Ли Куан Ю: Сингапурдың тұңғыш премьер-министрі

Ли Куан Ю – Сингапурдың тұңғыш премьер-министрі (1959-1990). Сингапур мемлекетін құрған және дамытқан тұлға. Биографиясы, саяси жолы туралы ақпарат.

63 мин оқу

100%

Дереккөз: Lee Kuan Yew — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ли Куан Ю (туған аты Гарри Ли Куан Ю; 16 қыркүйек 1923 - 23 наурыз 2015), көбінесе LKY деп аталады, 1959 жылдан 1990 жылға дейін Сингапурдың тұңғыш премьер-министрі болды және 1954 жылдан 1992 жылға дейін Халықтың әрекет партиясының Бас хатшысы қызметін атқарды. Ол 1955 жылдан 2015 жылы қайтыс болғанға дейін Танжонг Пагардан Парламент депутаты болды. Ли қазіргі Сингапур мемлекетінің негізін қалаушысы ретінде кеңінен танылады және оның басшылығымен елді өзінің премьер-министрлік кезеңінде жоғары дамыған елге айналдырғаны үшін құрметтеледі. Ли британдық отаршылдық кезінде Сингапурда дүниеге келген. Раффлс институтын бітіргеннен кейін, қазіргі Сингапур Ұлттық университеті – Раффлс колледжіне стипендия алды. Жапондық оккупация кезінде Ли тазалаудан құтылып, кейін жапондық пропаганда кеңсесінде әкімшілік қызметкері болып жұмыс істеген кезде жеке бизнесін бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ли қысқа уақытқа Лондон экономика мектебінде оқыды, содан кейін заңды оқу үшін Кембридждің Фитцуильям колледжіне ауысты және 1947 жылы екі мамандық бойынша бітірді. 1950 жылы ол Мидл Темплде адвокаттыққа қабылданды. Сингапурға оралғаннан кейін ол адвокат және солиситор болып жұмыс істеді, сонымен қатар британдықтардың отаршылдық билігінен бас тартуы үшін үгіт жүргізді. Ли 1954 жылы Халықтың әрекет партиясын (ХАП) құрды және 1955 жылғы жалпы сайлауда Танжонг Пагар округінде алғашқы орынды жеңіп алды. Ол парламенттегі оппозиция жетекшісі болды, ол Лейбористтік фронттың премьер-министрлері Дэвид Маршалл мен Лим Ю Хокқа қарсы тұрды. Ли партиясын 1959 жылы алғашқы сайлауда жеңіске жеткізіп, штаттың бірінші премьер-министрі болып тағайындалды. Ұлыбританиядан толыққанды тәуелсіздік алу үшін Ли 1963 жылы Малайзияны құру мақсатымен ұлттық референдумда басқа бұрынғы британдық территориялармен бірігуді қолдады. Ұлтаралық шиеленістер мен идеологиялық айырмашылықтар Сингапурдың Малайзиядан шығарылуына және 1965 жылы, біріккеннен екі жыл өткен соң тәуелсіздікке ие болуына әкелді. Парламенттік басымдылығын сақтап, Ли премьер-министрлік кезеңінде Сингапурді жоғары табысқа ие дамыған елге айналдырды. Осы процесте ол тиімді, жемқорлыққа қарсы үкімет пен мемлекеттік қызмет құрды. Ли ұзақ мерзімді әлеуметтік және экономикалық жоспарлауды бағалап, популистік саясаттан бас тартты, меритократия мен көпұлттылықты басқару қағидалары ретінде қолдады, иммигранттар қоғамын интеграциялау және әлеммен сауда жасау үшін ағылшын тілін франка тілі ретінде бекітті, сонымен қатар студенттердің ана тілін және этникалық ерекшеліктерін сақтау үшін мектептерде екі тілділікті міндеттеді. Лидің премьер-министрлік кезеңі Батыс әлемінде жартылай авторитарлық немесе ғалымдар мен БАҚ-та басшылыққа алынатын демократия ретінде сипатталды. Ол баспасөз бостандығын шектегені, қоғамдық наразылықтарға шектеулер қойғаны, кәсіподақтарды өндірістік немесе ереуіл әрекеттерінен шектеу үшін заңнама мен ықпал етуді пайдаланғаны және көрнекті саяси қарсыластарына қарсы қылмыстық іс қозғағаны үшін сынға ілікті. Ли мұндай сынға тікелей жауап ретінде: «Егер Сингапур бала күтімімен қамқорланған мемлекет болса, онда мен оны дамытқаныммен мақтанамын» деді. Сонымен қатар, оның әрекеттері елдің ерте дамуы үшін қажет және маңызды болды деп санайтындар да бар. Лиді либералдық емес демократиялық аяда әлеуметтік әл-ауқатты дамытқан қайырымды диктатор деп жиі сипаттайды. Ли Сингапур халқының арасында жоғары құрметке ие.

Prime Minister of Singapore from 1959 to 1990

Lee Kuan Yew (born Harry Lee Kuan Yew; 16 September 1923 – 23 March 2015), often referred to by his initials LKY, was a Singaporean statesman and lawyer who served as the first Prime Minister of Singapore from 1959 to 1990, and Secretary General of the People's Action Party from 1954 to 1992. He was the Member of Parliament (MP) for Tanjong Pagar from 1955 until his death in 2015. Lee is widely recognised as the founding father of the modern Singaporean state, and for his leadership in turning it into a highly developed country under his tenure. Lee was born in Singapore during British colonial rule. After graduating from Raffles Institution, he won a scholarship to Raffles College, now the National University of Singapore. During the Japanese occupation, Lee escaped being the victim of a purge, before subsequently starting his own businesses while working as an administration service officer for the Japanese propaganda office. After World War II ended, Lee briefly attended the London School of Economics before transferring to Fitzwilliam College, Cambridge to study law, graduating with a double first degree in 1947. He was called to the Bar from the Middle Temple in 1950. Upon his return to Singapore, he practised as an advocate and solicitor whilst campaigning for the British to relinquish their colonial rule. Lee co founded the People's Action Party (PAP) in 1954 and won his first seat at the Tanjong Pagar division during the 1955 general election. He became the de facto opposition leader in parliament, to Chief Ministers David Marshall and Lim Yew Hock of the Labour Front. Lee led his party to its first electoral victory in 1959 and was appointed the state's first prime minister. To attain complete home rule from Britain, Lee campaigned for a merger with other former British territories in a national referendum to form Malaysia in 1963. Racial strife and ideological differences later led to Singapore's expulsion from Malaysia and subsequent independence in 1965, less than two years after the merger. With overwhelming parliamentary control at every general election, Lee oversaw Singapore's transformation into a developed country with a high income economy within his premiership. In the process, he forged a highly effective, anti corrupt government and civil service. Lee eschewed populist policies in favour of long term social and economic planning, championing civic nationalism through meritocracy and multiracialism as governing principles, making English the lingua franca to integrate its immigrant society and to facilitate trade with the world, whilst mandating bilingualism in schools to preserve the students' mother tongue and ethnic identity. Lee's premiership was described as semi authoritarian by the Western world or as a sort of guided democracy by scholars and the media. He was criticised for curtailing press freedoms, imposing narrow limits on public protests, restricting labour movements from industrial or strike action through anti union legislation and co option, and bringing defamation lawsuits against prominent political opponents. Lee directly responded to such critiques by stating that "If Singapore is a nanny state, then I am proud to have fostered one". In addition, others have also argued that his actions were necessary and vital for the country's early development. Lee has been often described a benevolent dictator who fostered social wellbeing within an illiberal democratic framework. Lee continues to be held in high regard by Singaporeans.

