Диптерокарп тұқымдасы: таралуы, маңызы және қорғау шаралары
Dipterocarpaceae
Dipterocarpus тұқымдасы – тропикалық орман ағаштарының 695 түрінен тұрады. Ең көп түрлері Борнеода кездеседі. Ағашы құрылыс материалдары ретінде кең қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер тұқымдасы
Family of flowering plants
Dipterocarpaceae – 16 туысқа және шамамен 695 белгілі түріне жататын, негізінен жазық тропикалық орман ағаштарының тұқымдасы. Олардың таралу аймағы пантропикалық: Оңтүстік Американың солтүгінен Африкаға, Сейшель аралдарына, Үндістанға, Индокитайға, Индонезияға, Малайзияға және Филиппинге дейін. Dipterocarpaceae тұқымдасының ең көп түрлері Борнеода кездеседі. Ірі туыстар: Шорея (196 түр), Хопея (104 түр), Диптерокарпус (70 түр) және Ватика (65 түр). Көптеген түрлер ірі орман ағаштары болып саналады, әдетте 40–70 метр биіктікке жетеді, ал кейбіреулері (Dryobalanops және Shorea туыстарында) 80 метрден де асады.
Dipterocarpaceae is a family of 16 genera and about 695 known species of mainly lowland tropical forest trees. Their distribution is pantropical, from northern South America to Africa, the Seychelles, India, Indochina, Indonesia, Malaysia and Philippines. The greatest diversity of Dipterocarpaceae occurs in Borneo. The largest genera are Shorea (196 species), Hopea (104 species), Dipterocarpus (70 species), and Vatica (65 species). Many are large forest emergent species, typically reaching heights of 40–70 m, some even over 80 m (in the genera Dryobalanops, and Shorea),
Бұл тұқымдас түрлері ағаш өнеркәсібінде маңызды рөл атқарады. Кейбір түрлер тым көп кесілуі, кең ауқымды заңсыз ормандарды кесу және қоныстану орталарының өзгеруі салдарынан қазірдің өзінде жойылу қаупіне тап болды. Олар құнды ағаш, хош иісті эфир майлары, бальзам және шайыр береді, сонымен қатар фанера өндірісіне де қолданылады.
The species of this family are of major importance in the timber trade. Some species are now endangered as a result of overcutting, extensive illegal logging, and habitat conversion. They provide valuable woods, aromatic essential oils, balsam, and resins, and are a source for plywood.
Таксономия
Отбасы атауы типтік Dipterocarpus туысынан шыққан, ол грек сөздері δι di "екі", πτερόν pteron "қанат" және καρπός karpós "жеміс" сөздерінен құралған; біріктірілген сөздер осы туысқа жататын ағаштардың екі қанатты жемісін білдіреді, сондай-ақ екіден көп қанатты жемістері бар басқа да туысқан туқымдастар осы отбасыға кіреді.
The family name comes from the type genus Dipterocarpus which is derived from Greek words δι di "two", πτερόν pteron "wing", and καρπός karpós "fruit"; the words combined refer to the two winged fruit available from trees of that genus, other related genuses with winged fruits of more than two are included in the family as well.
Қазбаланған буынтұқымдылар
52 миллион жыл бұрын Үндістанның Гуджарат провинциясында табылған, көптеген қазбаланған бунақденелілерді қамтитын кеудегек (амбар) Dipterocarpaceae тұқымдастығынан шыққан шайыр екені анықталды.
Some 52 million year old amber found in the Gujarat province, India, containing a large amount of fossilized arthropods, was identified as sap from the family Dipterocarpaceae.
Экология
Диптерокарп тұқымдас түрлері мәңгі жасыл немесе жапырақты болуы мүмкін. Таиландта кездесетін түрлер теңіз деңгейінен шамамен 1300 метрге дейін өседі. Таиландта осы тұқымдасқа жататын түрлердің өсетін орталарына төмендік диптерокарп ормандары (0–350 м), өзен жағалаулары, әктас төбелер және жағалау төбелері кіреді. Диптерокарптар Борнеоның төмендік ылғалды ормандарында миллиондаған жылдар бойы үстемдік құрды.
