Кіріспе
Swietenia туысына жататын тропикалық қатты ағаш түрлерінің ағашы. Магони – Америкаға тән және Meliaceae тұқымдасына жататын тропикалық қатты ағаш түрлерінің үш түрінен алынған, түзу талшықты, қызғылт қоңыр түсті ағаш. Магони өз түсі мен беріктігінің арқасында кең ауқымдағы тауарлар өндірісінде қолданылады. Табиғатта Америкада өседі, бірақ Азия мен Океаниядағы егістіктерге де әкелінген. Магони саудасы 16 ғасырда басталып, 17-18 ғасырларда гүлденген. Кейбір елдерде магони инвазивті түр деп есептеледі. Магони – үш түрдің кез келгенінен алынған ағаш: гондурастық немесе ірі жапырақты магони (Swietenia macrophylla), Батыс Үнді немесе Куба магониі (Swietenia mahagoni) және Swietenia humilis. Гондурас магониі ең көп тараған және бүгінде коммерциялық мақсатта өсірілетін жалғыз нағыз магони түрі. Магони – қабырға панельдері, жиһаз, қайықтар, музыкалық аспаптар және басқа да бұйымдар жасауға қолданылатын құнды ағаш. АҚШ магонидің ең ірі импорттаушысы, ал Перу – ең ірі экспорттаушысы. Магони Доминикан Республикасы мен Белиздің ұлттық ағашы болып табылады. Swietenia түрлері 1800 жылдардан бері Америкадан тыс елдерге енгізілген, көптеген егістіктер табиғи орманға айналған. Swietenia түрлерінің барлығы қазір CITES тізіміне енгізілген және заңсыз кесілу мен дұрыс басқарудың жоқтығынан қорғалады. Магони түрлері жақын жерде өскенде будандаса алады, ал S. mahagoni мен S. macrophylla арасындағы гибрид ағаш кеңінен ағаш өндірісі үшін отырғызылады. Америкадағы магони саудасының тарихы 17 ғасырға дейін жетеді, осы кезде еуропалықтар испан отарлау кезінде алғаш рет осы ағашқа назар аударған. Магони 18 ғасырда британдық парламенттің британдық иеліктерінен ағашқа импорттық баж салығын алып тастауынан кейін танымал болды, бұл Еуропа мен Солтүстік Америкаға экспорттың өсуіне әкелді. 18-19 ғасырлар бойында Еуропа мен Солтүстік Америкаға әртүрлі аймақтардан магони әкелінді, оның ең ірі тұтынушысы Ұлыбритания болды. 19 ғасырдың соңына қарай африкалық магони нарықта басымдыққа ие бола бастады, ал 20 ғасырдың басында американдық магони жетіспей бастады. Магонидің тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде сауданы реттеу үшін бірнеше түрлер CITES қосымшаларына енгізілді. Магони түзу, ұсақ талшықты және беріктігімен танымал, сондықтан ол жоғары сапалы жиһаз, қайық жасау және музыкалық аспаптар үшін танымал таңдау. Дегенмен, магониді тым көп өндіру және қоршаған ортаға қатысты мәселелер оның қолданылуын азайтуға әкелді.
