Кіріспе

Неміс астрономы және геофизигі Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт (25 қазан 1825, Эутин, Германия – 7 ақпан 1884, Афина, Грекия) – неміс астрономы және геофизигі. Ол 1858 жылдан 1884 жылға дейін Грекиядағы Афина Ұлттық обсерваториясының директоры болды. Джулиус Шмидт өзінің жұмысында тынбай еңбек етті, Уильям Генри Пикеринг оның өмірінің көп бөлігін Айды зерттеуге арнағанын айтты. Өмірі бойында ол 19 ғасырдың ең толық Ай карталарын жасады. Өзінің талдауынша, ол 32 856 кратерді, Мэдлер 7 735 кратерді және Лохрман 7 177 кратерді картаға түсірді. Шмидт сондай-ақ 348 Ай шатқаларын картаға түсірді. Алты жыл ішінде ол жердің биіктігін өлшеу үшін 3050 рет 57 мың микрометрлік өлшемдер жасады.

Ерте өмір

Шмидт Еутин қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Карл Фридрих Шмидт – әйнекші, анасы Мария Элизабет Квирлинг болған. Ол Гамбургтегі гимназияда оқыды, онда форма сезімімен және сурет салу қабілетімен көзге түсіп, ғылымға жоғары қызығушылық танытты. 1839 жылдың күзінде туған қаласындағы аукционда ол Шрётердің «Селенотопографиялық фрагменттер» кітабының бір данасын кездестірді. Шмидт өзі айтқандай:

«Көлеңке тастайтын таулар мен кратерлердің көптеген суреттері осы қатты және ұзақ әсер етіп, менің болашақ өмірімнің бағытын анықтады».

Осыған дейін 14 жасар Шмидт біраз уақыт ботаника және зоологиямен айналысқан. Телескоп арқылы Айдың керемет көрінісін өз көзімен көргенге дейін, мамандығын өзгерту туралы шешім қабылдай алмады. Бұл тілегі әкесінің жасаған «кішкентай, өте жақсы» телескопы арқылы орындалды, оны Шмидт Айды қарап тамашалау үшін пайдаланды. Шамға сүйеніп тұрып, ол Тихо кратерінің сәулелерін таныды және бірден кратер мен сәуле жүйесін суретке түсіруге тырысты. Телескоптың ұлғайту қабілеті 10x болатын, бірақ объективі «Доллонд принципі» бойынша өңделген, яғни ахроматтық еді. Шрётердің еңбектерін оқу және Айды суреттеу оның басты қызметіне айналды, көп ұзамай Шмидт телескопты жоғары және төмен, солға және оңға қозғалта алатын үш аяқты тұғыр ойлап тапты. Орындалуы қатал болғанымен, ағаштан жасалған тұғыр оған Айды бақылауды жалғастыруды жеңілдетті. Енді ол толық фазаларды суреттеді, либрацияны ескермей, көлеңкелерге назар аударды. Осылайша 1840 жыл өтті, Шмидттің әдеттері оны мектепке немқұрайлы қарауға итерді. 1841 жылдың көктемінде астрономияда тәжірибелі үкімет кеңесшісі Хеллваг оның күш-жігерін байқады. Хеллваг Еутин мектебінің директорының ұлы Хофрат Восстан Шмидт үшін 1200 мм фокустық қашықтығы бар Доллонд телескопын сеніп тапсыруды сұрады. Шмидт оны өте айқын деп тапты, ұлғайту шамамен 15-20x болды. Ол Юпитердің жолақтарын, Сатурнның сақиналарын және Венераның жарты айын алғаш рет осы телескоп арқылы көрді. 1841 жылдың шілдесінде Гамбург гимназиясы Алтона обсерваториясына сапар жасады, онда Шмидт алғаш рет үлкен телескоп арқылы қарап, Вильгельм Бир мен Йохан Генрих Мэдлер жасаған Айдың белгілі картасымен танысты. Доктор Петерсен оған Гассенди және Бульяльдус кратерлерін көрсетті. Рюмкер оған астрономиялық бақылаудың негіздерін үйретті және 1842-1845 жылдар аралығында әртүрлі телескоптарды пайдалануға мүмкіндік берді. Жұмысының кесірінен ол Айды бақылауды жалғастыра алмады, бірақ ол көптеген құнды суреттер алды, ал олар болмаған жағдайда, көрінгендері жазбаша сақталды. 1853 жылдың мамырында денсаулығының нашарлауына байланысты Бонннан кетті. 1868 жылы Бонн университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Ол Айдың бүкіл бетін қамтитын өзінің үлкен Ай картасының алғашқы жобасын жасауға екі жылдан астам уақыт жұмсады, Афинадан алған соңғы байқауларының нәтижелерін біртіндеп енгізді, бірақ осы жобаны аяқтау қиын екенін түсінді. Бастапқы төрт квадранттың өлшемдері оның қажетті дәлдікпен күткен егжей-тегжейін көрсетуге тым үлкен болды. Одан да кешігіп, осыншама үлкен тақташаларды мысқа гравюралау өте қиын болар еді. Ол осы фактілерді қабылдап, 1867 жылдың сәуірінде жұмысты тоқтатты. Екінші рет Айдың бүкіл бетін қамту үшін 25 бөлімді пайдаланып, Лорманнның бөлінісін таңдады. «Шарте дер Геберге дес Мондс» 1874 жылы аяқталды. Юлиус Шмидт осы картаны сол жылдың желтоқсан айында Берлин обсерваториясында таныстырды. Бұл Бир мен Мэдлердің Mappa Selenographica-сынан асып түскен Айдың алғашқы картасы болды. 1876 жылдың 24 қарашасында ол Q Cygni деп те аталатын Nova Cygni жұлдызын ашты. 1878 жылы Шмидт Вильгельм Готтельф Лорманның Ай картасының барлық 25 бөлімін редакциялап жариялады. Лорманн картасын 1836 жылы аяқтаған, бірақ 1840 жылы қайтыс болған; картаның алғашқы төрт бөлімі 1824 жылы жарияланды. Шмидт осы селенографиялық еңбегі үшін Француз ғылым академиясының Вальц сыйлығымен марапатталды.

