты. Ашық ауада сурет салуды ұнататын Джексон Том Томсонмен жақын дос болып, 1914 жылдың күзінде Алгонкин паркіне саяхаттап, бірге балық аулап, суреттер салды. Жарақаттан айығып жатқанда ол Лорд Бивербруктың назарына ілікті. Содан кейін ол Канаданың соғыс жазбалары бөліміне суретші ретінде ауысты. Мұнда Джексон соғысқа байланысты оқиғалардың маңызды суреттерін жасады. Кейін ол 1917 жылдан 1919 жылға дейін Канаданың соғыс мемориалдарында ресми соғыс суретшісі болып жұмыс істеді. Джексон ұйым үшін қырық бес өнер туындысын жасады, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың Бельгия пейзажына келтірген ауыр зардаптарын бейнелейтін «А Copse, Evening» (1918) картинасы бар. Оның көптеген соғыс суреттері Оттавадағы Канада соғыс мұражайында сақталған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралғаннан кейін Джексон студия ғимаратына қайтадан қоныстанды. Ол Том Томсонның өзі жасаған эстафетасын студиясынан алып, Студия ғимаратында салған барлық келесі суреттері үшін пайдаланды. Георгиан шығанағында қыстағаннан кейін ол өзінің жетілік тобы деп аталатын студиялық ғимараттың бейресми суретшілер тобына енгізілгенін білді. Ол оның мақсаттарын Жетілік тобының мақсаттары деп анықтады және жылдар бойы Джексон Торонто мен Монреаль арасындағы байланысты сақтап, Монреаль суретшілерін тұрақты сапарлар арқылы қолдап, Альберт Х. Робинсон және басқалар сияқты суретшілермен түрлі көрікті жерлерде сурет салу және хат алмасу арқылы ынталандырды. Ол оларды Торонтодағы оқиғалардан хабардар етіп, олардың шығармаларын Жетілік тобының көрмесіне қосуды ұйымдастырды. Осы байланыс арқылы ол Beaver Hall суретшілері Энн Савидж, Сара Робертсон және Кэтлин Морриспен өмір бойы дос болды. Ол өзінің өмірбаянында: «Бастапқыда менің суреттерімде ескі шаруа үйлері, қоралар мен ағаштар қызықтыратын. Кейін қар менің назарымды аударды, күн мен жел оның түстерін және пішінін үнемі өзгертті» деп жазды. 1932 жылы Джексон Судберидің жанында орналасқан Фальконбридж балқыту зауырын «Smoke Fantasy» картинасында суретке түсірді. Содан кейін ол үкіметке лоббилік әрекеттерді бастады, ол жерлер мен орман министрі Уильям Финлейсонға жазған хатында Килларни провинциялық паркі мен Траут көлін ағаш кесуден сақтауды өтінді. Соңғысы O.S.A. деп аталды. Көлді сенімгерлікпен қабылдаған Онтарио суретшілер қоғамының құрметіне. Джексонның күш-жігері 90 жасқа толған күні оның есімімен аталған көлге ие болды. 