the timber
Mahogany is a straight grained, reddish brown timber of three tropical hardwood species of the genus Swietenia, indigenous to the Americas and part of the pantropical chinaberry family, Meliaceae. Mahogany is used commercially for a wide variety of goods, due to its coloring and durable nature. It is naturally found within the Americas, but has also been imported to plantations across Asia and Oceania. The mahogany trade may have begun as early as the 16th century and flourished in the 17th and 18th centuries. In certain countries, mahogany is considered an invasive species. Mahogany is wood from any of three tree species: Honduran or big leaf mahogany (Swietenia macrophylla), West Indian or Cuban mahogany (Swietenia mahagoni), and Swietenia humilis. Honduran mahogany is the most widespread and the only genuine mahogany species commercially grown today. Mahogany is a valuable lumber used for paneling, furniture, boats, musical instruments, and other items. The United States is the leading importer of mahogany, while Peru is the largest exporter. Mahogany is the national tree of the Dominican Republic and Belize. Swietenia species have been introduced in various countries outside the Americas since the 1800s, with many plantings becoming naturalized forests. All species of Swietenia are now listed by CITES and protected due to concerns over illegal logging and mismanagement. Mahogany species can crossbreed when they grow in proximity, and the hybrid between S. mahagoni and S. macrophylla is widely planted for timber. The history of the American mahogany trade dates back to the 17th century when the wood was first noticed by Europeans during the Spanish colonization of the Americas. Mahogany became more popular in the 18th century when the British Parliament removed import duties on timber from British possessions, leading to increased exports to Europe and North America. Throughout the 18th and 19th centuries, mahogany from various regions was imported into Europe and North America, with Britain being the largest consumer. By the late 19th century, African mahogany began to dominate the market, and by the early 20th century, the supply of American mahogany became scarcer. In response to concerns about the sustainability of mahogany, several species have been placed on CITES Appendices to regulate the trade. Mahogany is known for its straight, fine grain and durability, making it a popular choice for fine furniture, boat construction, and musical instruments. However, the over harvesting of mahogany and environmental concerns have led to a decrease in its use.
Этимология
Магоганың этимологиясы белгісіз және пікірталас тудырады. Бұл термин алғаш рет Джон Огилбидің "Америка" (1671) еңбегінде кездеседі, онда Ямайкадан келген "әдемі әрі құнды ағаш" деп сипатталған. Магони ағашы туралы алғашқы жазбалар (ағашқа қатысты емес) 1731 жылға, ал ең толық сипаттамасы 1743 жылға дейін соқты, оны 1940 жылы Кемп Малоун Swietenia mahagoni деп атады. Малоун болжамынша, магони Багама тіліндегі "ағаш" деген жалпы атаудан шыққан. Ф. Брюс Лэмб оған келіспейді, аравак тілінде ағаш сөзінің "каоба" екенін көрсетеді. Лэмб сөздің Батыс Африкадағы түбін анықтады – йоруба тіліндегі "оганво", жинап айтқанда "m'oganwo" (ең биік немесе ең үлкен) деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Khaya туысына жататын ағаштарға қолданылған, олардың ағашы бүгін африкалық магони деп аталады. Лэмбтің пікірінше, Ямайкаға құл ретінде әкелінген