Балалық шақ және ерте білім беру

Ли 1923 жылғы 16 қыркүйекте Сингапурдың 92 Kampong Java Road мекенжайында, бұрынғы Британ империясының құрамында, Сингапурлық Ли Чин Кун мен Чуа Джим Неоның тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Лидің әкесі Семаранг қаласында туған. Лидің ата-анасы екеуі де ағылшын тілінде білім алған үшінші буынның қытайлары, оның әкесінің тарапы Дабу округінің Хакка тегінен шыққан. Ол «Куан Ю» деп аталды, бұл «жарық және шарап» деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар «ата-бабасына зор даңқ әкелу» дегенді де білдіреді. Лидің әкесінің әкесі Ли Хун Лёнг, «өте батыстыққа бейімделген» деп сипатталған, британдық кемелерде порсиер болып жұмыс істегендіктен, Лиге «Гарри» деген батыстық есім берді. Отбасы ағылшын тілін бірінші тіл ретінде қолданғанмен, Ли малай тілін де үйренді. Ли әкесімен жақын болған жоқ, ол Shell Oil Company компаниясында дүкенші болып жұмыс істеген және құмар ойындарға тәуелді болған. Оның анасы Чуа, күйеуінің нашар қаржылық басқаруы мен бала тәрбиесіне наразылық білдіріп, оған қарсы тұратын. Отбасы жақында көшіп келгендерге қарағанда жоғары әлеуметтік мәртебеге ие және қызметшілерді жалдауға мүмкіндігі болған. Ұлы депрессия кезінде отбасының жағдайы айтарлықтай нашарлағанмен, Лидің әкесі Shell-дегі жұмысын сақтап қалды. 1930 жылы Ли Телок Курау ағылшын мектебіне қабылданды, онда бастауыш білімін алты жыл бойы алды. 1935 жылы Раффлс институтына оқуға түскен Ли алғашқы екі жылы нашар орындайтын, бірақ кейіннен Кіші Кембридж емтихандарында үздік нәтиже көрсетті. Ол сондай-ақ скауттар қатарына қосылып, бірнеше физикалық жаттығулар мен пікірталастарға қатысты. Ли 1940 жылы Келіспелі Елді мекендер мен Малайя бойынша өткен Аға Кембридж емтихандарында ең көп ұпай жинап, Джон Андерсон стипендиясын жеңіп алып, Раффлс колледжіне оқуға түсті. Сыйлықтарды табыстау кезінде Ли болашақ әйелі Ква Гек Чоомен танысты, ол мектептегі жалғыз қыз еді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ли жапондықтардың Сук Чинг операциясы кезінде ұсталған қытайлардың арасында болды. Өзінің айтуынша, ол Кемпейтай (әскери полиция) ұстап алады деп қорқып, бір досымен бірге тексеруге тіркелді. Ол келесі күні таңертең қашып кетуге тырысты, бірақ оған бұрын бөлінген адамдардың тобына қосылуға бұйрық берілді. Ли алдымен киімдерін алуға рұқсат сұрады және тағы бір күнді жатақханада өткізіп, келесі күні басқа күзетші оны жіберген соң, сәтті қашып кетті. Кейін ол сол топтың жағалауға апарылып, атылғанын білді. 1942 жылдың тамызында Ли жапон тіліндегі біліктілігін растайтын сертификат алды және досының компаниясында, содан кейін қажетті тауарларды бақылайтын Кумайиде жұмыс істеді. 1943 жылдың соңында ол жапондық үгіт-насихат бөлімінде (Ходобу) жұмысқа орналасып, жапондық оккупациялық әскерлерінде ағылшын тілі маманы болды. Катей ғимаратының ең жоғарғы қабатында жұмыс істейтін ол одақтас радиостанцияларынан Морзе коды сигналдарын тыңдауға міндеттелді. 1944 жылдың соңында Ли Жапонияның ауыр жеңіліске ұшырағанын біліп, британдықтардың шабуылынан қашу үшін отбасымен Камерон таулы аймағына көшуді жоспарлады. Бірақ оны іздеп келе жатқанын естіп, жоспардан бас тартты. Соғыс аяқталғанға дейін ол жеке кәсіпкерлікпен және қара нарықта сауда жасады. Осы кезеңде Ли тапиокадан жасалған желімді жасауға көмектесті, оны Stikfas деп атап сатты. Кейіннен Stikfas логотипі оның үйлену тортының негізінде пайда болды. Малайя-Сингапур кампаниясындағы жапондықтардың жедел жеңісі Лиге үлкен әсер етті, ол былай деп еске алды: "70 күндік күтпеген оқиғалар, көңіл көшірулер мен ақымақтықтардың нәтижесінде британдық отаршылдық қоғам қирады, сонымен қатар ағылшынның басымдығы туралы барлық болжамдар жоқ болды". 1961 жылы радиода сөйлеген сөзінде Ли "соғыстан кейін ешкімнің – жапондардың да, британдықтардың да – бізді итермелеуге, тепкілеуге құқығы жоқ екенін және біз өзімізді өзіміз басқара алатынымызды түсіндім" деді. Бұл оның күшке деген көзқарасына және қылмыстың алдын алудағы қатаң жазаның тиімділігіне де әсер етті.

Lee was amongst the Chinese men rounded up by the Japanese Sook Ching operation. By his own account, he feared getting caught by the Kempeitai (military police) and reported with a friend to be screened. He attempted to leave the next morning but was ordered to join a group of already segregated men. Lee requested to collect his clothes first and managed to spend a second night in the dormitory before successfully leaving the site the next day when a different guard cleared him through. He later learned that the group of men were likely taken to the beach and executed. Lee obtained a Japanese language proficiency certificate in August 1942 and worked in a friend's company and then the Kumiai, which controlled essential items. He got a job with the Japanese propaganda department (Hōdōbu) in late 1943 and worked for the Japanese occupation force as an English specialist. Working at the top of the Cathay Building, he was assigned to listen to Allied radio stations for Morse code signals. By late 1944, Lee knew Japan had suffered major setbacks and planned to move to the Cameron Highlands with his family to avoid a possible British invasion. He was tipped off that he was being followed and abandoned the plan. He engaged in private enterprises and black market sales for the rest of the war. During this time, Lee helped develop a glue based on tapioca, which he sold under the name Stikfas. The Stikfas logo later appeared on the base of his wedding cake. The rapid Japanese victory in the Malaya Singapore campaign had a major impact on Lee as he recalled: "In 70 days of surprises, upsets and stupidities, British colonial society was shattered, and with it all the assumptions of the Englishman's superiority". In a radio broadcast made in 1961, Lee said he "emerged [from the war] determined that no one—neither Japanese nor British—had the right to push and kick us around (and) that we could govern ourselves." It also influenced his perceptions of raw power and the effectiveness of harsh punishment in deterring crime.

Университет, неке және саясат

Ли соғыстан кейін Раффлс колледжіне оралмай, Ұлыбританияда жоғары білім алуға көшті. Сингапурдан кетпес бұрын Ли Квамен қарым-қатынас орнатқан, соғыс жылдары олар хабарласып тұрған. Олар желтоқсан айында Стратфорд-апон-Авонда құпия түрде үйленді. Оқу кезеңінде Лидің саяси нанымы мен отаршылдыққа қарсы көзқарастары жеке тәжірибесінен және британдықтар Сингапурды тек өздерінің пайдасы үшін басқарып отыр деген сенімінен нығайды. Ол деколонизацияға қарсы тұрған консерваторларға қарсы Лейборист партиясын қолдады. 1950 жылғы Ұлыбританияның жалпы сайлауына дейін Ли саясатқа алғаш рет қатысып, Досы Дэвид Уиддикомб үшін Тотнес сайлау округінде белсенді науқан жүргізді, Уиддикомбты жүк көлігімен айналып, оның атынан бірнеше сөз сөйледі. Сингапурға оралу алдында Ли өзінің ағылшынша есімін, Гарриді тастады. Дегенмен, өмірінің соңына дейін достары мен туыстары оны Гарри деп атады. Ол британдық заңгер Джон Лейкок құрған Лейкок және Онг заң фирмасына жұмысқа орналасты. Лейкок – британдық Прогрессивтік партияның негізін қалаушылардың бірі болды, ал Ли 1951 жылғы заң шығару кеңесінің сайлауында партияның сайлау агенті ретінде қызмет етті. Ли 1951 жылдың 7 тамызында Сингапур адвокатурасына қабылданды. 1952 жылдың мамырында пошта білдірушілерінің ереуілі кезінде Ли еңбек қозғалысына алғашқы қадамын басқан келісімге келді. Кейіннен Ли британдық билікке қарсы шамамен елу кәсіподақ пен қауымдастықтың мүддесін қорғады, бұл жұмысты тегін атқарды. Даулар көбінесе жалақы мәселесіне байланысты болды, соңында Лейкок Лиден мұндай істерді қабылдауын тоқтатуды сұрады, себебі бұл фирманың беделіне нұқсан келтіріп жатты. 1954 жылдың мамырында солшыл студенттік социалистік клубтың журналы «Фажар»-да «Азиядағы агрессия» деген мақала жарияланды, ал студенттік редакторлар бүлік тудыруға қатысқандары үшін айыпталды. Ли Денис Приттің кіші кеңесшісі болды. Сот айыптауды жоққа шығарды, нәтижесінде екі адвокат танымал болды, содан кейін Ли британдық үкіметке қарсы қозғалыстың «негізгі көшбасшысы» атанды. Сол жылы Ли 13 мамыр оқиғасы кезінде тұтқындалған студенттердің қорғауын да өзіне алды. Колониялық үкімет сот шешімін күшінде қалдырды, бірақ бұл іс Лидің «солшыл заңгер» ретіндегі беделін арттырды және оның қытай интеллигенциясымен алғашқы байланысын белгіледі.

Lee chose not to return to Raffles College after the war and pursued higher education in the United Kingdom. Prior to his departure from Singapore, Lee had begun a relationship with Kwa, whom he had kept in contact during the war. They married in secret at Stratford upon Avon in December. During his studies, Lee's political convictions and anti colonial sentiments were hardened by personal experiences and an increasing belief that the British were ruling Singapore for their own benefit. He supported the Labour Party against the Conservatives whom he perceived as opposing decolonisation. In the leadup to the 1950 United Kingdom general election, Lee engaged in politics for the first time and actively campaigned for a friend, David Widdicombe in Totnes constituency, driving Widdicombe around in a lorry and delivering several speeches on his behalf. Before returning to Singapore, Lee dropped his English name, Harry. Notwithstanding, even until the end of his life, old friends and relatives referred to him as Harry. He joined the Laycock and Ong law firm founded by British lawyer John Laycock. Laycock was a co founder of the pro British Progressive Party and Lee represented the party during the 1951 legislative council election as an election agent. Lee was called to the Singapore bar on 7 August 1951. During the postal union strike in May 1952, Lee negotiated a settlement which would mark his first step into the labour movement. In due course, Lee represented nearly fifty trade unions and associations against the British authorities on a pro bono basis. The disputes often centered around wages and Laycock eventually requested Lee to cease taking on such cases as it was hurting the firm. In May 1954, the left wing University Socialist Club published an article 'Aggression in Asia' in the club's magazine The Fajar, and the student editors were charged with sedition. Lee became junior counsel to Denis Pritt. The court squashed the charges and the two counsel gained a reputation through the trial, with Lee thereafter becoming a "major leader" of the movement against British rule. During the same year, Lee also appealed on behalf of the students arrested during the 13 May incident. The colonial government upheld the sentences, though the case enhanced Lee's reputation as a "left wing lawyer" and marked his first involvement with the Chinese intelligentsia.