1938 жылы Джексон Солтүстік-Батыс аумақтарындағы Порт-Радиумдағы оқшауланған радий кенішінің шахтасына барды. Джексон алтын іздеуші Гилберт Лабинмен дос болды, ол сол кезде кеніштің директоры болды, және онымен бірге ұшып, «Радий кеніші» картинасын жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Джексон 1943 жылы Канаданың соғыс өнері бағдарламасын дамытудағы маңызды тұлғалардың бірі болды. Канаданың Ұлттық галереясымен жұмыс істей отырып, ол Канада тарихындағы ең ірі қоғамдық өнер жобасын ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды: 1942 жылы Сэмпсон Мэттьюс жібек басу бағдарламасын. Джексон 1955 жылы Студия ғимаратын Лоурен Харрис Ванкуверден жіберген хатында «Студия ғимаратынан кетіңіз – бұл Канада үшін ең маңызды туындаған шығармашылық өнердің бір дәуірінің соңы» деп айтып, қайғымен қалды. Жетілік тобының басқа мүшелері сияқты, оның көптеген туындылары қатты картонға маймен салған шағын эскиздерден бастау алды. Оның есімі әдетте осы топпен байланысты болғанымен, ол өмірі бойы өзін жеке ұстады. 1925 жылы ол Торонтодағы Онтарио өнер колледжінде сабақ берді; бұл оның Квебекке жылдық көктемгі сапарынан бас тартқан жалғыз жылы болды. 1954 жылы ол Канадалық Тыныш темір жолы компаниясының тапсырысымен жаңа «Канада» құрама пойызының ішкі бөлігі үшін муралдар салуға шақырылған 18 канадалық суретшінің бірі болды. Әр мурал әртүрлі ұлттық немесе провинциялық паркті бейнеледі; Джексонның муралы Кокани мұздық провинциялық паркі болды. 1953 жылы «A. Y. Jackson: Paintings 1901–1953» атты үлкен ретроспективті көрме Онтарио өнер галереясында және Канаданың Ұлттық галереясында өтті. Джексон 1955 жылы Оттава аймағына көшіп, Манотикке қоныстанды. 1963 жылдан 1968 жылға дейін Оттаваның орталық бөлігінде студия ұстады. Оның сурет салу сапарларында Альберт Х. Робинсон және Рэндольф Хьютон сияқты суретшілермен бірге жүрді. Өмірінің соңғы жылдарында Оттава аймағына, Гаттино төбелеріне, Ливр өзені аңғарына және Рипондқа сапарларында дос, суретші және бұрынғы оқушысы Ральф Уоллес Бертонмен, сондай-ақ әріптес суретшілер Морис Хэйкок пен Стюарт Д. Хелмслимен бірге болды. Мұндай кәсіптік сапарлардың бірі апатқа ұшырауға жақын болды: «1950 жылдары Ральф пен А. Й. Оттава өзенінің жағасында, Дё-Ривьерде сурет салып жатқанда, тасқа тиген оқ Джексон отырған жерге ұшты». Ол Жетілік тобының мүшесі Дж. Э. Х. Макдональдтың естелігіне арналған өмірбаянында: «Бастапқыда менің суреттерімде ескі шаруа үйлері, қоралар мен ағаштар қызықтыратын. Кейін қар менің назарымды аударды, күн мен жел оның түстерін және пішінін үнемі өзгертті» деп жазды. 1964 жылы Джексон Ұлы Ту жобасы кезінде өзінің дизайнын ұсынды. Ол Пирсон туына ұқсас болды. 1965 жылы Джексон ауыр инсульт алды, ол оның сурет салу мансабын аяқтады. Ол дос және суретші Ральф Уоллес Бертонның үйінде жазылып, кейін Онтарио штатындағы Кляйнбургтегі Макмайкл консервациялық иелігіне көшті. Джексон 1974 жылы, наурыз мерекесінде Торонтодағы зейнеткерлер үйінде қайтыс болды. Ол Макмайкл канадалық өнер жинағының аумағына жерленген. Оның немересі Наоми Джексон Гроувз оның өмірі мен туындылары туралы бірнеше кітап жариялады, оның ішінде 1936 жылы Франция мен Германияға жасаған ортақ саяхат туралы «Екі Джексон» (2000) кітабы бар.