йоруба және игбо халықтары Swietenia туысына жататын жергілікті ағаштарды "m'oganwo" деп атаған, ол португал тілінде "mogano" сөзіне айналған. Бұл сөз алғаш рет 1661 жылы өзеннің аты ретінде жазылған, ал 1655-1670 жылдар аралығында Ямайкада ағылшын магониіне айналды. Малоун бұл этимологияны сынға алып, йорубаның "m'oganwo" сөзінен португалдың "mogano" және ағылшынның "mahogany" сөздеріне жасалған эволюция логикалық және тілдік тұрғыдан қиындық тудырады деп санайды. Ол "oganwo" сөзінің жеке түрінен "m'oganwo" жинақ түріне ауысуы ағаштың көбінесе жалғыз өсетін сипатын ескеретін болсақ, ықтимал емес деп есептейді. Сондай-ақ, Лэмбтің португал тіліндегі "mog(a)no" сөзін алғаш қолдануы – өзеннің аты, ол, Лэмбтің пікірінше, жағасындағы магони "оганво" ағаштарының құрметіне аталған, бірақ бұл өзен кез келген биік ағашқа байланысты аталған болуы мүмкін, себебі "oganwo" сөзі тек "биік" дегенді білдіреді. Бұл 2003 жылы түрді Құрып кету қаупі төнген түрлердің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) II қосымшасына енгізуге әкелді, бұл жоғары көлемді және құнды ағаштың II қосымшаға енгізілген алғашқы жағдайы болды. Батыс Үндістан немесе Куба магониі (Swietenia mahagoni) Оңтүстік Флорида мен Кариб теңізінде өседі, бұрын магони саудасында үлкен рөл атқарған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан бері кеңінен қолданылмайды. Қытай магониі, Toona sinensis; Индонезия магониі, Toona sureni; Үнді магониі, Toona ciliata; Chinaberry, Melia azedarach; Қызғылт магони (немесе Bosse), Guarea; Читтагонг (сонымен қатар Үнді магониі), Chukrasia velutina; және Crabwood Carapa guianensis. Диптерокарпа тұқымдасының Shorea (Meranti, Balau, немесе Lauan) тұқымдасының кейбір түрлері де кейде филиппин магониі ретінде сатылады. Магони – әдемілігімен, беріктігімен және түсімен бағаланатын маңызды ағаш материалы, жиһаз, қайықтар, музыкалық аспаптар және басқа да бұйымдар жасауға қолданылады. Магониді ең көп импорттаушы ел – АҚШ, одан кейін Ұлыбритания. АҚШ-қа экспортталатын Перу магониінің шамамен 80-90 пайызы заңсыз жиналған, ал Перудағы заңсыз ағаш кесудің экономикалық зияны жылына 40-70 миллион АҚШ долларына бағаланады. 2000 жылы тек АҚШ жиһаз өндірісі үшін 57 000-ға жуық магони ағашы кесілген. және Белиз. Белиздің ұлттық гербінде балта мен ескек ұстаған екі ағаш кесуші бейнеленген, ал ұлттық ұран – "Sub umbra floreo", латын тілінен аударғанда "көлеңкеде гүлдеймін". Магони, Африкалық: (500–850 кг/м3); Магони, Кубалық: 660 кг/м3; Магони, Гондурас: 650 кг/м3; Магони, Испандық: 850 кг/м3.
Mahogany is a commercially important lumber prized for its beauty, durability, and color, and used for paneling and to make furniture, boats, musical instruments and other items. The leading importer of mahogany is the United States, followed by Britain; It is estimated that some 80 or 90 percent of Peruvian mahogany exported to the United States is illegally harvested, with the economic cost of illegal logging in Peru placed conservatively at $40–70 million USD annually. It was estimated that in 2000, some 57,000 mahogany trees were harvested to supply the U. S. furniture trade alone. and Belize. A mahogany tree with two woodcutters bearing an axe and a paddle also appears on the Belizean national coat of arms, under the national motto, Sub umbra floreo, Latin for "under the shade I flourish." Mahogany, African: (500–850 kg/m3); Mahogany, Cuban: 660 kg/m3; Mahogany, Honduras: 650 kg/m3; Mahogany, Spanish: 850 kg/m3.
Тарату