ПАП-ты құру

Ұлыбританияда оқыған кезінде Ли Малай форумы арқылы Го Кэнг Суи мен Тох Чин Чьемен танысты. Форум Сингапурды қамтитын тәуелсіз Малайзияны ілгерілетуге тырысты және Лондондағы Брайанстон сквері, 44-үйінде кездесті. Ли мен оның замандастары саяси партия құру тақырыбынан әдейі аулақ болды, Сингапурға оралғаннан кейін ғана саяси партия құру жұмысын бастады. Ли ағылшын білімі бар, малай және үнді қауымдастықтарының қолдауын алуға тырысты, британ билігіне қарсы істерді қабылдап. Жұмысы барысында Ли журналист Синнатхамби Раджаратнаммен, малай газеті «Утусан Мелаю»-дың жазушысы Абдул Самад Исмаилмен және Деван Наирмен танысты. Ол назарын қытай тілінде сөйлейтін көпшілікке аударды және ықпалды автобус және фабрикалар кәсіподақтарының басшылары Лим Чин Сионг пен Фонг Суи Суанмен танысты. Кәсіподақтарға коммунистердің кіріп кеткеніне қарамастан, Ли халықтық фронт құруды қалағандықтан олардың қолдауын алуға тырысты. 1955 жылғы сайлау жақындаған кезде Ли және оның серіктестері 38 Оксли Роудта құрылатын партияның атауы, идеологиясы және саясатын талқылады. Халықтық әрекет партиясы (ХАП) 1954 жылдың 21 қарашасында Виктория ескерткіш залында құрылды. Партияда әлі де жеткіліксіз мүше болғандықтан, кәсіподақ басшылары 800-ден 1500-ге дейінгі қолдаушыларды жинады. Ли Біріккен малайлар ұлттық ұйымының және Малайялық қытай қауымдастығының президенттері Тунку Абдул Рахман мен Тан Чен Локты да шақырды. Ашылу сөзінде Ли британдықтарды өзін-өзі басқаруға көшудің баяу болуы үшін айыптады, олардың дереу кетуін талап етті және ХАП Сингапур-Малайя одағын қолдайтынын мәлімдеді. Ли партияның бас хатшысы болды, ол 1957 жылы қысқа мерзімнен басқа, 1992 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1953 жылдың шілдесінде губернатор Джон Николл өзін-өзі басқаруға көшу үшін Рендел комиссиясын құрды. Комиссия заң шығарушы жиналысты құрып, 1955 жылғы сайлауда 32 орынның 25-ін тікелей сайлауға мүмкіндік берді. Ли және Дэвид Маршалл басқаратын ХАП және Лейбористік фронт екеуі де жасалған жеңілдіктерді «жеткіліксіз» деп сынады. ХАП адам күшінің жетіспеуіне тап болды, бірақ ресурстарды басымдыққа қойып, наразылық ретінде төрт орынға үміткер болуға шешім қабылдады. Митингте сөйлеген сөзінде Ли Танжонг Пагар бөлімін «жұмысшы табының аймағы» болғандықтан таңдағанын және ол «бай саудагерлер мен жер иелерінің» өкілі болғысы келмейтінін айтты. Үгіт-насихат кезінде британдық баспасөз Лиді «комиссар» деп атады және ХАП-ты «коммунистермен қолдау көрсетілген партия» деп айыптады. Демократиялық партияның қарсыласы Лам Тхян да Лидің қытай тілінде сөйлей алмауынан пайдаланды. Лидің көптілді дебат ұсынуына Тиан жауап бермеді, бірақ ол бірнеше сағаттық жаттығудан кейін алғашқы қытай тіліндегі сөзін сөйледі. 2 сәуірдегі сайлау күнінде биліктегі Прогрессивті партия тек төрт орынды ғана жеңіп алды, бұл британдықтар мен олардың оппозициясын таң қалдырды. Ли өзінің бәсекелестерін жеңіп, Танжонг Пагарды жеңіп алды, ХАП төрт орынның үшеуін жеңіп алды. Ол Маршаллмен және жаңа Лейбористік үкіметпен жұмыс істеуге уәде берді. Тәуелсіз депутат Ахмад Ибрагим сайлаудан кейін ХАП-қа қосылғаннан кейін, ХАП-тың жиналыста 4 депутаты болды, соның салдарынан Ли оппозицияның жаңа басшысы болды.

During his studies in Britain, Lee met Goh Keng Swee and Toh Chin Chye via the Malayan Forum. The forum sought to promote an independent Malaya which included Singapore and met at 44 Bryanston Square in London. Lee and his contemporaries deliberately avoided the topic of forming a political party to avoid charges of subversion, beginning work on forming a political party only after returning to Singapore. Lee had sought to build support among the English educated, Malay, and Indian communities by taking on cases against the British authorities. In the course of his work, Lee became acquainted with the journalist Sinnathamby Rajaratnam; Abdul Samad Ismail, a writer for the Malay newspaper Utusan Melayu; and Devan Nair. He next turned his attention to the Chinese speaking majority and was introduced to Lim Chin Siong and Fong Swee Suan, leaders of the influential bus and factories unions. While the unions had been infiltrated by communists, Lee consciously sought their support as he wanted a popular front. With elections approaching in 1955, Lee and his associates debated the name, ideology, and policies of the party they wanted to create at 38 Oxley Road. The People's Action Party (PAP) was inaugurated on 21 November 1954 at the Victoria Memorial Hall. As the party still lacked members, trade union leaders rounded up an estimated audience of 800 to 1,500 supporters. Lee had also invited Tunku Abdul Rahman and Tan Cheng Lock, presidents of the United Malays National Organisation and Malayan Chinese Association. In his inaugural speech, Lee denounced the British for the slow transition to self rule, demanded their immediate withdrawal, and said that the PAP would pursue a Singapore Malaya union. Lee became secretary general of the party, a post he held until 1992, barring a brief period in 1957. In July 1953, Governor John Nicoll initiated the Rendel Commission to provide for a transition to self rule. The commission created the legislative assembly and opened 25 of 32 seats for direct contest in the upcoming 1955 election. The PAP and Labour Front, led by Lee and David Marshall respectively, both criticised the concessions as "inadequate". The PAP faced manpower constraints but decided to prioritise resources and contest four seats as a protest gesture. In a rally speech, Lee said he chose the Tanjong Pagar division as it was a "working class area" and that he did not want to represent "wealthy merchants or landlords". During the campaigning period, the British press labelled Lee as a "commissar" and accused the PAP of being a "communist backed party". Democratic Party (DP) challenger Lam Thian also capitalised on Lee's inability to converse in Chinese. Lee's proposal for a multilingual debate was never reciprocated by Thian, though he eventually made his maiden Chinese speech after several hours of coaching. On polling day, 2 April, the ruling Progressive Party captured only four seats, shocking both the British establishment and its opposition. Lee defeated his competitors and won Tanjong Pagar, with the PAP winning three of their four contested seats. He pledged to work with Marshall and the new Labour Front government. As independent member Ahmad Ibrahim joined PAP following the election, PAP had 4 members in the Assembly and thus Lee became the new Leader of the Opposition.

Шабуылдар мен билік күрес

1955 жылғы 23 сәуірде Хок Ли Біріккен Автобус компаниясының жұмысшылары Сингапур Автобус Жұмысшылары Одағының (СБЖЖО) төрағасы Фонг Суэ Суан басшылығымен ереуіл бастады. СБЖЖО-ның заң кеңесшісі ретінде Ли Маршалл үкіметімен шешім табу үшін келіссөздер жүргізді, ол бастапқыда СБЖЖО-мен келісілді, бірақ кейін компания одан бас тартты. Ли өзінің әріптестерінің іс-әрекеттерін қорғау мен айыптаудың арасында қалды, орнына PAP-тың зорлық-зомбылыққа қарсы ұстанымын қайталады. Маршалл өзін және PAP-ты Гудтың айыптауларына қарсы "адал адамдар" деп қорғады және партияны "коммунистерден тазаруға" шақырды. 1957 жылғы маусымда өткен қосымша сайлауда Ли 68,1% дауыспен қайта сайланды. Ли 1958 жылғы мамырда үшінші және соңғы келіссөздер үшін Лондонға оралды, онда Сингапур мемлекет басшысы Ян ди Пертуан Негарамен өздігінен басқару құқығын алатыны, ал Ұлыбритания қорғаныс және сыртқы саясатты бақылауда ұстайтыны туралы келісімге келді. 1958 жылғы 24 шілдеде Ұлыбритания Лордтар Палатасы Сингапур Мемлекеті заңын қабылдады, ол 1 тамызда патшалық бекітілуді алды және келесі жалпы сайлаудан кейін заң күшіне енеді.

