Андерс Цельсий (1701-1744) – швед ғалымы, астроном және физик. Әкесінен астрономияны үйреніп, Уппсала университетінде професор болды. Цельсий шкаласы туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Швед астрономы және физигі (1701–1744)
Swedish astronomer and physicist (1701–1744)
Андерс Цельсий (27 қараша 1701 – 25 сәуір 1744) Олардың отбасылық меншігі Домада орналасқан, сонымен қатар Хёген немесе Хёген (жергілікті жерде Хёген 2) деп те аталады. «Цельсий» деген фамилия – меншіктің латынша жазылуы (латынша celsus – «төбешік»). Астрономия профессоры Нильс Цельсийдің ұлы, ботаник Олоф Цельсийдің сіңілі баласы, математик Магнус Цельсий мен астроном Андерс Спольдің немересі ретінде Цельсий ғылымда мансап жасауды шешті. Ол өте ерте жасынан математикаға қабілетті болған. Андерс Цельсий әкесі оқытушы болған Уппсала университетінде білім алды, ал 1730 жылы ол да онда астрономия профессоры болды. Белгілі швед драматургі және актері Йохан Цельсий де оның туысы болған.
Anders Celsius (; 27 November 170125 April 1744) Their family estate was at Doma, also known as Höjen or Högen (locally as Högen 2). The name Celsius is a latinization of the estate's name (Latin celsus 'mound'). As the son of an astronomy professor, Nils Celsius, nephew of botanist Olof Celsius and the grandson of the mathematician Magnus Celsius and the astronomer Anders Spole, Celsius chose a career in science. He was a talented mathematician from an early age. Anders Celsius studied at Uppsala University, where his father was a teacher, and in 1730 he, too, became a professor of astronomy there. Noted Swedish dramatic poet and actor Johan Celsius was also his uncle.
Мансап
1730 жылы Цельсий «Nova Methodus distantiam solis a terra determinandi» (Жерден Күнге дейінгі қашықтықты анықтаудың жаңа әдісі) атты еңбегін жариялады. Оның зерттеулері сондай-ақ, ол өзінің көмекшісі Олоф Хиортермен бірге жүргізген полярлық құбылыстарды зерттеуді қамтиды және ол солтүстік сияны (Aurora borealis) мен Жердің магнит өрісінің өзгеруі арасындағы байланысты алғаш рет ұсынды. Ол компастың инесінің ауытқуын бақылап, үлкен ауытқулардың полярлық сиянның күшті белсенділігімен сәйкес келетінін анықтады. 1733 жылы Нюрнбергте ол өзі және басқалар 1716–1732 жылдар аралығында жасаған 316 полярлық сиянның байқауларын жинақтап жариялады. 1730-жылдардың басында Цельсий Германия, Италия және Францияға жиі саяхаттап, Еуропаның көптеген маңызды обсерваторияларын аралады. Парижде ол Лапландиядағы меридиан доғасын өлшеуді қолдады. 1736 жылы ол француз математигі Пьер Луи Мопертуи (1698–1759) басқарған француз Ғылым академиясы ұйымдастырған экспедицияға қатысып, ендіктің бір градусын өлшеді. Обсерватория сол кездегі ең заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталған, олар оның шетелдегі ұзақ сапары кезінде сатып алынған. 1742 жылы ол 1710 жылы құрылған Швецияның ең көне ғылыми қоғамы – Уппсала Корольдік ғылым қоғамына ұсынған мақаласында Цельсий температура шкаласын ұсынды. Оның термометрінде судың қайнау температурасы 0 градусқа, ал қату температурасы 100 градусқа тең деп белгіленген. 1745 жылы, Цельсий қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Карл Линней практикалық өлшеуді жеңілдету үшін шкаланы кері бұрды. Цельсий шведтік жалпы карта үшін көптеген географиялық өлшеулер жүргізді және Скандинавияның көп бөлігі теңіз деңгейінен баяу көтеріліп келе жатқанын, соңғы мұз дәуірінен бастап мұздың еруімен жалғасып келе жатқан үздіксіз процестің нәтижесі екенін байқағандардың бірі болды. Алайда ол судың булануын дұрыс түсінбеді. 1725 жылы ол Уппсала Корольдік ғылым қоғамының хатшысы болып тағайындалды және 1744 жылы туберкулезден қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол 1739 жылы Стокгольмде Линней және тағы бес адам құрған Швед Корольдік ғылым академиясының құрылуын қолдады және академияның алғашқы отырысында мүше болып сайланды. Шын мәнінде, академияның атын ұсынған Цельсий болды.
In 1730, Celsius published the Nova Methodus distantiam solis a terra determinandi (New Method for Determining the Distance from the Earth to the Sun). His research also involved the study of auroral phenomena, which he conducted with his assistant Olof Hiorter, and he was the first to suggest a connection between the aurora borealis and changes in the magnetic field of the Earth. He observed the variations of a compass needle and found that larger deflections correlated with stronger auroral activity. At Nuremberg in 1733, he published a collection of 316 observations of the aurora borealis made by himself and others over the period 1716–1732. Celsius traveled frequently in the early 1730s, including to Germany, Italy and France, when he visited most of the major European observatories. In Paris he advocated the measurement of an arc of the meridian in Lapland. In 1736, he participated in the expedition organized for that purpose by the French Academy of Sciences, led by the French mathematician Pierre Louis Maupertuis (1698–1759) to measure a degree of latitude. The observatory was equipped with instruments purchased during his long voyage abroad, comprising the most modern instrumental technology of the period. In 1742 he proposed the Celsius temperature scale in a paper to the Royal Society of Sciences in Uppsala, the oldest Swedish scientific society, founded in 1710. His thermometer was calibrated with a value of 0 for the boiling point of water and 100 for the freezing point. In 1745, a year after Celsius's death, the scale was reversed by Carl Linnaeus to facilitate more practical measurement. Celsius conducted many geographical measurements for the Swedish General map, and was one of earliest to note that much of Scandinavia is slowly rising above sea level, a continuous process which has been occurring since the melting of the ice from the latest ice age. However, he wrongly posed the notion that the water was evaporating. In 1725 he became secretary of the Royal Society of Sciences in Uppsala, and served at this post until his death from tuberculosis in 1744. He supported the formation of the Royal Swedish Academy of Sciences in Stockholm in 1739 by Linnaeus and five others, and was elected a member at the first meeting of this academy. It was in fact Celsius who proposed the new academy's name.