Бұл түрлердің Америкадағы табиғи таралуы географиялық жағынан ерекшеленеді. S. mahagoni Батыс-Индия аралдарында, Багам аралдары, Флорида Кийлері және Флориданың кейбір бөліктерінде өседі; S. humilis Орталық Американың Тынық мұхиты жағалауының құрғақ аймақтарында, Оңтүстік-Батыс Мексикадан Коста-Рикаға дейін өседі; S. macrophylla Орталық Америкада Юкатаннан оңтүстікке қарай және Оңтүстік Америкаға дейін, Перу, Боливия және Бразилияның батыс бөліктеріне дейін таралған. 20-ғасырда бірнеше ботаниктер Оңтүстік Америкадағы S. macrophylla-ны жаңа түр деп сипаттауға тырысты, мысалы S. candollei Pittier және S. tessmannii Harms., бірақ көптеген мамандар оларды теріс деп санайды. Рекорд пен Хесске сәйкес, Солтүстік және Оңтүстік Американың барлық махогани бір ботаникалық түр – Swietenia macrophylla King деп қарастырылуы мүмкін. Swietenia-ның екі негізгі түрі де 1800 және 1900 жылдардың басында Оңтүстік Америка мен Кариб аймақтарынан әкелінген тұқымдар арқылы Америкадан тыс бірнеше елдерге енгізілді. Осы отырғызулардың көптегені уақыт өте келе табиғи орманға айналды. Үндістанда 1865 жылы Батыс Үндістаннан әкелінген S. macrophylla және S. mahagoni тұқымдары отырғызылды. Екеуі де кейіннен табиғи орманға айналды. Бангладеште 1872 жылы Гондурас S. macrophylla енгізілді және Үндістан сияқты, кейбір аймақтарда табиғи түрде тарады. Индонезияға 1870 жылы Индиядан әкелінген тұқымдар арқылы S. mahagoni және S. macrophylla енгізілді. S. macrophylla 1920-1940 жылдары Индонезиядағы плантациялық орманға отырғызылды. Филиппинде 1907 және 1913 жылдары S. macrophylla, ал 1911, 1913, 1914, 1920 және 1922 жылдары S. mahagoni енгізілді. Отырғызу 1980 жылдардың соңында қайта жаңартылды. Бұл орманды қалпына келтіру мақсатында көптеген басқа экзотикалық ағаш түрлерімен бірге жүзеге асырылды. S. macrophylla 1897 жылы Шри-Ланкада отырғызылды, бірақ Шри-Ланка үкіметінің орманды қалпына келтіру шаралары басталғанға дейін, 1950 жылға дейін басқарылмады, нәтижесінде плантациялар саналы түрде дамыды. 1900 жылдардың басында S. mahagoni Гавайидегі Оаху және Мауи аралдарына отырғызылды, бірақ күтімсіз қалды және табиғи орманға айналды. Сонымен қатар, S. macrophylla 1922 жылы Оахуда отырғызылды және қазір табиғи түрде тараған. Фиджиде 1911 жылы Гондурас пен Белизден әкелінген тұқымдар арқылы S. macrophylla сәндік түр ретінде енгізілді. Фиджи 50 жылдан астамға созылған плантациялық бағдарламаның арқасында 21-ші ғасырда махоганидің маңызды өндірушісіне айналды. Орақ 2003 жылы басталды.
Тарих
Бастапқыда магогани атауы тек британдықтардың бақылауындағы Вест-Индиядағы аралдармен байланысты болды (француз отаршылары акажу терминін қолданды, ал испан аумақтарында оны каоба деп атады). Атаудың шығу тегі белгісіз, бірақ бұл Батыс Африканың йоруба және ибо халқының Swietenia-ға жақын Khaya тұқымдасына жататын ағаштарды сипаттау үшін қолданған 'm'oganwo' атауының бұрмалануы болуы мүмкін. Ямайкаға құл ретінде әкелінгендер сол жерде көрген ұқсас ағаштарға да осылай атаған. Бұл түсінік күмәнданғанмен, одан да ықтимал шығу тегі ұсынылмады. Ағаштың жергілікті аравак халқындағы атауы белгісіз. 1671 жылы «магогани» сөзі алғаш рет Джон Огилбидің «Америка» кітабында жарияланды. Дегенмен, ботаниктер мен табиғат зерттеушілері үшін бұл ағаш кедрдің бір түрі саналды және 1759 жылы Карл Линней (1707–1778) оны Cedrela mahagoni деп жіктеді. Келесі жылы Николас Жозеф Жаквин (1727–1817) оны жаңа тұқымға жатқызды және Swietenia mahagoni деп атады. 