When Jackson returned to Canada, he settled in Sweetsburg, Quebec, where he began painting works such as the Impressionistic Edge of the Maple Wood. He held his first exhibition at the Art Association of Montreal with Randolph Hewton in 1913. Unable to make ends meet and discouraged by the Canadian art scene, he considered moving to the United States. However, he received a letter from J. E. H. MacDonald which changed his mind. MacDonald inquired about the Edge of the Maple Wood, which he had seen at a Toronto art show, informing Jackson that Toronto artist Lawren Harris wanted to purchase the painting if he still owned it. After the purchase, Jackson struck up a correspondence with the two Toronto artists, often debating on topics related to Canadian art. Jackson soon began visiting Toronto. Dr. James MacCallum convinced Jackson to relocate to Toronto by offering to buy enough of his paintings for one year to guarantee him a living income. He moved into the Studio Building which was financed by Lawren Harris and Dr. James MacCallum. Harris, overseeing construction of the building, was too busy to concentrate on his own artistic endeavours and loaned his own studio space, over the Commerce Bank branch at the northwest corner of Yonge and Bloor streets, to the newly arrived Montrealer, A. Y. Jackson. The spot is now occupied by the 34 storey 2 Bloor West. Jackson was a welcome addition to the Toronto art scene, having traveled in Europe and bringing with him a respected – though as yet not particularly successful – talent. The canvas taking shape while he waited to move into the Studio Building, Terre Sauvage, became one of his most famous. In January 1914 the Studio Building was ready for occupation. Tom Thomson was another of the first residents of the building and shared a studio with Jackson for a year. Like the other Group of Seven painters, Jackson embraced landscape themes and sought to develop a bold style. An avid outdoorsman, Jackson became good friends with Tom Thomson, and the duo often fished and sketched together, beginning with a trip to Algonquin Park in fall 1914. While recovering from his injuries, he came to the attention of Lord Beaverbrook. He was then transferred to the Canadian War Records branch as an artist. Here, Jackson would create important pictures of events connected with the war. He later worked for the Canadian War Memorials as an official war artist from 1917 to 1919. Jackson produced forty five artworks for the organization, including the powerful A Copse, Evening (1918) a grim depiction of the catastrophic effects of the First World War on the Belgian landscape. A large number of his war paintings are in the Canadian War Museum in Ottawa. On his return from WWI, Jackson again took up residence at the Studio Building. He removed Tom Thomson's easel, made by Thomson's own hand, from his studio and used it for all the subsequent pictures he produced in the Studio Building. Shortly after he returned from wintering on Georgian Bay, he learned that in his absence he had been included in an informal group of Studio Building artists, exhibiting for the first time, called the Group of Seven. He identified its goals as being those of the Group of Seven, and over the years Jackson maintained the contact between Toronto and Montreal, supporting and stimulating the Montreal artists through regular visits, painting with artists such as Albert H. Robinson and others at various scenic locations, and correspondence. He kept them informed of events in Toronto and arranged for their works to be included in the Group of Seven exhibitions. It is through this kind of contact that he made lifelong friends of Beaver Hall artists Anne Savage, Sarah Robertson and Kathleen Morris. In his autobiography, he wrote:
at first, in my painting, I was interested in the old farm houses, in the barns and the trees. Later it was snow that captured my attention; the sun and the wind continually changed its colours and texture. In 1932, Jackson depicted the Falconbridge smelter near Sudbury, in his painting Smoke Fantasy. He then began efforts at government lobbying, pleading in a letter to the minister of Lands and Forests William Finlayson to preserve from logging what became Killarney Provincial Park and Trout Lake. The latter was renamed O. S. A. Lake in honour of the Ontario Society of Artists which had taken it into trust. Jackson's efforts were rewarded with the naming of a lake after him on his 90th birthday. In 1938, Jackson visited the mine site of the isolated Radium mine at Port Radium, Northwest Territories, in 