1957 және 1959 жылғы сайлаулар

1957 жылы желтоқсанда қалалық кеңес сайлауы жақындаған кезде, хоккиен тілінде сөйлейтін кандидат Онг Энг Гуан, Қытай сайлаушылары үшін PAP-тың жаңа бетіне айналды. 32 орындық қалалық кеңестің функциялары қала шегіндегі қоғамдық нысандарды күтіп ұстаумен шектелді, бірақ партия басшылары бұл сайлауды алдағы жалпы сайлауға «жаттығу ретінде» қарастырып, қатысуға шешім қабылдады. Ли, үкіметтің наразылығын тудырмау үшін PAP-ты 14 орынмен шектеді және жаңа Либералдық-социалистік партиямен күресу үшін Лейбористік фронт және Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO)мен сайлау одағын құрды. PAP «қаланы тазартамыз» деген ұранмен науқан жүргізіп, 13 орын жеңіп алды, бұл UMNO қолдауымен азшылық үкіметін құруға мүмкіндік берді. Ли және басқа да ҚОК мүшелері бірауыздан Онгты қала әкімі етіп тағайындауды қолдады. 1959 жылдың басында Коммуникация және жұмыс министрі Фрэнсис Томас, Білім министрі Чью Суи Кидің сыбайлас жемқорлыққа қатыстылығы туралы мәліметтер алды. Томас бұл мәліметтерді Лиге жеткізді, бірақ бас министр бұл мәселені қарастырмады. Ли 17 ақпанда Ассамблеяда Чьюдың отставкаға келуіне себеп болған ұсыныс енгізді. Ассамблеяның мерзімі аяқталар алдында, PAP бастапқыда билікті басып алу мәселесінде келіспесе де, Ли осы жолды таңдады. Үміткерлерді іріктеп алу кезінде Ли, партияның интеллектуалдар басқаратын имиджін жақсарту үшін түрлі нәсілдер мен білім деңгейлерінен адамдарды әдейі таңдады. 1959 жылғы 30 мамырда өткен жалпы сайлауда PAP 51 орынның 43-ін жеңіп алды, бірақ Ли атап өткендей, бұл сайлаушылардың 53,4% дауысын ғана құрады. PAP-тың жеңісі 12 мүшелі ҚОК-та қиын жағдай тудырды, себебі премьер-министрді таңдау үшін ешқандай ресми процедура болған жоқ. Ли мен Онг Энг Гуан арасында дауыс беру өтті, екеуі де алты дауыс алғаннан кейін, партия төрағасы Тох Чин Чье Ли үшін шешуші дауыс берді. Шамамен бес онжылдықтан кейін берген сұхбаттарында Тох және тағы бір партия мүшесі дауыс беруді еске алды, бірақ Ли және басқалары бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Ли 1 маусымда губернатор Уильям Гудтың шақыруымен жаңа үкімет құруға шақырылды, ол қамаудағы PAP мүшелерін босатуды сұрады. 3 маусымда Сингапур 140 жылдық британдық тәуелсіздіктен кейін өзін-өзі басқарушы мемлекетке айналды. Ли 5 маусымда Сити-Холлда Сингапур премьер-министрі ретінде ант берді, оның қабінеті де бірге ант берді.

As the 1957 City Council election in December approached, a Hokkien speaking candidate, Ong Eng Guan, became the PAP's new face to the Chinese electorate. The 32 seat city council's functions were restricted to up keeping public amenities within city limits, but party leaders decided to contest the election as a "dry run" for the upcoming general election. Lee limited the PAP to contesting 14 seats to avoid provoking the government and formed an electoral pact with the Labour Front and United Malays National Organisation (UMNO) to jointly tackle the new Liberal Socialist Party. The PAP campaigned on a slogan to "sweep the city clean" and emerged with 13 seats, allowing it to form a minority administration with UMNO's support. Lee and the rest of the CEC unanimously endorsed Ong to become mayor. Early in 1959, Communications and Works Minister Francis Thomas received evidence of corruption on Education Minister Chew Swee Kee. Thomas brought the evidence to Lee after the chief minister dismissed the matter. Lee tabled a motion in the assembly on 17 February, which forced Chew's resignation. As the expiry of the assembly's term approached, the PAP was initially split on whether to capture power but Lee chose to proceed. While picking the candidates, Lee deliberately chose people from different racial and education backgrounds to repair the party's image of being run by intellectuals. In the 1959 general election held on 30 May 1959, the PAP won a landslide victory with 43 of the 51 seats, though with only 53.4% of the popular vote which Lee noted. The PAP's victory reportedly created a dilemma within the 12 member CEC as there was no formal process in place to choose a prime minister elect. A vote was purportedly held between Lee and Ong Eng Guan and after both men received six votes, party chairman Toh Chin Chye cast the tie breaking vote for Lee. When interviewed nearly five decades later, Toh and one other party member recalled the vote, but Lee and several others denied the account. Lee was summoned by Governor William Goode to form a new government on 1 June, to which he requested the release of arrested PAP members. On 3 June, Singapore became a self governing state, ending 140 years of direct British rule. Lee was sworn in as Prime Minister of Singapore on 5 June at City Hall, along with the rest of his Cabinet.

Биліктегі алғашқы жылдары

Лидің премьер-министр ретінде 50 мың адамдық аудитория алдындағы алғашқы сөзі, ПАП-тың сайлаудағы жеңісіне байланысты жақтастарының эйфориясын басуға бағытталған еді. Ли билікке келген алғашқы айда Сингапур экономикалық төмендеуді бастан кешірді, себебі шетелдік капитал азайды, ал батыстың бизнесмендері мен экспаттар жаңа үкіметтің отаршылдыққа қарсы ынтасынан сескеніп, Малайядағы Куала-Лумпурға кетіп қалды. «Сары мәдениетке» қарсы күрес аясында Ли жукбокс пен пинбол автоматтарына тыйым салды, ал Ішкі істер министрі Онг Панг Бун басшылығымен полиция пабтар мен порнографиялық басылымдарға шабуыл жасады. Үкімет құпия қоғамдарға, проституцияға және басқа да заңсыз қызметтерге қарсы күш қолданды, содан кейін TIME журналы алғаш рет бір апта бойы «адам ұрлау, қорқыту немесе бандиттік төбелес» болмағанын хабарлады. Ли қаланы тазалау үшін бірнеше «жұмылдыру науқандарын» бастады, мемлекеттік кеңселерге кондиционерлер орнатты және мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын қысқартты. Соңғы қадам осы сектордың наразылығын тудырды, бірақ Ли бұл бюджетті теңгерту үшін қажет деп түсіндірді. 1960 жылдың ақпан айында Тұрғын үй және даму кеңесі (HDB) Сингапурді жақсарту қорына (SIT) жаңадан кіріп, мемлекеттік тұрғын үйді басқаруды өз міндетіне алды. Үкіметтің күшті қолдауымен HDB төрағасы Лим Ким Сан басшылығымен алдыңғы мекеме 32 жыл ішінде салғаннан гөрі үш жылдың ішінде көбірек пәтерлерді аяқтады. Коммуналдық қызметтерге, денсаулық сақтауға және білім беруге мемлекеттік шығындар да айтарлықтай артты. Алайда, жыл соңына қарай экономика баяулағандықтан жұмыссыздық күрт өсе бастады. Ли отаршылдыққа қарсы саясатын қайта қарастырып, жаңа өнеркәсіптерді құру және шетелдік инвесторларды тарту үшін бес жылдық жоспарды іске қосты, соның арқасында Гонконгпен бәсекелесуге мүмкіндік туды. Аралдың батыс жағалауындағы батпақты жер – Джуронг жаңа өнеркәсіптік аймақ орналасқан жер ретінде таңдалды, онда болат зауыттары, кеме жасаушылық және мұнай өңдеу зауыттары салынуы тиіс болды, бірақ қаржы министрі Го Кэнг Суи бастапқыда бұл жоба сәтсіз аяқталуы мүмкін деп алаңдады. Үкімет көпмәдениеттілікті қолдап, малай, ағылшын, тамил және қытай тілдерін жаңа мемлекеттің ресми тілдері деп мойындады және жаңа ұлттық малайлық жекелікті қалыптастыруға тырысты. С. Раджаратнам басқаратын Мәдениет министрлігі әр этностың өкілдерімен концерттер ұйымдастырды. Ли сонымен қатар, қоғамдық орталықтар мен жастар клубтарын басқаруға жауапты үкіметтік ұйым – People's Association ұйымын құрды, оның жетекшілері ПАП идеологиясын тарату үшін оқытылды. Жас адамдардың жұмыссыздығын еңбек бригадаларын құру арқылы жеңілдетті.

Lee's first speech as prime minister to a 50,000 strong audience at the Padang sought to dampen his supporters' euphoria of the PAP's electoral win. In the first month of Lee taking power, Singapore experienced an economic slump as foreign capital fell and Western businesses and expatriates left for Kuala Lumpur in Malaya, fearing the new government's anti colonial zeal. As part of an 'anti yellow culture' drive, Lee banned jukeboxes and pinball machines, while the police under Home Affairs Minister Ong Pang Boon raided pubs and pornography publications. The government cracked down on secret societies, prostitution and other illegal activities, with TIME magazine later reporting that a full week passed without "kidnapping, extortion or gangland rumble(s)" for the first time. Lee also spearheaded several 'mobilisation campaigns' to clean the city, introduced air conditioning to government offices, and slashed the salaries of civil servants. The last act provoked anger from the sector, which Lee justified as necessary to balance the budget. In February 1960, the Housing and Development Board (HDB) superseded the Singapore Improvement Trust (SIT) and assumed responsibility of public housing. With strong government support, the HDB under chairman Lim Kim San completed more flats in three years than its predecessor did in thirty two. Government expenditure for public utilities, healthcare and education also increased significantly. By the end of the year, however, unemployment began to rise drastically as the economy slowed. Lee reversed anti colonial policies and launched a five year plan to build new industries, seeking to attract foreign investors and rival Hong Kong. Jurong, a swampland to the island's western coast was chosen to be the site of a new industrial estate and would house steel mills, shipyards, and oil refineries, though Finance Minister Goh Keng Swee was initially worried the venture would fail. The government promoted multiculturalism by recognising Malay, English, Tamil and Chinese as the official languages of the new state and sought to create a new national Malayan identity. The Ministry of Culture under S. Rajaratnam held free outdoor concerts with every ethnic race represented in the performances. Lee also introduced the People's Association, a government linked organisation to run community centers and youth clubs, with its leaders trained to spread the PAP's ideology. Youth unemployment was alleviated by the establishment of work brigades.