19 ғасырға дейін барлық магогани бір түр деп есептелді, бірақ топырақ пен климатқа байланысты олардың сапасы мен ерекшеліктері әртүрлі болды. 1836 жылы неміс ботанигі Жозеф Герхард Цукарини (1797–1848) Мексиканың Тынық мұхиты жағалауынан жиналған үлгілерді зерттеу барысында екінші түрді анықтады және оны Swietenia humilis деп атады. 1886 жылы үшінші түр, Swietenia macrophylla, Джордж Кинг (1840–1909) Үндістанның Калькутта қаласындағы Ботаникалық бақта отырғызылған Гондурас магогани үлгілерін зерттегеннен кейін аталды. Бүгінгі таңда Swietenia тұқымдасының барлық түрлері өздерінің туған жерлерінде CITES тізіміне енгізілген, сондықтан олар қорғалады. 1992 және 1995 жылдары С. mahagoni және С. macrophylla түрлері CITES қосымшаларына қосылғаннан кейін, 1993 жылғы Дүниежүзілік банк есебі «Оңтүстік-Шығыс Азияда тропикалық қатты ағаштарды сату стратегиясы» арқасында халықаралық сақтау бағдарламалары күш алды. Магоганидің қайта өсірілуіне жасалған әрекеттер туған жерінде Hypsipyla grandella қоңызының шабуылынан, ал Африкада Hypsipyla robusta қоңызының шабуылынан сәтсіз аяқталды. Ұзақ жылдар бойы тиімсіз басқару мен заңсыз ағаш кесу салдарынан Swietenia генетикалық материалдың жоғалуына ұшырады, нәтижесінде тұқымдар мутацияланып, әлсіреп қалды. Сонымен қатар, туған жеріндегі эрозия тұқымдарды енді отырғызу мүмкін емес екенін көрсетті. Алайда, екі түр де Азия мен Азия-Тынық мұхиты аймағында бұл қоңыздардың және басқа да шектеулердің болмауына байланысты жақсы өсті. Өсімдіктерді басқару 1990 және 2000 жылдары Азия мен Оңтүстік Тынық мұхиты аймағында дамыды. Әлемдік нағыз магогани өнімдері осы плантациялардан, әсіресе Фиджи және Филиппиндерден артып келеді. Swietenia macrophylla үшін бұл плантациялардағы ағаштар Оңтүстік Америкадағы ескі орманнан алынған ағаштармен салыстырғанда әлі де салыстырмалы түрде жас. Сондықтан ірі жапырақты магоганидің заңсыз саудасы одан әрі жалғасуда.
Түрлер
Swietenia түрлері жақын жерде өскенде оңай будандасады; S. mahagoni мен S. macrophylla араласуынан алынған гибрид ағаш кеңінен ағаш өндірісі үшін отырғызылады. Сонымен қатар, АҚШ-тың ағаш саудасы Федералды сауда комиссиясы анықтаған басқа да түрлерді түрлі коммерциялық атаулармен махогани ретінде сатады, ең танымалсы – Филиппин махогани, ол іс жүзінде Shorea туысына жататын диптерокарп. Бұл ағаш Лауан немесе Меранти деп те аталады.
Америка магоганы саудасының тарихы
XVII ғасырда пират Александр Экскемелин Каноэ жасау үшін Испаниолада магоганы немесе Каоба (Cedrela испанша атауы) қолданылғанын жазды: "Индиандар бұл каноэлерді ешқандай темір құралдарсыз, тек тамырға жақын ағаштардың түбін өртеп, содан кейін отты осыншалық еңбекпен басқарады, олар қалағаннан артық ештеңе күймейді". Санто-Домингодағы собордағы 1514 жылғы крест магогандан жасалған деген әңгіме бар. Испанияның Филип II-і 1584 жылы құрылысы басталған Эль-Эскориал сарайының ішкі әрлеу жұмыстарына осы ағашты пайдаланған. Дегенмен, тайно тайпасы бұл ағашты каоба деп атаған, ол негізінен кеме жасауға арналған және 1622 жылы Гаванада патшалық монополиясы жарияланды. Сондықтан, Испанияның бақылауындағы аумақта өскен магоганың өте аз бөлігі Еуропаға жетті. Француздар Сен-Доминге (қазіргі Гаити) колониясын құрғаннан кейін, осы аралдан Францияға магоганы жеткен болуы мүмкін, онда Сен-Мало, Нант, Ла-Рошель және Бордо портындағы шеберлер шамамен 1700 жылдан бері осы ағашты шектеулі түрде қолданды. Англияның бақылауындағы аралдарда, әсіресе Ямайка мен Багам аралдарында магоганы көп болды, бірақ 1700 жылға дейін одан ешқандай көлемде экспортталған жоқ.
