Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тобы Малвальдер – гүлді өсімдіктер тобы. APG II жүйесі бойынша, бұл топта тоғыз тұқымдасқа жататын шамамен 6000 түр қамтылған. Топ эудикоттардың құрамына кіретін II евросидтерге жатады. Өсімдіктердің көпшілігі бұталар мен ағаштардан тұрады; оның көптеген тұқымдастары тропиктер мен субтропиктерде кең таралған, бірақ қоңыржай аймақтарға сирек кездеседі. Мадагаскарда ерекше таралу байқалады, онда Malvales тұқымдасына жататын үш эндемикалық тұқымдас (Sphaerosepalaceae, Sarcolaenaceae және Diegodendraceae) өседі. Малва тұқымдасының (sensu lato, кең мағынада) көптеген түрлері ағаш ретінде бағалы, олардың ішінде окрама (балса) жеңілдігімен, ал липа (Tilia) ою-өрнек жасауға қолайлы ағашымен танымал. Какао ағашының (Theobroma cacao) жемісі шоколад жасау үшін қолданылады. Кола жаңғағы (Cola туысы) жоғары кофеин мөлшерімен ерекшеленеді және бұрын түрлі кола сусындарын дайындау үшін жиі пайдаланылған. Олар әлі де стимулятор ретінде қолданылады, әсіресе Батыс Африкада, онда оларды осы мақсатта шайнайды. APG II жүйесіндегі Malvales тобының басқа да белгілі өкілдері – дафна, гибискус, қалампыр, окра, жұта, баобаб ағаштары, мақта, капок (көбінесе Ceiba pentandra-дан, сондай-ақ Malvales тұқымдасына жататын басқа "капок ағаштарынан", мысалы Bombax ceiba) және дуриан.

Сипаттама

Малвальдердің морфологиясы әртүрлі, жалпы белгілері шамалы. Көбінесе кездесетін ерекшеліктерінің ішінде алақан тәрізді жапырақ пішіндері, біріккен тостаған жапырақшалары және тұқымдардың нақты құрылымы мен химиялық құрамы бар. Қабықшасы көбінесе талшықты, жұмсақ флоэма қабаттарынан құралған.

Таксономия

Дальгреннің классификациясы сияқты ерте классификациялар Malvales-ті Malviflorae (сонымен қатар Malvanae деп те аталады) суперқатарына жатқызды. Malvales тұқымдастарының – Малвалар, Бомбакалар, Тилиялар және Стеркулиялардың – «негізгі» тұқымдарының туыстық байланыстары мен шеңберлері ұзақ уақыттан бері даулы мәселе болып келді. Бұл тұқымдардың, әсіресе Малвалар мен Бомбакалардың арасындағы тығыз байланыс қалыптасқан, бірақ соңғы кезге дейін көптеген жіктеу жүйелері оларды жеке тұқымдар ретінде сақтап келді. Көптеген молекулалық филогениялар Стеркулиялар, Бомбакалар және Тилиялар дәстүрлі түрде парафилеттік немесе полифилеттік екенін көрсеткендіктен, Малвалар тұқымын осы үш тұқымды қамтуға бағытталған консенсус қалыптасуда. Малвалардың бұл кеңейтілген шеңбері Торн жүйесінің ең соңғы нұсқасында, Angiosperm Phylogeny Group және тамырлы өсімдіктердің тұқымдары мен түрлерінің ең толық қарастырылған жүйесі – Кубицкий жүйесінде мойындалды. APG II жүйесіндегі басым тұқым – 4000-нан астам түрі бар кеңейтілген Малвалар (Malvaceae sensu lato) тұқымы, одан кейін 750 түрі бар Thymelaeaceae тұқымы тұр. Малвалардың бұл кеңейтілген шеңберіне Бомбакалар, Стеркулиялар және Тилиялар тұқымдары кіреді. Ескі Кронквист жүйесінде бұл топта төрт «негізгі Malvales» тұқымдарынан басқа Elaeocarpaceae де бар еді және олар Dilleniidae қатарына жатқызылған. Қазіргі кезде кірген кейбір тұқымдар Кронквист тарапынан Violales қатарына жатқызылған.