1961 жылғы ПАП бөлінісі

Ли 1957 жылғы партия сайлауынан кейін өзінің беделін нығайту үшін шаралар қабылдады. 1959 жылы ол бұрынғы Еңбек фронты үкіметі тұсында тұтқындалған солшыл ПАП мүшелерін босатуды кейінге шегерді және олардың бес жетекшісін, соның ішінде Лим Чин Сионгты, саяси билігі жоқ парламенттік хатшылар етіп тағайындады. Ли 1960 жылдың бірінші жартысында үкімет орталықтандырылған еңбек одағын құруға тырысқан кезде Лиммен қайтадан қақтығысқа түсті. Бұрынғы мэр және Ұлттық даму министрі Онг Энг Гуаннан да қиындықтар туындады, оны Ли PAP-тың сайлаудағы жеңісіне қосқан үлесі үшін тағайындаған еді. Онгтың министрлігін Хонг Лим бекінісіне көшіруі және британдықтар мен мемлекеттік қызметкерлерді үнемі сынауы әріптестері тарапынан бұзылғыш әрекет деп есептелді, сондықтан Ли 1960 жылдың ақпан айында Онгтың қарауынан бірнеше ведомствоны алып тастады. 1960 жылдың 18 маусымында өткен партия конференциясында Онг Лиге қарсы "16 қаулы" ұсынды, оның ішінде Лиді саясатты қабылдауда партиялық келісімді іздемеу, отаршылдыққа қарсы тұрмау және солшыл одақтарды тоқтатуда айыптады. Ли бұл әрекетті партияны бөлу мақсатында жасалған деп санай отырып, өзінің жақтастарымен бірге Онгты партиядан шығарды. Онг желтоқсанда депутаттығынан кетіп, 1961 жылдың сәуір айында Хонг Лимдегі қосымша сайлауда ПАП үміткеріне қарсы жеңіске жетті. Сәуір айында Ансон округінен сайланған ПАП депутатының қазасы екінші қосымша сайлауға себеп болды. Бірінші рет Лимнің фракциясы Лиге қарсы ашық бүлік көтеріп, Жұмысшы партиясы төрағасы Дэвид Маршаллды қолдады, ол орынды жеңіп алды. Ли екі қосымша сайлаудағы жеңіліске жауапкершілікті өз мойнына алып, 17 шілдеде партия төрағасы Тох Чин Чьеге отставкаға кету туралы өтініш берді. Тох оны қабылдамай, Лидің өкілеттіктерін сақтап қалды. Ли 21 шілде күні таңғы сағаттарда өзінің үкіметіне сенімсіздік білдіру жөніндегі ұсыныс енгізді. Бұл ұсыныс өткен күні басталған он үш сағаттық пікірсайысқаннан кейін 27 дауыс "Иә", 8 дауыс "Жоқ" және 16 дауыс қалыс қалған күйде шартты түрде мақұлданды. PAP енді 51 орындық құрамында 13 депутатының дауыс беруден бас тартқаннан кейін бір орындық көпшілікке ие болды. Ли қатардан шыққан 13 адамды, сондай-ақ Лим, Фонг және Вудхаллды партиядан шығарды.

Lee took measures to secure his position in the aftermath of the 1957 party elections. In 1959, he delayed the release of leftist PAP members arrested under the former Labour Front government and appointed five of its leaders, including Lim Chin Siong, as parliamentary secretaries lacking political power. Lee clashed further with Lim when the government sought to create a centralised labour union in the first half of 1960. Trouble also arose from former mayor and Minister of National Development Ong Eng Guan, who Lee had appointed in recognition of Ong's contribution to the PAP's electoral win. Ong's relocation of his ministry to his Hong Lim stronghold and continued castigation of the British and civil servants was regarded by his colleagues as disruptive and Lee removed several portfolios from Ong's purview in February 1960. In the party conference on 18 June 1960, Ong filed "16 resolutions" against the leadership, accusing Lee of failing to seek party consensus when deciding policy, not adhering to anti colonialism and suspending left wing unions. Lee regarded it as a move to split the party and together with his allies expelled Ong from the party. Ong resigned his seat in December, precipitating the Hong Lim by election on in April 1961 which he won against a PAP candidate. The death of the PAP assemblyman for Anson that April triggered a second by election. For the first time, Lim's faction openly revolted against Lee and endorsed Workers' Party chairman David Marshall who won the seat. Lee assumed responsibility for the two by election defeats and submitted his resignation to party chairman Toh Chin Chye on 17 July. Toh rejected it and upheld Lee's mandate. Lee moved a motion of confidence in his own government in the early hours of 21 July after a thirteen hour debate which had begun the preceding day, narrowly surviving it with 27 "Ayes", 8 "Noes" and 16 abstentions. The PAP now commanded a single seat majority in the 51 seat assembly after 13 of its members had abstained. Lee expelled the 13 who had broken ranks in addition to Lim, Fong and Woodhull.

Референдумға және бірігуге дейінгі кезең

Ли және оның әріптестері Сингапурдың тек Малайзиямен бірігу арқылы ғана сақтала алатынына сенді және толық тәуелсіздікке шақыруға құлықсыз болды. Бірігу арқасында тауарлар ортақ нарық шеңберінде түбекке экспортталатын болып, халыққа ұнамайтын ішкі қауіпсіздік шаралары Куала-Лумпурға берілетін еді. Малайзияның үстемдік етіп тұрған Альянс партиясы коалициясы, Біріккен малай ұлттық ұйымы (UMNO) басшылығымен, бұл жобаға үнемі қарсылық көрсетіп, Сингапурдың қытай халқының көптігі «малай саяси үстемдігін» төмендетуінен қауіптенді. Премьер-министр Тунку Абдул Рахман Ли биліктен құлап қалған жағдайда Сингапурда «коммунистік үкімет» құрылуынан сескеніп, Хонг Лимдегі сайлауда жеңілгеннен кейін өз позициясынан бас тартыс жасады. 1961 жылдың 27 мамырында Тунку Малайя, Сингапур және Солтүстік Борнео мен Саравак британдық колониялары «саяси және экономикалық ынтымақтастық» орнатуы керек екенін жариялады. Ли алты күннен кейін бұл бағдарламаны қолдап, Малайзия құру бойынша келіссөздерді бастады. 1961 жылдың тамызында Ли мен Тунку Сингапурдың қорғанысы, сыртқы істер және ішкі қауіпсіздік федералдық үкіметке берілетіні, ал білім беру және еңбек саясаты мемлекеттік үкіметтің қарауында қалатыны туралы келісімге келді. Лим Чин Сiong және оның жақтастары Лидің ішкі қауіпсіздікті басқару құқығын – сол кезде британдық, малайзиялық және сингапурлық өкілдері бар Ішкі қауіпсіздік кеңесі басқарған – федералдық үкіметке беруін қауіпті деп қарады, өйткені Тунку олардың коммунистер екеніне сенімді болды. Британдық генерал-комиссары лорд Селкиркпен болған кездесуде Селкирк британдықтардың Ли сайлауда жеңіліске ұшыраған жағдайда Сингапур конституциясын тоқтатпайтынын мәлімдеді. Ли бұл кездесуді британдықтардың Лимді қолдауы ретінде қарастырып, оны өзінің үкіметіне қарсы жасалған қастандық деп айыптады. 13 тамызда Лим Барисан Социалисті құрып, оның бас хатшысы болды, PAP-тың 51 филиалының 35-і жаңа партияға қосылды. Ли келесі сайлауда Барисанның жеңіске жететінін күтіп, «бірігу арқылы тәуелсіздік» PAP-тың билігін сақтап қалудың жалғыз жолы екенін түсінді. 1961 жылдың 13 қыркүйегінен бастап Ли он екі тілді радио сөйлеген сөздерінде бірігудің артықшылықтарын баяндады, бұл шараны ол «Бірігу үшін күрес» деп атады. Бұл сөздер Лидің сайлау кампаниясы үшін үлкен табысқа жеткізді, ал Барисанның тең эфир уақытын талап етуі қабылданбады. Ли қарсыластарын басып тастау үшін мемлекеттік ресурстарды толыққанды пайдаланды: Барисанның баспа рұқсатын алып тастады, митингтерін тыйым салды немесе басқа жерге көшірді, сондай-ақ оның жақтастарын үкіметтен қуды, ал сот жүйесі мен полиция партияны «қарсыластыру, шабуылдау және оқшаулау» үшін жұмылдырылды. Барисан Лиді Сингапурдың 1,7 миллион халқынан азырақ халқы бар Солтүстік Борнео (16) және Саравак (24) штаттарына қарағанда Сингапур үшін Малайзия парламентіне тек 15 орын бергеніне қарсылық білдірді. Сонымен қатар Сингапур азаматтары «туғандар» ретінде саналатын болып, Малайзия азаматтығына ие бола алмады. 6 желтоқсанда заң шығарушы жиналыс Ли мен Тунку жасасқан келісімдерді 33–0 дауыспен мақұлдады, ал Барисан оны бойкоттады. Бірігу туралы референдум 1962 жылдың 1 қыркүйегіне жоспарланды. Ли дауыс беру бюллетенінде «жоқ» деген нұсқаның болмағанын қамтамасыз етті, ал барлық үш нұсқа Малайзияға қабылдау үшін әртүрлі шарттарды ұсынды. Бұл бюллетеньді Ли мен Го Кэнг Суи Барисан өткен жылы жасаған қателікті пайдаланып жасады. Барисан бұрынғы жылы «Пенанг» (Малайзия штаты) сияқты толық азаматтық құқықтары бар шарттармен бірігуді кездейсоқ қолдады, бірақ Малайзия заңдары тек туған жерімен туған азаматтықты автоматты түрде алуға құқылы екенін түсінбеді, бұл дауыс беруге құқылы адамдардың үштен бірін құқығынан айыратын еді; олар түсіндірме берді, бірақ қателіктен ешқашан құтқарыла алмады. Ли Сингапурдың білім беру және еңбек саясатын бақылауға алу шартымен А нұсқасының қасына Сингапурдың туын орналастырды, ал Барисанның таңдауын – ешқандай ерекше құқықтары жоқ федерацияға кіруді ұсынатын В нұсқасын Пенангтың туының қасына орналастырды. Лим өзінің жақтастарын бос дауыс беруге шақырғанда, Ли бос дауыстар көпшілік таңдаған дауыс ретінде есептелетінін мәлімдеді. А нұсқасына 71% дауыс берді, ал 26% бос дауыс берді. Қараша айында Ли барлық 51 сайлау округіне он айлық сапарға шықты, ең көп бос дауыс жинаған округтерге басымдық берді.