Dipterocarpaceae species can be either evergreen or deciduous. Species occurring in Thailand grow from sea level to about 1300 m elevation. Environments in which the species of the family occur in Thailand include lowland dipterocarp forest 0–350 m, riparian fringe, limestone hills, and coastal hills. The dipterocarps has dominated the Borneo lowland rain forests for millions of years.
Табиғатты қорғау және климаттың өзгеруі
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы басым ағаш түрі ретінде диптерокарптар отбасының сақталу мәртебесіне қатысты кең ауқымды зерттеулер жүргізілді. Олар осы аймақтың туған жер ормандарының негізгі түрлері болып табылады және олардың функциясы мен құрылымы үшін өте маңызды. Панг және авторлар тобының жүргізген зерттеуі климаттың өзгеруі мен жер жабынының Филиппиндегі осы маңызды ағаштар отбасының таралуына тигізетін әсерін қарастырды. Олар 19 түрге қатысты түрлердің таралу модельдерін (SDM) қолданып, қазіргі және болашақ климаттық сценарийлерге, сондай-ақ қазіргі жер жабынына сәйкес болжамдар жасады. Зерттеу нәтижесінде, қазіргі жер жабыны түрлердің таралуын 67%-ға, ал қорғалатын аумақтарда 37%-ға төмендеткені анықталды. Ал климаттың өзгеруі қорғалатын және қорғалмайтын аумақтарда түрлердің таралуын 16-27%-ға азайтты. Климаттың өзгеруі салдарынан тіршілік ортасы өзгергендіктен, түрлердің таралу биіктігі жоғарылады. Олар қорғалатын аумақтарды маңызды түрлердің панасы ретінде жоспарлауды жетілдіру қажеттігіне келіп, SDM-нің осы жоспарлау процесіне енгізілетін болжамдарды ұсыну үшін пайдалы құрал болатынын көрсетті. Shishir және авторлар тобының тағы бір зерттеуі Бангладештегі Пурбачал аймағындағы қорғауға алынған диптерокарп ағашына климаттың өзгеруінің ықтимал әсерін зерттеді. Климат, география және топырақ жағдайлары сияқты тоғыз түрлі экологиялық факторларды қамтитын модельді пайдаланып, екі климаттық сценарийді қарастырды. Зерттеушілер жауын-шашын мен топырақтағы азоттың таралудың ең маңызды детерминанттары екенін анықтады және климаттың өзгеруі салдарынан осы түрге қолайлы ортаның аумағы қазіргі жер көлемімен салыстырғанда 21-28%-ға азаятынын болжады.
As the dominant tree in Southeast Asia, the Dipterocarp family has seen extensive study relating to its conservation status. They are a keystone species of the native forests of this region, and are essential to their function and structure. One study by Pang et al. examined the impacts of climate change and land cover on the distribution of this important tree family in the Philippines. They used species distribution models (SDMs) for 19 species that were projected onto both current and future climate scenarios, with current land cover incorporated as well. They found that the current land cover alone reduced the species distributions by 67%, and 37% in protected areas. On the other hand, climate change reduced species distributions by 16 27% in both protected and unprotected areas. There was also an upward shift in elevation of species distribution as a result of climate change, as habitats changed. They concluded that there was a need to improve protected area planning as refuges for critical species, with SDMs proving to be a useful tool for providing projections that can then be incorporated into this planning process. Another paper by Shishir et al. also investigated the potential effects of climate change on a threatened Dipterocarp tree in Purbachal, Bangladesh. Using a model that incorporated nine different environmental variables such as climate, geography, and soil conditions, they looked at two climate scenarios. They found that precipitation and soil nitrogen were the largest determinants of distribution, and that suitable habitat for this species will decline by 21 28% relative to the present land area as a result of climate change.