Өлім

Жасы ұлғайғандықтан және үйі мен обсерватория арасындағы қашықтық көбейгендіктен, ол 1871 жылдан бастап онда тұрақты жұмыс істеуін тоқтатты. Ол Берлин ғылым академиясынан экваторлық монтировкадағы кішкентай телескоп беруді сұрады, осылайша ол үйінен астрономиялық байқауларын жалғастыра алады. Шмидттың тілегі орындалды. Марстағы бір кратер оның және Отто Шмидттың құрметіне аталған.

Жер шары тауларының жарғысы

Толық атауы - "1840-1874 жылдардағы жеке байқауларыма негізделген Ай тауларының картасы" деп аударылатын "Charte der Gebirge des Mondes nach eigenen Beobachtungen in den Jahren 1840 1874". Карта Лорманның бөліністеріне сәйкес 25 бөлімге бөлінген. Рельеф штрихталған көлеңкелендіру арқылы бейнеленген, сызықтар еңістікті көрсетеді. Шмидт түсті бейнелеуге ұмтылмайды, бірақ теңіз аймақтары үшін қараңғырақ түстерді қолданады. Жырық жоталардың еңісі шамадан тыс үлкейтілген. Оның осы аттас кітабы Шмидттың өмірбаянын, карталардың егжей-тегжейлі түсіндірмелерін, оның байқауларын және шешімдерін, микрометрлік өлшеулер тізімін, биіктік өлшеулерін және мыңдаған нысанның сипаттамаларын қамтиды.

Өлім туралы хабарлар

Astronomische Nachrichten, 108-том (1884), 129–130 беттер. Royal Astronomical Society Monthly Notices, 45-том (1885), 211–212 беттер. The Observatory, 7-том (1884), 118–119 беттер.