Lee and his colleagues believed that Singapore could only survive through merger with Malaya and was unwilling to call for complete independence. Merger would allow goods to be exported to the peninsula under a common market, while devolving unpopular internal security measures to Kuala Lumpur. Malaya's ruling Alliance Party coalition dominated by the United Malays National Organisation (UMNO) had repeatedly opposed the scheme and was apprehensive that Singapore's Chinese majority would reduce 'Malay political supremacy'. Prime Minister Tunku Abdul Rahman backtracked after the PAP's Hong Lim by election defeat, fearing a "pro communist government" in Singapore should Lee fall from power. On 27 May 1961, Tunku announced that Malaya, Singapore, and the British colonies of North Borneo and Sarawak should pursue "political and economic cooperation". Lee endorsed the program six days later and commenced negotiations on the formation of Malaysia. In August 1961, Lee and Tunku agreed that Singapore's defence, foreign affairs and internal security would be transferred to the federal government, while education and labour policy remained with the state government. Lim Chin Siong and his supporters saw Lee's ceding control of internal security—then controlled by the Internal Security Council with British, Malayan, Singaporean representatives—to the federal government as a threat as Tunku was convinced they were communists. In a meeting with British Commissioner General Lord Selkirk, Selkirk reaffirmed that the British would not suspend Singapore's constitution should Lee be voted out. Lee saw the meeting as a British endorsement of Lim and accused it as a plot against his government. On 13 August, Lim founded the Barisan Sosialis and became its secretary general, with 35 of 51 branches of the PAP defecting. Lee anticipated a Barisan win in the next election and saw 'independence through merger' as the only means for the PAP to retain power. Beginning on 13 September 1961, Lee gave twelve multilingual radio speeches outlining the benefits of merger in what he called the 'Battle for Merger'. The speeches proved to be a massive success for Lee's campaign, while Barisan's demands for equal airtime were rejected. Lee employed full use of state resources to suppress his opponents by revoking the Barisan's printing permits, banning or relocating its rallies, and purging its supporters from the government, while the judiciary and police engaged to "obstruct, provoke and isolate" the party. The Barisan lambasted Lee for securing only 15 seats in the Malaysian parliament for Singapore in contrast to North Borneo (16) and Sarawak (24), despite both having a combined population well below Singapore's 1.7 million. Singapore citizens would also be categorised as "nationals" and not be granted Malaysian citizenship. On 6 December, the legislative assembly voted 33–0 in favour of the agreements struck by Lee and Tunku, which the Barisan boycotted. A referendum for merger was scheduled for 1 September 1962. Lee ensured that the ballot lacked a "no" option, with all three options having varying terms for admission into Malaysia. The ballot was crafted by Lee and Goh Keng Swee to capitalise on a mistake which the Barisan had made the previous year. The Barisan had inadvertently endorsed merger under terms "like Penang" (a state of Malaya) with full citizenship rights, not realising that Malayan law entitled only a native born to qualify for automatic citizenship, which would disenfranchise nearly one third of those eligible to vote; it issued a clarification but never recovered from the mistake. Lee placed the flag of Singapore alongside option A with the terms of Singapore retaining control of education and labour policy, while portraying the Barisan's choice as option B favouring entry into the federation with no special rights, next to the flag of Penang. When Lim called for his supporters to submit blank votes, Lee countered that blank votes would count as a vote for the majority choice. 71% eventually voted for option A, while 26% cast blank votes. In November, Lee embarked on a ten month visit to all fifty one constituencies, prioritising those with the highest count of blank votes.

"Қалдық қойма" операциясы

Малайя үкіметі Сингапурдың солшыл топтарын тұтқындауды Малайзия құру үшін келіссөз жүргізуге жатпайтын шарт деп санды. Тунку Лидің «коммунистік элементтерді» басуға бастама көтеріп, келесі малайзиялық сайлауда «социалистік басымдыққа» жол бермеу үшін малайлар жетекшілігіндегі диктатура орнатылатынын ескертті. Малайзиялықтар Ішкі қауіпсіздік Кеңесіне (ІҚК) шаралар қабылдау үшін қысым көрсеткен кезде, Ли 1962 жылғы наурыз айында тазарту идеясын қолдауға кірісті. Малайзия мен Сингапурдың арнайы бөлімдері оппозицияның жетекші мүшелерін тұтқындау тізімін жасау бойынша ынтымақтастық жасады, бірақ Лим Чин Сонг пен Фонг Суи Суанды «коммунистер» деп жіктеуге күмән туды. 1962 жылғы қараша айының соңына дейін британдықтар Лим мен Барисан Социалис ешқандай заңды бұзбағанын айтып, операцияны негізсіз қолдаудан бас тартты. 8 желтоқсанда А.М. Азахари бастаған Бруней көтерілісі «керемет мүмкіндік» болды, себебі Лим 3 желтоқсанда Азахаримен кездескен еді. Малайя үкіметі операцияны талқылау үшін ІҚК-ны шақырды, ал Сингапурдың арнайы бөлімі Барисанды коммунистер бақылап отырғандығына қатысты «дәлелдер» ұсынды. 13 желтоқсанда лорд Селкирк 16 желтоқсанда тұтқындауға рұқсат берді. Алайда, Лидің Малайзия құруға қарсы екі малайзиялық парламентарийді тұтқындау тізіміне қосуға тырысуы малайзиялық өкілдің келісімін кері қайтаруына және операцияны тоқтатуға себеп болды. Тунку Лидің барлық оппозицияны жоюға тырысып жатқанын күдіктенді, ал Ли Тунку тұтқындаулар үшін ортақ жауапкершіліктен қашып жатыр деп ойлады. Операцияны қайта жандандыру үшін 1963 жылғы 1 ақпанда ІҚК отырысын өткізу жоспарланды. Осы аралықта Ли Біріккен Халық Партиясынан үш адамды қосты, олардың бірі – бұрынғы ПАП министрі Онг Энг Гуан еді. Селкирк Онгты тұтқындаудың ешқандай негізі жоқ екенін білдірді, ал Ли бұл Онгқа «ескерту» ретінде жасалғанын мойындады. 30 қаңтарда Тунку Куала-Лумпурдағы британдық жоғары комиссары Геофрой Ториге «егер бұл операция сәтсіз аяқталса, Сингапурмен бірігу тоқтатылады» деді. Селкирк өзінің күмәнін бір жағына тастауға қысым көрсетілді және ақырында ол келісті. 2 ақпанда Сингапурде «Суық дүкен» операциясы басталды, оның барысында 113 адам ұсталды, оның ішінде Лим және Барисан Социалистің тағы 23 мүшесі. Ли Лимге эмиграцияға қашуға мүмкіндік ұсынды, бірақ Лим одан бас тартты. Кейін малайзиялықтар мен британдықтар Лиге операцияны «жақтырмағанын» айтқан сөзін қайтарып алуды талап етті. Өзінің естеліктерінде Ли операцияны қолдауға құштар болмағанын айтты, бірақ британдық құпия құжаттар Лидің «көптеген ынтасы бар» екенін көрсетті.

