Маврикийдің Тамбалакок ағашы және оның жоғалу себептері
Sideroxylon grandiflorum
Маврикийге тән Sideroxylon grandiflorum ағашы – «додо ағашы» деп те аталады. Жемісі шабталдай, қатайған қабықпен қоршалған. Сирек кездесетін флора туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрлері
Species of tree
Sideroxylon grandiflorum, сонымен қатар тамбалакок немесе додо ағашы деп белгілі, сапота тұқымдасына жататын, ұзақ өмір сүретін ағаш түрі. Ол Маврикийге ғана тән.
Sideroxylon grandiflorum, also known as the tambalacoque or dodo tree, is a long lived species of tree in the sapote family Sapotaceae. It is endemic to Mauritius.
Сипаттама
Sideroxylon grandiflorum жемісі шабдалыға ұқсас. Екеуі де друпа деп аталады, себебі екеуінің де тұқымын қоршап тұрған қатты эндокарп немесе қабық бар. Өсімдіктің өзі сыртынан туыс емес Плюмерияға ұқсайды, бірақ додо ағашының гүлдері мен жемістері сабақта гүлдейді.
The fruit of Sideroxylon grandiflorum is analogous to a peach. They are both termed drupes because both have a hard endocarp, or pit, surrounding the seed. The plant itself superficially resembles the unrelated Plumeria, but the dodo tree's flowers and fruit are cauliflorous.
Экология
1973 жылы бұл түрдің жойылып бара жатқаны айтылды. Барлығы 13 ғана мысал бар екендігі хабарланды, олардың бәрі шамамен 300 жылдық деп есептелді. Тамбалакоктың нақты жасын анықтау мүмкін болмады, себебі оның өсу сақиналары жоқ. Стэнли Темпл 17 ғасырда жойылып кеткен додоның тамбалакок жемістерін жегенін және тұқымдардың тек додоның ас қорыту жолынан өткеннен кейін ғана өнетінін болжады. Темпл (1977) 17 тамбалакок жемісін жабайы түріктерге күштеп берді. Жеті жеміс құстың қарындасымен ұсатылды. Қалған он жеміс құстың нәжісімен бірге шығарылды немесе құсы қайтадан жеді. Темпл қалған он жемісті отырғызды, ал үш жеміс өсіп шықты. Темпл түріктерге жем етпеген бақылау жемістерінен тұқым өсіруге тырыспады, сондықтан түріктерге жем берудің әсері белгісіз болды. Хилл (1941) және Кинг (1946) тамбалакок тұқымының өсуі туралы жасаған есептерінде тұқымдар абразиясыз өнетіні анықталды. Темплдің ағашқа додоның қажет екендігі туралы гипотезасы күмәндандырылды. Басқалар ағаштың төмендеуі шамадан тыс еселенгенін немесе басқа жойылып кеткен жануарлар да тұқымдарды таратуға қатысқан болуы мүмкін, мысалы, алып тасбақалар, жеміс жейтін жарықшалар немесе кең мойынды попугайлар деп ұсынды. Санындағы айырмашылық жас ағаштардың сыртқы түрінен ерекшеленбеуіне және оларды ұқсас түрлермен оңай шатастыруға болатындығына байланысты. Ағаштың төмендеуіне үй шошқалары мен краб жейтін макакалардың әкелінуі және әкелінген өсімдіктердің бәсекелесуі себеп болуы мүмкін. Кэтлинг (2001) Овадалли мен Темплдің (1979) және Витмердің (1991) еңбектерін қысқаша сипаттайды. Герши (2004) Темплдің додо-тамбалакок гипотезасындағы қателіктерді қарастырды. 2004 жылы Америка Ботаникалық қоғамының Өсімдік ғылымы бюллетені Темплдің зерттеулерін қате деп мәлімдеді. Бюллетень додоның жойылуы жас ағаштардың жоғалуына тікелей себеп болмағаны туралы дәлелдерді жариялады, соның ішінде Cylindraspis алып тасбақаларының тұқымдарды додоларға қарағанда таратуға көбірек бейімділігі туралы ұсыныстарды келтірді, бұл Темплдің додо мен ағаш арасындағы өмір сүру қатынасы туралы көзқарасына күмән тудырды.
In 1973, it was thought that the species was becoming extinct. There were supposedly only 13 specimens left, all estimated to be about 300 years old. The true age could not be determined because tambalacoque has no growth rings. Stanley Temple hypothesized that the dodo, which became extinct in the 17th century, ate tambalacoque fruits, and only by passing through the digestive tract of the dodo could the seeds germinate. Temple (1977) force fed seventeen tambalacoque fruits to wild turkeys. Seven of the fruits were crushed by the bird's gizzard. The remaining ten were either regurgitated or passed with the bird's feces. Temple planted the remaining ten fruits and three germinated. Temple did not try to germinate any seeds from control fruits not fed to turkeys so the effect of feeding fruits to turkeys was unclear. Reports made on tambalacoque seed germination by Hill (1941) and King (1946) found the seeds germinated without abrading. Temple's hypothesis that the tree required the dodo was contested. Others have suggested the decline of the tree was exaggerated, or that other extinct animals may also have been distributing the seeds, such as giant tortoises, fruit bats or the broad billed parrot. The difference in numbers is because young trees are not distinct in appearance and may easily be confused with similar species. The decline of the tree may possibly be due to introduction of domestic pigs and crab eating macaques, and competition from introduced plants. Catling (2001) in a summary cites Owadally and Temple (1979), and Witmer (1991). Hershey (2004) reviewed the flaws in Temple's dodo tambalacoque hypothesis. In 2004, the Botanical Society of America's Plant Science Bulletin disputed Temple's research as flawed. The Bulletin published evidence as to why the dodo's extinction did not directly cause the increasing disappearance of young trees, including suggestions that the Cylindraspis giant tortoises would have been more likely to disperse the seeds than dodos, casting doubt on Temple's view as to the dodo and the tree's sole survival relationship.
Қолданылуы
Бұл додо ағашы Маврикийде ағашы үшін жоғары бағаланады, соның салдарынан кейбір орманшылар оның тұқымдарын қолмен қазып, оларды өсіруге тырысады.
This dodo tree is highly valued for its wood in Mauritius, which has led some foresters to scrape the pits by hand to make them sprout and grow.