The wood first came to the notice of Europeans with the beginning of Spanish colonisation in the Americas. A cross in the Cathedral at Santo Domingo, bearing the date 1514, is said to be mahogany, and Philip II of Spain apparently used the wood for the interior joinery of the palace El Escorial, begun in 1584. However, caoba, as the Taino Natives called the wood, was principally reserved for shipbuilding, and it was declared a royal monopoly at Havana in 1622. Hence very little of the mahogany growing in Spanish controlled territory found its way to Europe. After the French established a colony in Saint Domingue (now Haiti), some mahogany from that island probably found its way to France, where joiners in the port cities of Saint Malo, Nantes, La Rochelle and Bordeaux used the wood to a limited extent from about 1700. On the English controlled islands, especially Jamaica and the Bahamas, mahogany was abundant but not exported in any quantity before 1700.
18 ғасыр
Америкадағы испан және француз аумақтарындағы магоганы саудасы XVIII ғасырдың көп бөлігінде тоқырап тұрды, бірақ британдықтар бақылауындағы аралдарда жағдай басқаша болды. 1721 жылы Британ Парламенті Америкадағы британдық иеліктерінен Ұлыбританияға әкелінетін ағаштан барлық импорттық баж салығын алып тастады. Бұл Батыс Үндістан ағаштарының, ең бастысы магоганидің саудасын бірден жандандырды. Англияға магогани импорты 1740 жылы жылына 525 тоннаны, 1750 жылы 3688 тоннаны, ал 1788 жылы – XVIII ғасыр саудасының шарықталу нүктесінде 30 000 тоннаға жетті. Сонымен қатар, 1721 жылғы заң Батыс Үндістаннан Солтүстік Америкадағы британдық колонияларға магогани экспортын айтарлықтай арттырды. Магогани бастапқыда жиһаз жасауға қолданылатын ағаш ретінде қарастырылса да, Британ аралдарында да, Солтүстік Американың 13 колониясында да сапалы жиһаз жасаушылар үшін тез арада таңдаулы ағашқа айналды. 1760 жылдарға дейін Ұлыбританияға импортталатын магоганидің 90 пайызы Ямайкадан келді. Оның бір бөлігі Еуропаға экспортталды, бірақ көп бөлігі британдық жиһаз өндірушілеріне жұмсалды. Ямайкадан Солтүстік Америка колонияларына да магогани көп мөлшерде жеткізілді, бірақ американдық жиһаздар үшін қолданылатын ағаштардың көпшілігі Багам аралдарынан келді. Бұл кейде аралдардың негізгі портынан кейін «Провиденс ағашы» деп аталатын, бірақ көбінесе «мадера» немесе «мадерах» деп аталатын, бұл багамдықтардың магоганиге берген аты. Ямайка мен Багам аралдарынан басқа, британдықтардың барлық аралдары әртүрлі уақытта магогани экспортын жүргізді, бірақ оның мөлшері көп емес еді. Үшінші ең маңызды көз – Қара өзен және Москито жағалауындағы (қазіргі Гондурас Республикасы) аймақтан 1740 жылдардан бастап магогани жеткізілді. Бұл магогани «Раттан магоганы» деп аталды, ол Руатан аралынан шыққан, бұл аймақтағы британдық қоныстанушылардың негізгі теңіз порты болған. Жеті жылдық соғыс (1756–63) аяқталғаннан кейін магогани саудасы айтарлықтай өзгерді. 