The Malayan government considered the arrests of Singapore's left wing groups as non negotiable for the formation of Malaysia. Tunku felt that Lee lacked the initiative to suppress "pro communist elements" and warned that a Malay led dictatorship would be instated to prevent a "socialist majority" in the next Malayan election. As the Malayans increased pressure on the Internal Security Council (ISC) to take action, Lee began supporting the idea of a purge in March 1962. The Malayan and Singapore special branches collaborated on an arrest list of major opposition members, though doubts arose if Lim Chin Siong and Fong Swee Suan could be classified as 'communists'. Up until the end of November 1962, the British declined to support the operation without a pretext, noting that Lim and the Barisan Sosialis had not broken any laws. The Brunei revolt on 8 December led by A. M. Azahari provided a "heaven sent opportunity" to take action, as Lim had met Azahari on 3 December. The Malayan government convened the ISC to discuss the operation, while Singapore's Special Branch produced alleged evidence of the communist control of Barisan. On 13 December, Lord Selkirk gave his authorisation for the arrests to proceed on 16 December. However, Lee's attempt to add two Malayan parliamentarians opposed to the formation of Malaysia into the arrest list caused the Malayan representative to rescind his consent, stopping the operation. Tunku suspected that Lee was trying to eliminate his entire opposition, while Lee felt that Tunku was evading his shared responsibility for the arrests. An ISC meeting was scheduled to be held on 1 February 1963 to remount the operation. During the interim period, Lee had added three names from the United People's Party, one of them being former PAP minister Ong Eng Guan. Selkirk expressed concerns that Ong's arrest lacked any justification and Lee conceded that it was meant as a "warning" to Ong. Tunku told Geofroy Tory, the British High Commissioner in Kuala Lumpur on 30 January, that 'if this operation failed, merger with Singapore was off'. Selkirk was pressured to put his reservations aside and finally consented. On 2 February, Operation Coldstore commenced across Singapore, with 113 detained including Lim and 23 others from Barisan Sosialis. Lee offered Lim a path into exile which Lim rejected. The Malayans and British later pressured Lee to retract his comment when he said he "disapproved" of the operation. In his memoirs, Lee portrayed himself as reluctant in supporting the operation, though declassified British documents revealed that Lee was "somewhat more enthusiastic" than he eventually admitted.

Сайлаулар мен шиеленістер

1963 жылғы 31 тамызда Ли Падангтағы салтанатты шарада Сингапурдың тәуелсіздігін жариялады және федералды үкіметке адалдығын серт берді. Барисан Социалис жетекшілерінің сот процесі аяқталғаннан кейін Ли 3 қыркүйекте заң шығару жиналысын таратып, мерзімінен бұрын сайлау шақырды. Ол "бірігу арқылы тәуелсіздік" жетістікке жеткенін мәлімдеді және теледидар мен бұқаралық ақпарат құралдарын тиімді пайдаланды. Сабах (бұрынғы Солтүстік Борнео) және Саравакпен бірге Ли 16 қыркүйекте әскери шерумен бірге екінші салтанатта Сингапурды Малайзияның бір бөлігі деп жариялады. Алайда, Лим Чин Сионның қамауға алынуы Барисанға кеңінен қолдау білдірді және нәтиже тығыз болады деп күтілді. Австралия және Ұлыбритания шенеуніктері Барисанның жеңіске жететінін күтті. 21 қыркүйекте PAP Барисанды үлкен артықшылықпен жеңіп, бірігуге және Лидің әлеуметтік-экономикалық саясатына халықтың қолдауын білдіргені ретінде қарастырылды. PAP пен Малайзияның үкіметтік Альянс партиясы арасындағы қарым-қатынас Ли елдің қалған бөлігінде өзінің саясатын жақтағанда тез нашарлады. Біріккен малай ұлттық ұйымы (UMNO) 1963 жылғы Сингапур сайлауында PAP үш малай көпшілікті құрайтын округтен жеңілгеніне қатты таң қалды. UMNO-ның ультраұлтшылдары Лидің малай монархиясын құлатуға және ауылдық өмірге нұқсан келтіруге тырысқанын айтты. Лидің PAP пен UMNO арасында келісімге келу әрекеттері сәтсіз аяқталды, өйткені соңғысы Малайзиялық қытай қауымдастығымен (MCA) байланысын сақтап қалды. 1964 жылғы Малайзияның жалпы сайлауында PAP-тың түбегейлі саясаттан бас тарту туралы шартқа қайшы келетінін шешкен кезде жаңа шиеленіс пайда болды. Лидің Малайзиядағы сөздері көп көрермендерді тартты және PAP кем дегенде жеті парламенттік орын жеңіп алады деп күтті. Алайда партия Деван Наир басшылығымен Селангор штатындағы Бангсар округінде бір орынды ғана жеңіп алды. Ли және партияның басқа да жетекшілері кейін UMNO-ның PAP-ты "қытай партиясы" ретінде көрсетуі және түбегейлі деңгейде қолдаудың жетіспеуі малай көпшілігінің қолдауын әлсіреткенін мойындады. Сәуірдегі сайлауға дейін этникалық шиеленіс күшейді, онда UMNO бас хатшысы Сайед Джаафар Альбар 1964 жылғы наурыз айында Лидің малайларды үйлерінен қуғандығын айыптады. Ли бұл жобаның қалалық жаңару жоспарының бөлігі екенін және нәсіліне қарамастан барлық адамдарға көшіру туралы хабарлама жіберілгенін зардап шеккен аудандарға жеке түсіндірді. Альбар Лиді "жердің ұлдарына балаша қарамауға" ескертті және 12 шілдеде Ли мен Әлеуметтік істер министрі Осман бин Уокты өлтіруге шақырды. 21 шілдеде 1964 жылғы Сингапурдағы нәсілдік тәртіпсіздіктер Мұхаммед пайғамбардың туған күнін тойлау кезінде басталды, төрт күнге созылып, 22 адам қаза тауып, 461 адам жарақат алды. Тамыздың соңы мен қыркүйектің басында тағы да тәртіпсіздіктер болды, нәтижесінде қауымдар бір-бірінен оқшауланды, Ли мұны "өте қайғылы" және "біздің сенгеніміз бен жұмыс істегенімізге" қарсы деп сипаттады. Ли UMNO-ға қарсы тұрған малайлық PAP жетекшілерін ешқашан ұмытқан жоқ және 1998 жылға дейін Сингапурдың аман қалуы үшін оларға ризашылық білдірді.

On 31 August 1963, Lee declared Singapore's independence in a ceremony at the Padang and pledged loyalty to the federal government. With the conclusion of the trials of Barisan Sosialis' leaders, Lee dissolved the legislative assembly on 3 September and called for a snap election. He touted "independence through merger" as a success and utilised television and the mass media effectively. In conjunction with Sabah (formerly North Borneo) and Sarawak, Lee proclaimed Singapore as part of Malaysia in a second ceremony on 16 September accompanied by a military parade. Lim Chin Siong's arrest had, however, generated widespread sympathy for the Barisan and a close result was predicted. Australian and British officials expected a Barisan win. When the PAP defeated the Barisan in a landslide victory on 21 September, it was seen as a public endorsement of merger and Lee's socio economic policies. Relations between the PAP and Malaysia's ruling Alliance Party quickly deteriorated as Lee began espousing his policies to the rest of the country. The United Malays National Organisation (UMNO) was also shocked by the loss of three Malay majority seats to the PAP in the recent 1963 Singapore election. Ultra nationalists within UMNO alleged that Lee sought to overthrow the Malay monarchies and infringe on rural life. Lee's attempts to reconcile the PAP with UMNO were rebuffed as the latter remained committed to the Malaysian Chinese Association. Further hostility ensued when the PAP decided to contest in the 1964 Malaysian general election in contravention of a gentlemen's agreement that it would disavow itself from peninsula politics. Lee's speeches in Malaysia attracted large crowds and he expected the PAP to win at least seven parliamentary seats. The party ultimately won only one seat in Bangsar, Selangor under Devan Nair. Lee and other party insiders later conceded that UMNO's portrayal of the PAP as a "Chinese party" and its lack of grassroots in the peninsula had undermined its support from the Malay majority. Ethnic tensions had risen prior to the April election when UMNO secretary general Syed Jaafar Albar utilised the Utusan Melayu to accuse Lee of evicting Malays from their homes in March 1964. Lee explained personally to the affected neighbourhoods that the scheme was part of an urban renewal plan and that eviction notices had been sent to everyone irrespective of race. Albar responded by warning Lee to not "treat the sons of the soil as step children" and led calls for the deaths of Lee and Social Affairs Minister Othman bin Wok on 12 July. On 21 July, the 1964 race riots in Singapore erupted during a celebration of Prophet Muhammad's birthday, lasting four days, killing 22 and injuring 461. Further riots occurred in late August and early September resulting in communities self segregating from each other, which Lee characterised as "terribly disheartening" and against "everything we had believed in and worked for". Lee never forgot the Malay PAP leaders who stood against UMNO during the turmoil and as late as 1998, paid tribute to them for Singapore's survival.

