Кіріспе

Люк Бессон режиссері түсірген 1988 жылғы ағылшын тіліндегі фильм «The Big Blue» (кейбір елдерде француз тілінде «Le Grand Bleu» деп аталады) – француз режиссері Люк Бессон түсірген, француздық «Cinéma du look» визуалды стиліне негізделген 1988 жылғы драмалық фильм. Бұл 20 ғасырдағы екі жетекші заманауи еркін суға түсу шеберінің арасындағы достық және спорттық бәсекелестік туралы өте көркемделген және драмалық оқиға: Жак Майол (Жан Марк Барр ойнады) және Энцо Майорка (оның есімін «Энцо Молинари» деп өзгертіп, Жан Рено ойнады), сондай-ақ Майолдың өзінің сүйіктісі Джохана Бейкермен (Розанна Аркетт ойнады) құрастырылған қарым-қатынасы. Фильм Франциядағы ең табысты фильмдердің біріне айналды (дегенмен, АҚШ-тағы нұсқасы коммерциялық сәтсіздікке ұшырады). Франция президенті Жак Ширак 2001 жылы Майол қайтыс болғаннан кейін оны «Big Blue» буынының мәңгілік символы деп сипаттағанда осы фильмге сілтеме жасады. Оқиға киноға кеңінен бейімделген. Шын мәнінде, Майол 1927 жылдан 2001 жылға дейін өмір сүрді, ал Майорка 1980 жылдары су спортынан саясатқа ауысты. Екеуі де 100 метрден төмен тереңдікте шексіз санаттағы суға түсу рекордтарын орнатты, және Майол адамның судағы мүмкіндіктерін зерттеуге қатысты, бірақ фильмде көрсетілгендей, екеуі де 400 футқа (122 м) жеткен жоқ және тікелей бәсекелес болған жоқ. Майол өзі фильмнің сценарийін жазды, ал махаббат, отбасы, «толықтық» және өмір мен өлімнің мағынасын іздеу, сондай-ақ тереңдікке құштарлығы мен сүйіктісімен арадағы шиеленіс фильмнің соңғы бөлігіндегі маңызды тақырыптар болып табылады.