1762 жылдың тамызы мен 1763 жылдың шілдесі аралығында британдық күштер Гавананы басып алған кезде, Кубалық немесе Гавана магоганының көп мөлшері Ұлыбританияға жіберілді, ал қала 1763 жылы Испанияға қайта оралғаннан кейін Куба шағын көлемде экспорттауды жалғастырды, көбінесе Ямайканың солтүстік жағалауындағы порттарға, одан кейін Ұлыбританияға барды. Алайда, бұл магогани Ямайкалық сорттарына қарағанда нашар сапалы деп есептелді, сондықтан сауда 19 ғасырға дейін сирек болды. Саудаға жаңадан келген тағы бір сорт – испандық және «Сен-Доминго» деп аталған испандық магогани. Бұл 1766 жылғы еркін порттар туралы заңның нәтижесі болды, ол Кингстонды және басқа да Ямайка порттарын шетелдік кемелерге алғаш рет ашты. Бұл негізінен Сен-Домингодағы француз плантацияларынан мақта импорттауға ықпал ету үшін жасалды, бірақ жоғары сапалы магогани де жеткізілді. Олар кейін Ұлыбританияға жіберілді, онда олар 1760 жылдардың соңында нарыққа шықты. Көлемдік тұрғыдан ең маңызды жаңа өнім – Гондурас магогани, оны Гондурас шығанағының атымен «байвуд» деп те атады. Британдық қоныстанушылар 18 ғасырдың басынан бастап оңтүстік Юкатан аймағында белсенді әрекет етіп келді, бірақ Испанияның қарсылығына қарамастан, олар бүкіл Орталық Америкаға билік етуді талап етті. Олардың негізгі кәсібі – Еуропада өте сұранысқа ие бояу ағашы – логвудты кесу болды. Олардың қызметінің орталығы және экспорттаудың негізгі нүктесі Белиз болды. Париж шартының XVII бабына сәйкес (1763 ж.) британдық кесушілерге алғаш рет Юкатан жерінде келісілген шекте, кедергісіз ағаш кесу құқығы берілді. Ондай құлшыныс бірнеше жыл ішінде Еуропа нарығын толып, ағаш бағасы құлдырап кетті. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін де магогани бағасы жоғары болғандықтан, кесушілер магогани кесуге бет бұрды. 1763 жылдың қараша айында Гондурас елінен алғаш рет магогани ағашы Кингстонға (Ямайка) жеткізілді, ал келесі жылы алғашқы партиялар Ұлыбританияға жетті. 1790 жылдары Ямайкадағы магоганидің өмір сүруге жарамды қорларының көпшілігі кесілді, ал нарық екі негізгі магогани көзі немесе түрі арасында бөлінді. Гондурас магогани салыстырмалы түрде арзан, көп, бірақ сирек кездесетін сапасы жоғары. Испаниялық (осылай испан немесе Санто-Доминго деп те аталады) магогани жоғары сапалы бұйымдар жасауға арналған таңдаулы ағаш болды. Деректер жетіспейді, бірақ жаңа тәуелсіздік алған АҚШ-тың көп бөлігі магоганиді Кубадан алған болуы мүмкін. XVIII ғасырдың соңғы ширегінде Франция магоганиді кеңінен қолдана бастады; олардың Сент-Домингдан сапалы ағаш мол болды. Ағаш өсіру сәнге айналған Еуропаның қалған бөлігі ағаш өсіруді...
Жақында болған тарих
1789 жылғы француз революциясы және одан кейінгі соғыстар махагон саудасын түбірімен өзгертті, негізінен француз және испан отаршылдық империяларының күрт құлдырауына байланысты. Бұл британ саудагерлеріне бұрын жабық болған аймақтарға енуге мүмкіндік берді. Сент-Доминго Гаитидің тәуелсіз республикасы болды, ал 1808 жылдан бастап испандық Санто-Доминго мен Куба британдық кемелерге алғаш рет ашылды. 1820-жылдардан бастап осы аймақтардан махагон Еуропа мен Солтүстік Америкаға импортталды, оның көп бөлігі Ұлыбританияға жеткізілді. Орталық Америкада британдық ағаш кесушілер солтүстік-батысқа қарай Мексикаға, оңтүстікке қарай Гватемалаға жылжи бастады. Орталық Американың басқа да аймақтары, тіпті Панамаға дейін де пайдалануға алынды. Ең маңызды жаңалық – Мексикада 1860-шы жылдардан бастап ірі масштабта ағаш кесудің басталуы болды. Махагонның көп бөлігі Табаско провинциясында кесіліп, Кампече шығанағындағы бірнеше порттар арқылы, Вера-Круздан шығысқа қарай Кампече және Сисалға экспортталды. 