Кіріспе
Тығыз қара/қоңыр қатты ағаш түрі – эбони, Diospyros туысына жататын бірнеше түрден алынады, оған персимон ағашы да кіреді. Диоспиростың макасар және мун эбони сияқты кейбір түрлері суға батып кететіндей тығыз болады. Эбони жіңішке текстуралы және жылтыратылғанда айнадай жылтырайды, сондықтан ол әсемдік ағашы ретінде бағалы. Ол әлемдегі ең қымбат ағаштардың бірі деп жиі айтылады.
Ebony is a dense black/brown hardwood, coming from several species in the genus Diospyros, which also includes the persimmon tree. A few Diospyros species, such as macassar and mun ebony, are dense enough to sink in water. Ebony is finely textured and has a mirror finish when polished, making it valuable as an ornamental wood. It is often cited as one of the most expensive woods in the world.
Этимология
Эбон сөзі ежелгі египет тілінен, ежелгі грек тіліндегі ἔβενος сөзі арқылы латын (ebenus) және орта ағылшын тіліне өтті.
Түрлер
Эбони түрлеріне Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкаға тән Diospyros ebenum (Сейлон эбони), Батыс Африкаға тән D. crassiflora (Габон эбони), Квинсленд, Солтүстік территория, Жаңа Гвинея және Тиморға тән D. humilis (Квинсленд эбони) және Индонезияға тән, әсем, көп түсті ағаш өрнегімен бағаланатын D. celebica (Сулавеси эбони) жатады. Маврикий эбони, D. tessellaria, 17 ғасырда голландтар тарапынан кеңінен пайдаланылды. Бұл туысқа жататын кейбір түрлер D. ebenum-ның тегіс қара түсіне қарағанда жолақты болса да, ұқсас физикалық қасиеттері бар эбони береді.
Қолданылуы
Эбен ағашы ұзақ тарихқа ие, және ою-өрнектелген бөлшектері ежелгі Египет қабірлерінде табылған. 16 ғасырдың соңына қарай Антверпенде сәнді саудаға арналған әдемі шкафтар эбен ағашынан жасалды. Ағаштың тығыз қаттылығы, өте төмен рельефтегі (бас-рельеф) мүсіндемелермен, әдетте аллегориялық сюжеттермен немесе классикалық немесе христиан тарихынан алынған сахналармен әсемделінген, нақты бейнеленген суретті панельдерді құрайтын жіңішке қалыптар жасауға мүмкіндік берді. Ұзақ өтпей, мұндай шкафтар Парижде де жасала бастады, ал олардың шеберлері эбенистер деп аталды, бұл француз тілінде шкаф жасаушы деген мағынаны білдіреді. Қазіргі қолданысы көбінесе кресттер, кларнет, гобой немесе пикколо сияқты кейбір музыкалық аспаптардың негізгі бөлігі, сондай-ақ пианино, орган және клавесиннің қара клавишалары; скрипка, альт, мандолина, гитара, контрабас және виолончельдің грифтері; құйрықшалары; қақпақтар; иек тіреуіштері; және сабын ұштары сияқты музыкалық аспаптардың бөліктерімен шектеледі. Көптеген медиаторлар (гитара тілшелері) эбен ағашынан жасалады. Дәстүр бойынша, қара шахмат фигуралары эбеннен жасалса, ақ фигураларға қайын немесе піл сүйегі қолданылған. Сонымен қатар кішкентай болатын, қазіргі заманғы Шығыс Мидлендс стиліндегі тілшектік тоқымаға арналған бобиналар көбінесе эбеннен жасалады және мыс немесе күміс сыммен оралғанда әсіресе әдемі көрінеді. Кейбір қымбат пистолет тұтқалары мен мылтықтардың алдыңғы бөліктері әлі де эбеннен жасалады, сондай-ақ бильярд таяқшаларының ұштары да. Эбен ағашын тұрақты емес жинау салдарынан, одан өсетін көптеген түрлер қазір қорғауға алынған. Африкадағы эбен ағаштарының көп бөлігі заңсыз кесілген. Эбен ағашы Африкалық қара ағаш, сандал ағашы, қызыл піл сүйегі және агар ағашымен бірге әлемдегі ең қымбат ағаштардың бірі ретінде жиі аталады.
Қорғау
2011 жылы Гибсон гитара компаниясына АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі 1900 жылғы Лейси актісін бұзғаны үшін шабуыл жасады, ол қорғалатын ағаш түрлері мен басқа да материалдарды заңсыз импорттауға тыйым салады. Миссури ботаникалық бағындағы эбони және палисандр маманы Мадагаскар ағаш саудасын "Африканың қанды алмаздарымен тең" деп сипаттайды.