Сюжет

Жақсылық пен жамандықтың арасындағы айырмашылықты түсіну үшін, олар бір-біріне жақын. Энцо Жакусты теңіз түбінен монета жинауға шақырады, бірақ Жакус бас тартады. Жақтың әкесі – мұхит түбінен моллюскаларды жинап, оларды сорғымен қамтамасыз ететін ауа шлангісі мен қалпақпен қамтамасыз етеді. Оның тыныс алу аппараты мен арқаны жабысып, тастармен бұзылып, сумен ауырлап, Жак пен Энцоның алдында суға батып қалады. 1980 жылдары екеуі де танымал фридайверлер болады. Сицилияда Энцо кеме апатынан тұтқынға түскен суға түсушіні құтқарады. Ол фридайвинг бойынша әлем чемпионы, енді Жакусты тауып, оны фридайвингке қайтып оралуға көндіріп, екеуінің арасында әлі де жақсы екенін дәлелдегісі келеді. Жаков дельфиндермен зерттеу жүргізеді және Перу Анд тауларындағы көлдерде адам физиологиясын зерттеуде, мұнда оның суық суға батыруға тән реакциясы тіркеліп жатыр. Сақтандыру брокері Жохана Бейкер станцияға келіп, Жакпен танысады. Жакустың Сицилиядағы Таорминада өтетін Дүниежүзілік суға секіру чемпионатына қатысатынын естігеннен кейін, ол онымен қайтадан кездесу үшін оның сол жерде болуын талап ететін сақтандыру мәселесін ойлап табады. Олар кездесіп қалады. Алайда олардың ешқайсысы да Жактың тереңдікке деген құштарлығын түсінбейді. Жаку Энцоны 1 метрге ұтып алады, ал Энцо оған сыйлық ретінде кристалл дельфин мен олардың есептік жазбалары арасындағы кішкентай айырмашылықты көрсету үшін өлшеуіш таспаны ұсынады. Жохана Нью-Йоркке оралады, бірақ оның алдауын ашқаннан кейін жұмыстан шығарылады; ол Нью-Йорктан кетіп, Жакпен бірге өмір сүре бастайды. Ол теңізді шын сүйетіндерге рухтар көрініп, оларды сиқырлы жерге алып барады деген әңгімені естиді. Келесі әлем чемпионатында Энцо Жакустың рекордын ұтып алады. Суға түсушілердің бәсекелесу тереңдігі жаңа аумаққа кіреді, ал суға түсу дәрігері тоқтатуды ұсынады, бірақ нәтиже жоқ. Жакудан жаңа дельфин орналастырылған дельфинарийді көруді сұрайды, ал дельфиндер енді орындамайды; жаңа дельфин үйін сағынатынын болжап, үшеуі түнде оны босатып, теңізге қайтару үшін кіреді. Жарысқа оралғанда, басқа суға түсушілер Энцоның әлем рекордын бұзуға тырысады, бірақ олардың әрқайсысы сәтсіз. Жакус 122 метрге жетіп, сәттілікке қол жеткізеді. Осыдан ашуланған Энцо Жакустың рекордын бұзуға дайындалады. Дәрігерлер жарысшылар терең жерге түсуге болмайды деп ескертеді, өйткені мұндай тереңдікте қысым қауіпті болады. Энцо дәрігерді босатып, суға түсуге тырысады, бірақ су бетінде қайта шыға алмайды. Жаков оны құтқару үшін суға түседі. Энцо, өліп бара жатқанда, Жакқа ол дұрыс айтқан және сол жерде жақсырақ екенін айтады. Ол Жакустан өзіне тиесілі тереңдікке түсуге көмектесуін сұрайды. Жақып қатты ашуланып, бас тартады, ал Энцо оның қолында қайтыс болады. Жақып өзінің өлім алдындағы тілегін орындауға ұмтылып, Энцоның денесін 400 футқа түсіріп, оны мұхит түбінде қалдырады. Жакустың жүрек ауруынан кейін суға секіруден кейін суға секірушілердің бақылауымен құтқарылды және оның жүрегі дефибриллятормен қайта іске қосылуы керек, содан кейін ол қалпына келу үшін медициналық бөлмеге орналастырылды. Жаку суға секіру апатынан сауығып жатқан сияқты, бірақ кейіннен төбелер құлап, бөлме суға толы галлюцинациялық түс көріп, өзін мұхиттың терең жерінде дельфиндермен кездестіреді. Жүкті екенін білген соң, Жохана Жакусты тексеру үшін қайта оралады, бірақ оның төсекте құлақтары мен мұрнынан қан ағып жатқанын көреді. Жохана оған көмектесуге тырысады, бірақ Жак тұрып, суға секіру қайығына барады және соңғы суға секіру үшін киінеді. Жохана Жакусқа тірі екенін, бірақ тереңдікте не болғанын айтып, бармауын сұрайды. Ол жүкті екенін жариялап, Жакқа қалуға жалбарынады. Алайда, ақырында әйел оны жіберіп жібереді. Екі қыз құшақтасып, Жохана жылап қояды. Жаки төмен түсіп, бір сәтке жүзіп, қараңғыға қарап тұрды. Бірде бір дельфин пайда болады да, Жак белбеуін босатып, онымен бірге қараңғыға қарай жүзіп кетеді.

Бастапқы және баламалы (АҚШ) аяқтауы

Бастапқы аяғы қасақана түсініксіз қалдырылған, бірақ Жактың қаншалық тереңге жүзгенін ескерсек, оның тірі қалпымен су бетіне көтерілуі күмәнді көрінеді. Америкалық нұсқасында аяққа қосымша бір көрініс қосылды: дельфинмен бірге жүзіп кеткеннен кейін Жак су бетіне қайтарылады.

Нақты өмірмен салыстыру

Фильмде көптеген қияли оқиғалар бар. Шын мәнінде, Жак Майол мен Энцо Майорка чемпиондар және бір замандас болған. Бірақ олар тікелей бәсекелеспеді, ешқайсысы 400 футқа жеткен жоқ, және суға шомылу кезінде қайтыс болған жоқ. Майол адамның судағы мүмкіндіктерін ғылыми тұрғыдан зерттеуге қатысып, дельфиндерге қызығушылық танытқан, ал суға түскенде жүрек соғуы минутына 60-тан 27 ретке дейін баяулағаны тіркелген. Ол 100 метрден тереңге дейін шомылуды қоса, көптеген әлемдік рекордтарды сақтаған. 2001 жылы депрессияға ұшырап, фильм шыққаннан соң көп жыл өткен соң өзіне қол жұмсады. Майорка (фильмде "Энцо Молинари" деп аталған) 1960 жылдан 1988 жылға дейін көптеген тереңдік рекордтарын орнатты, тіпті 1974 жылдан 1986 жылға дейін он жылдан астам уақытқа спорттан қасақана зейнеткерлікке шыққан болатын, себебі телеарнадағы бір оқиғадан кейін жарысқа қатысуына тыйым салынды. 1990 жылдары саясатқа қатысып, біраз уақыт Италия Сенатының мүшесі болды. Ұзақ жылдар бойы ол фильмнің Италияда көрсетілуіне қарсы болды, себебі ол оның өзін дұрыс емес бейнелегенін ойлады. Бірақ 2001 жылы Майол қайтыс болғаннан кейін ол фильмнің көрсетілуіне келісім берді.