19-шы ғасырдың соңына қарай Орталық Американың жағалауына жақын жерлерде ағаш кесуден зардап көрмеген жер қалмады, сондай-ақ бұл қызмет Колумбия, Венесуэла, Перу және Бразилияға дейін тарады. Бұл көрсеткіштер енді қайталанбады. 1880-жылдардан бастап Африка махагоны (Khaya spp.), туысқан түр, Батыс Африкадан үлкен көлемде экспорттала бастады және 20-шы ғасырдың басында нарықты басып алды. 1907 жылы Еуропаға импортталған махагонның жалпы көлемі 159 830 тоннаны құрады, оның 121 743 тоннасы Батыс Африкадан келген. Осы кезде Куба, Гаити және Батыс Үндістанның басқа да аймақтарынан алынған махагонды коммерциялық көлемде алу қиын болды, ал 20-шы ғасырдың соңына қарай Орталық Америка және тіпті Оңтүстік Америка махагоны да сондай жағдайға түсті. 1975 жылы S. humilis CITES қосымшасы II-ге (қатаң реттеу болмаса жойылып кету қаупі бар түрлердің тізімі) енгізілді, ал 1992 жылы S. mahagoni де қосылды. Ең көп таралған түрі – S. macrophylla 1995 жылы III қосымшаға, ал 2003 жылы II қосымшаға көшірілді.
Қолданылуы
Магоганың тік, ұсақ және тегіс талшықтары бар, және ол қуыстар мен қалталардан салыстырмалы түрде бос. Оның қызғылт қоңыр түсі уақыт өте келе тонығып, жылтыратылғанда қызғылт жылтырлық көрсетеді. Оны өңдеу өте оңай, және ол өте берік. Тарихи тұрғыдан алғанда, ағаштың жуандығы дәстүрлі магоганың түрлерінен кең тақталар жасауға мүмкіндік берді. Бұл қасиеттері оны шкафтар мен жиһаз жасауға қолайлы ағаш етеді. Америка колонияларында 18-шы ғасырдың ортасынан бастап жасалған ең алғашқы сапалы жиһаздың көп бөлігі американдық шеберлерге алғаш рет қол жетімді болған кезде магоганан жасалған. Магога әлі де кеңінен сәнді жиһаз жасау үшін қолданылады; алайда, Куба магоганының сирек кездесуі, Гондурас және Бразилия магоганының тым көп жиналуы, сондай-ақ 1980 жылдардан 2000 жылдарға дейінгі жергілікті халықтар мен экологиялық ұйымдардың наразылықтары оның қолданылуын азайтты. Мексика мен Фиджиде өндірілген магоганың түсі мен тығыздығы 20-шы ғасырдың басындағы Оңтүстік Америкадағы өнімге қарағанда ақырқы болып табылады. Магога ағаш шіруға да төзімді, сондықтан ол қайық жасау және сыртқы жабындар үшін де тартымды. Бұл музыкалық аспаптарда, әсіресе акустикалық гитаралардың артқы бөлігінде, қабырғаларында және мойындарында, электр гитаралардың корпусында және барабан қабықтарында қолданылатын дыбыс ағашы, себебі ол клен, алдер, емен (Fraxinus) немесе шырша сияқты басқа кең таралған ағаштарға қарағанда өте терең және жылы дыбыс шығаруға қабілетті. Магогадан жасалған гитараларға Martin, Taylor және Gibson компанияларының көптеген акустикалық гитаралары, сондай-ақ Les Paul және SG сияқты Gibson электр гитаралары жатады. 1930 жылдары Gibson осы ағашты банджо мойындарын жасау үшін де қолданды.
Магога инвазивті түр ретінде
Филиппинде экологиялық белсенділер магония ағаштарын отыртыруды тоқтатуға шақырып отыр, себебі ол қоршаған ортаға және жануарлар дүниесіне зиян келтіреді, соның ішінде топырақтың қышқылдануына әкелуі және жануарлар дүниесіне ешқандай пайдасы болмауы мүмкін.