Кіріспе

Түстің қасиеттері – түстің қасиеттері. Түс теориясында түс – түстердің негізгі қасиеттерінің бірі (түс көрініс параметрлері деп аталады), CIECAM02 моделінде техникалық тұрғыдан "түс көрудің белгілі бір теориялары бойынша қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, күлгін түстеріне ұқсас немесе олардан ерекшеленетін дәреже" деп анықталады. Түс әдетте бір санмен, көбінесе түс кеңістігіндегі координаттар диаграммасында (мысалы, хроматикалық диаграмма) немесе түс доңғалағындағы бұрыштық орнына сәйкес келетін бір нүктемен немесе осьпен сандық түрде бейнеленеді, сондай-ақ оның доминантты толқын ұзындығы немесе толықтырғыш түсінің толқын ұзындығы арқылы да бейнеленуі мүмкін. Басқа түс көрініс параметрлері – түстілік, қанығу (интенсивтілік немесе хрома деп те аталады), жарықтық және жарқырау. Әдетте, бір түс тегістес түстер олардың жарықтығына немесе түстілігіне қатысты сипаттамалармен ажыратылады, мысалы: "ақ көк", "пастельді көк", "жарқын көк" және "кобальт көк". Қоңыр түс – қара-қызғылт сары түс ретінде ерекшелік жасайды. Сурет салуда түс тегістес – таза пигмент, қоспасыз немесе көлеңкесіз (сәйкесінше ақ немесе қара пигмент қосылған). Адам миы алдымен V4 аймағындағы түстерді өңдейді.

Түсті түсіру

Түстің тоны бар түстер жүйесі туралы ұғым 1830 жылдары Филипп Отто Рунге жасаған түстер шар моделімен зерттелді. 1930 жылдардағы Мунселл түстер жүйесі үлкен жетістік болды, себебі түсті қабылдаудың біркелкілігі түстік кеңістік енді шар бола алмайтынын көрсетті. Көптеген түстік кеңістіктерде, әдет бойынша, қызыл түстің тоны 0° деп белгіленеді.

Өнердегі қолданысы

Пигмент өндірушілер түстің өзін сақтай отырып, бастапқы пигменттеуші компонент, көбінесе улы, қауіпсіз (немесе арзан) баламалармен ауыстырылғанын көрсету үшін, мысалы, "кадмий сары (түс) " деген сөзді қолданады. Хром, кадмий және ализарин көбінесе осылай алмастырылады.

Түс реңгі мен басым толқын ұзындығы

Доминантты толқын ұзындығы (немесе кейде эквивалентті толқын ұзындығы) – түстің қабылданатын реңіне физикалық аналог. Хроматикалық диаграммада ақ нүктеден бастап, қарастырылып отырған түстің координаттары арқылы, спектрлік локусты қиып өтетінше сызық жүргізіледі. Егер нүкте ақ нүктемен спектрлік локустың бір жағында орналасса, онда сызық спектрлік локусты қиып өтетін толқын ұзындығы түстің доминантты толқын ұзындығы деп, ал егер нүкте қарама-қарсы жағында орналасса, онда түстің толықтырушы толқын ұзындығы деп анықталады.

Түс айырмашылығының белгісі

Түс айырмашылығын анықтаудың екі негізгі тәсілі бар. Біріншісі – екі түстің бұрыштары арасындағы қарапайым айырма. Бұл түс айырмашылығын білдіретін символ CIELAB жүйесінде Δh, ал CIELUV жүйесінде Δh болып белгіленеді. Екіншісі – жарықтық және түстілік айырмашылықтары ескерілгеннен кейін қалған жалпы түс айырмашылығы ретінде есептеледі; оның символы CIELAB жүйесінде Δh, ал CIELUV жүйесінде Δh болып белгіленеді.

Атаулар және басқа белгілер

Түс тондары мен түс атаулары арасында белгілі бір дәрежеде сәйкестік бар. Түс ғылымындағы бір тәсіл – дәстүрлі түс атауларын қолданып, оларға нақтырақ анықтама беруге тырысу. Қаныққан түстердің шамамен ≈ 0° (қызыл) градустан ≈ 275° (күлгін) градусқа дейінгі түс тондарының атаулары үшін спектрлік түс#Спектрлік немесе спектрге жақын түстер кестесіне, ал қалған түс шеңберінің түс атаулары үшін – күлгін түстер сызығы#Қаныққан күлгін түстер кестесіне қараңыз. Балама тәсіл – жүйелі нотацияны пайдалану. Бұл HSL/HSV, CIELUV немесе CIECAM02 сияқты белгілі бір түс моделі үшін стандартты бұрыш нотациясы болуы мүмкін. Сондай-ақ, Мунселл түс жүйесі, NCS және Pantone сәйкестендіру жүйесі сияқты әріп-сандық нотациялар да қолданылады.