1938. Jackson was a friend of prospector Gilbert LaBine, then the mine manager, and flew to the site with him, where he painted Radium Mine. During the Second World War, Jackson became one of the central figures in the development of the Canadian War Art Program in 1943. Working with the National Gallery of Canada, he played a pivotal role in organizing the largest public art project in Canadian history: the Sampson Matthews silkscreen print program in 1942. Jackson left the Studio Building in 1955 with Lawren Harris mourning, in a letter from Vancouver, "Your moving from the Studio Building marks the end of an era, the one era of creative art that has the greatest significance for Canada You were the real force and inspiration that led all of us into a modern conception that suited this country, and the last to leave the home base of operations." Like the other members of the Group of Seven many of his works began as tiny en plein air sketches in oil on hardboard. Although his name is conventionally associated with this group, he would also remain something of a loner throughout his life. In 1925, he taught at the Ontario College of Art in Toronto; this was the only year that he missed his annual spring trip to Quebec. In 1954 he was one of 18 Canadian artists commissioned by the Canadian Pacific Railway to paint a mural for the interior of one of the new Park cars entering service on the new Canadian transcontinental train. Each the murals depicted a different national or provincial park; Jackson's was Kokanee Glacier Provincial Park. In 1953, a major retrospective titled A. Y. Jackson: Paintings 1901–1953 was held at the Art Gallery of Ontario and National Gallery of Canada of his work. Jackson moved to the Ottawa region in 1955, settling in Manotick. He maintained a studio in downtown Ottawa from 1963 to 1968. He was often accompanied on his peripatetic painting trips by artists such as Albert H. Robinson and Randolph Hewton. In his later years, on trips to the Ottawa Valley region, the Gatineau Hills, the Lievre River Valley and Ripond he was accompanied by friend, painter and former student Ralph Wallace Burton, and fellow painters Maurice Haycock and Stuart D. Helmsley. One such venture almost ended in disaster: "[I]n the 1950s, when Ralph and A. Y. were painting on the banks of the Ottawa River at Deux Rivieres, a bullet ricocheted off a rock where Jackson was sitting." an autobiography dedicated to the memory of Group of Seven member J. E. H. MacDonald, who "visualized a Canadian school of painting and devoted his life to the realization of it". In 1964, Jackson submitted his own design during the Great Flag Debate. It was similar in design to the Pearson Pennant. In 1965, Jackson had a serious stroke that put an end to his painting career. He recuperated at the home of friend and painter Ralph Wallace Burton, and later moved to the McMichael Conservation Estate in Kleinburg, Ontario. Jackson died in 1974, over the Easter holiday in a nursing home in Toronto. He is buried on the grounds of the McMichael Canadian Art Collection. His niece Naomi Jackson Groves published several books about his life and work including Two Jacksons (2000), an account of a shared trip through France and Germany in 1936.

Құрметтер

1941 жылы Квинс университеті (Кингстон) Джексонға құрметті заң ғылымы докторы (LL. D) дәрежесін берді. 1946 жылы Джексон Сент-Майкл және Сент-Джордж орденінің серігі болып тағайындалды. 1962 жылы Саскачеван университеті Джексонға құрметті заң ғылымы докторы (LL. D) дәрежесін берді. 1967 жылы Джексон Канада орденінің серігі болып тағайындалды. Торонтодағы А. Я. Джексон орта мектебі оның құрметіне аталды. Ол 1970 жылы мектептің ашылуына қатысты. Оттавадағы А. Я. Джексон орта мектебі де оның есімімен аталып, 1976 жылы ашылды. 1970 жылы Канада Корольдік академиясы Джексонға өмірлік жетістіктері үшін медаль табыс етті. Судберидегі 144 тас жолындағы А. Я. Джексон қарауы, Джексонның 1953 жылғы «Онапинг өзеніндегі көктем» суретінде бейнеленген сарқырамаға қарап тұрады. Оттава өзені институты оның құрметіне А. Я. Джексон жолын ашты.

А. Я. Джексонның үзінділері

Алгома туралы ол былай деп жазды: Мұнда сурет салу композиция бойынша жылдам шешім қабылдауды, көптеген бөлшектерді назардан тыс қалдыруды немесе жинақтауды, маңызды форманы табуды және ешқашан тартыншақтыққа бой алдырмау керек түстерді талдауды қажет етті. Оның сан алуан формаларын бағалау үшін солтүстік аймақтарын жақсы білу керек. Пойыздан көрінетін біртектілік сезімі, орманға енгенде бірден жоғалады. Оны түсіндіру үшін бір қалыпты формулаға түсуге болмайды.