Өндіріс

Бессон бастапқыда Майолдың басты рөліне кімді таңдау керектігіне көз жеткізбеді. Ол бастапқыда Кристофер Ламбертке және Микки Руркке рөл ұсынды, тіпті өзі де рөлге үміттене берді, бірақ біреу Жан Марк Баррды ұсынғанда бәрі өзгерді. Бессон фильмде суға батып жүзетін адамдардың бірі ретінде эпизодтық рөлде ойнайды. "Көк теңіз" 1980-ші жылдардағы ең табысты француз фильмі болды, ол Францияда ғана 9,193,873 билет сатты және бір жыл бойы француз кинотеатрларында көрсетілді. Көптеген су астындағы түсірілімдері мен ақырын ағын музыкасы (Бессонның көптеген фильмдеріндегідей, саундтректі Эрик Серра жазған) фильм әдемі әрі тыныш деп мақталып, сонымен қатар тым созылған, ойшаң және ішкі толқуға толы деп сынға ілінді. Еуропада танымал болғанымен, фильм Солтүстік Америкада коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Америкалық нұсқасы оңайырақ "құштарлыққа толы" аяқтау үшін қайта өңделді, ал Серраның музыкасы Билл Конти жазған саундтрекпен ауыстырылды. Бұл нұсқа АҚШ-та тек VHS және LaserDisc форматтарында қол жетімді болды (екеуі де 4×3 форматтағы кесілген нұсқаларымен) және қазір басылымнан тыс. Кейін режиссер DVD форматында ұзақ нұсқасын шығарды, онда түпнұсқалық аяқтау мен Серраның кеңейтілген музыкасы бар. Фильмнің көп бөлігі Грекияның Аморгос аралында түсірілді, онда Агия Анна және Панагия Хозовиотисса монастырьларын көруге болады. Фильм оның қызы Джульетте Бессонға арналды, ол түсірілім кезінде ауырып, операция жасатуға жатқан еді.

Қабылдау

Фильм Еуропада жағымды пікірлерге ие болды, онда француз кинотарихшысы Реми Ланцони оны "80-ші жылдардың ең маңызды культ фильмдерінің бірі" деп атап, "бұл дәуірдегі басқа фильмдерден өзгеше, сезімтал сұлулыққа толы" екенін айтты. Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Кевин Томас фильмнің операторлық жұмысын жоғары бағалады, бірақ көрермендерді фильмнің мағынасыз сюжетіне сілтеме жасай отырып, "фильм басталғалы бірнеше минуттан кейін демалуға дайын болу керек" деп ескертті. Фильм Париж және айналасындағы аймақтардағы тұңғыш аптасында 97 817 билет сатты, бірақ Францияда 9,2 миллион көрермен жинап, ең танымал француз фильмдерінің біріне айналды. Анджей Малиновскийдің "The Big Blue" фильміне жасаған плакаты 1989 жылы Француз өнер және кинотехника академиясынан "Сезар" сыйлығына ие болды.

Үй медиасы

Фильм 2009 жылдың 21 шілдесінде DVD форматында жарық көрді. Ұлыбританияда 2009 жылдың 14 қыркүйегінде фильмнің кеңейтілген және кинотеатрлық нұсқаларын қамтитын Blu-ray нұсқасы шықты, бірақ бұл екі нұсқаның да түпнұсқа ағылшын тіліндегі дыбынының орнына француз тіліндегі дубляж нұсқаларын қамтиды. Бұл кемшілік кейін түзетілді және екінші шығарылымда LPCM 2.0 ағылшын дыбын жолағы және DTS 2.0 француз дубляжы болды. Француздық Blu-ray нұсқасында фильмнің тек режиссерлік кесуі бар, бірақ француз DTS MA 5.1 дыбын жолағымен толықтырылған, сонымен қатар Бессонның "Atlantis" деректі фильмі де Blu-ray дискісінде қоса берілген.

Танымал мәдениетте

1992 жылы Оңтүстік Кореяда түсірілген "Ай – күннің арманы" фильмінің фотостудиясында фильмнің плакатын көруге болады. 1993 жылы израильдік әнші Шарон Лифшиц Цруя Лахав жазған және фильм негізінде құрылған "Хаиш Ме'хаям" (האיש מהים – Теңізден келген адам) әнін шығарды. 2009 жылғы жапондық аниме сериалы "Шығыстың Еден бағы" фильмінде Акира өзінің жақын адамы Саки үшін вилласындағы кинотеатрда осы фильмді көрсетеді. Эпизодтың "Кешкі сеанс түнінде" деген атауы осы сахнаға сілтеме жасайды.