Малайзия Малайзия және бөліну

Лидің бірігудің мүмкін еместігіне деген пікірі сонымен қатар федералды үкіметтің оның индустрияландыру бағдарламасына кедергі келтіргеніне және 1964 жылдың қарашасында Сингапурға жаңа салықтар енгізгеніне байланысты болды. Ол 1965 жылдың басында Сингапурдың федерациядағы орны туралы вице-премьер Абдул Разак Хусейнмен қайта келіссөз жүргізуге Го Кэнг Суиге уәкілеттік берді. Ли және оның әріптестері 9 мамырда Малайзия және Сараваки оппозициясымен Малайзияның Малайзия және нәсілдік бейтараптық қоғамды құру мақсатымен Малайзияның Ынтымақтастық Конвенциясын (MSC) құрды. UMNO-ның пікірінше, MSC малайлардың билік монополиясына және 153-бап бойынша малайларға берілген ерекше құқықтарына қауіп төндіреді. UMNO-ның Жоғарғы Кеңесінің мүшесі және болашақ премьер-министр Махатхир Мохамад ПАП-ты "қытайға жақтас, коммунистік бағытты және Малайзияға қарсы" деп атады, ал басқалары Лиді федерацияны бөлуге тырысқаны үшін Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тұтқындауға шақырды. Махатхир өз сөзінде Сингапурдың хуарен (этникалық қытайлар) "оқшауланған, өзімшіл және мақтаншыл типті екенін айтты, Ли мырза осының жақсы мысалы. Олар шын мәнінде бірінші кезекте қытайлықтар, Қытайды әлемнің орталығы ретінде, ал Малайзияны өте кедей екінші орынға қарастырады". Мұндай қорқынышты UNMO басшылары шын жүректен сезінді, өйткені Лимен дос болған UMNO саясаткері оған жеке түрде: "Сіздер, қытайлар, біз үшін тым белсенді және ақылдысыздар, біз осы қысымға төтеп бере алмаймыз" деді. Көптеген UMNO саясаткерлері Лидің қытай және малай сайлаушыларға ұнауға тырысқан саясаткердің қауіпті екенін сезінді. Албар Сингапурдың малай сайлаушыларын ПАП-қа дауыс беруге "адасқан" болуы керек деп ескертті және UMNO келесі сайлауда бұған жол бермейді. Ли кейіннен Тунку туралы "жақсы адам" деп жазды, бірақ "ол билікті түсінетін және оны қалай пайдалануды білетін ханзада болды. Ол үлкен таяқ көтермеді, бірақ ол үшін жұмыс істейтін көптеген балта ұстағандар болды, ал ол басқа жаққа қарап, бұрынғыдай иірімді болып көрінді". Тунку - малай аристократы, ол өзінің студенттік жылдарын Кембриджде оқығаннан гөрі "әдемі әйелдермен" өткізді деп мойындады және Ли оны кемсітіп, Кембриджде аристократ болғандықтан ғана лайық емес дәреже алғанын атап өтті. Тунку өз кезегінде Лиден қауіптенгенін сезінді, ол өзінің ақыл-ойы мен өзін-өзі тәрбиелеу арқылы жолын тапқан адам еді, бұл оны өз әлеміндегі адамдардан ерекшелендірді. 26 мамырда Ли Малайзия парламентіне соңғы рет сөз сөйледі, сөйлеген сөзі толықтай малай тілінде болды. Ол Альянс партиясын Малайзияның Малайзиясына адалуға және оның экстремистерін айыптауға шақырды, сондай-ақ ПАП малайлардың тұрмысын жақсарта алатынын мәлімдеді. Кейін әлеуметтік істер министрі Отман Вок былай деп баяндады: "Мен оның сөйлегенін байқадым, ал біздің алдымызда отырған Альянс басшылары ұялып, бұл адамның (Ли) малай тілін олардан жақсы білетіндігінен төмен түсіп кетті". Сол кездегі ұлттық даму министрі Лим Ким Сан да: "Бұл бұрылыс нүктесі болды. Олар [Ли] бір күні Малайзияның премьер-министрі бола алатын қауіпті адам деп санады. Бұл тарихты өзгерткен баяндама болды". Ол келесі күні Сингапурға оралып, министрлер кабинетінің қалған мүшелерін құжатқа қол қоюға шақырды, содан кейін ол Куала-Лумпурға ұшып келді. 1965 жылдың 9 тамызында сағат 10-да Тунку Малайзия парламентін шақырып, Малайзия Конституциясын (Сингапур түзету) 1965 жылғы заң жобасын ұсынды, ол 126 0 дауыспен бір ауыздан қабылданды. Сингапурдың тәуелсіздігі жергілікті жерде радио арқылы жарияланды және Ли жаңалықты жоғары лауазымды дипломаттар мен мемлекеттік қызметкерлерге жеткізді. Сол күні теледидар арқылы өткен баспасөз конференциясында Ли көз жасын ұстап, алаңдаулы халыққа жаңалықты ресми түрде жариялаған кезде тынығады: Біз Сингапурды Малайзиядан айырған келісімге қол қойған сәтке әрдайым көз жүгірткенімізде, бұл қайғылы сәт болады. Мен үшін бұл - өмір бойы азап шеккен сәт. Өздеріңіз білесіздер, мен өскен кезімде Малайзияның бірігуіне және осы екі аумақтың бірлігіне сендім. Білесіз бе, бұл географиялық, экономикалық және туыстық байланыстар арқылы байланысты халық. Біз Малайзияда көп ұлттылық пен интеграцияны қолдай алмадық.

Lee's perceptions that merger was becoming infeasible was also due to the federal government's obstruction of his industrialisation program and its imposition of new taxes on Singapore in November 1964. He authorised Goh Keng Swee to renegotiate with Deputy Prime Minister Abdul Razak Hussein on Singapore's place in the federation in early 1965. Seeking to provide an alternative to the Alliance Party government, Lee and his colleagues formed the Malaysian Solidarity Convention (MSC) with the Malayan and Sarawakian opposition on 9 May, with its goals for a Malaysian Malaysia and race blind society. The MSC was seen by UMNO as a threat to the Malay monopoly of power and special rights granted to Malays under Article 153. UMNO supreme council member and future prime minister Mahathir Mohamad called the PAP "pro Chinese, communist oriented and positively anti Malay", while others called for Lee's arrest under the Internal Security Act for trying to split the federation. Mathathir in his speech stated the huaren (ethnic Chinese) of Singapore were of "the insular, selfish and arrogant type of which Mr. Lee is a good example They are in fact Chinese first, seeing China as the center of the world and Malaysia as a very poor second". Such fears were sincerely felt by the UNMO leaders as one UMNO politician who was friendly with Lee privately told him: "You Chinese are too energetic and clever for us we cannot stand the pressure". Many UMNO politicians felt threatened by Lee, a politician who sought to appeal to both ethnic Chinese and Malay voters. Albar warned in a speech that the Malay voters of Singapore must have been "misled" into voting for the PAP, and the UNMO would not allow this to happen in the next election. Lee later wrote of Tunku that was "a nice man", but "he was a prince who understood power and knew how to use it. He did not carry a big stick, but he had many hatchet bearers who would do the job for him while he looked the other way and appeared as benign as ever". Tunku was a Malay aristocrat who spent his undergraduate years at Cambridge by his own admission on "fast women" rather than studying and whom Lee contemptuously noted had been awarded a degree at Cambridge that he did not deserve solely because he was an aristocrat. Tunku in turn felt threatened by Lee, a man who had worked his way up via his intelligence and self discipline, which made him very different from the people in his world. On 26 May, Lee addressed the Malaysian parliament for the final time, delivering his speech entirely in the Malay language. He challenged the Alliance Party to commit itself to a Malaysian Malaysia and denounce its extremists, and also argued that the PAP could better uplift the livelihood of the Malays. Then social affairs minister Othman Wok later recounted: "I noticed that while he was speaking, the Alliance leaders sitting in front of us, they sank lower and lower because they were embarrassed this man (Lee) could speak Malay better than them". Then national development minister Lim Kim San also noted: "That was the turning point. They perceived [Lee] as a dangerous man who could one day be the prime minister of Malaya. This was the speech that changed history." He returned to Singapore the following day and convened the rest of his cabinet to sign the document, whereupon it was flown back to Kuala Lumpur. On 9 August 1965 at 10am, Tunku convened the Malaysian parliament and moved the Constitution of Malaysia (Singapore Amendment) Bill 1965, which passed unanimously by a vote of 126–0 with no PAP representatives present. Singapore's independence was announced locally via radio at the same time and Lee broke the news to senior diplomats and civil servants. In a televised press conference that day, Lee fought back tears and briefly stopped to regain his composure as he formally announced the news to an anxious population:
Every time we look back on this moment when we signed this agreement which severed Singapore from Malaysia, it will be a moment of anguish. For me it is a moment of anguish because all my life. You see, the whole of my adult life [ ] I have believed in Malaysian merger and the unity of these two territories. You know, it's a people connected by geography, economics, and ties of kinship We could not achieve multiracialism and integration in Malaysia.

Сингапур Республикасының премьер-министрі (1965-1990)

Бұл маңызды оқиғаға қарамастан, Ли Сингапурдың жаңа мемлекет ретінде бірден туындайтын мәселелерді шешу үшін парламентті шақырмады. Ол ешкімге нақты тапсырма бермей, алты аптаға оқшауланған шалетке орналасып, телефон арқылы хабарласу мүмкін болмайтын жағдайға түсті. Сол кездегі вице-премьер Тох Чин Чье айтуынша, парламент сол жылдың желтоқсан айындағы отырысқа дейін «тоқтап тұрған» күйде болды. Ли өзінің естеліктерінде ұйықтай алмайтынын жазды. Сингапурдағы британдық жоғарғы комиссары Джон Роббтан Лидің жағдайы туралы хабардар болған британ премьер-министрі Гарольд Уилсон алаңдаушылық білдірді, ал Ли оған:

Ли Сингапурдың тәуелсіздігін халықаралық деңгейде мойындатуға кірісті. Сингапур 1965 жылдың 21 қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылды және 1967 жылдың 8 тамызында төрт басқа Оңтүстік-Шығыс Азия елімен бірге Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығын (АСЕАН) құрды. Ли Сукарно режимі кезінде Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығыстан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1973 жылдың 25 мамырында Индонезияға алғашқы ресми сапарын жасады. Екі ел арасындағы келесі сапарлардың нәтижесінде Сингапур мен Индонезия арасындағы қарым-қатынас едәуір жақсарды. Сингапурдың иммигранттар сіңіп кетуі мүмкін болатын басым мәдениеті болған емес, тіпті сол кезде малай тілі басым тіл болатын. Үкімет пен үкімші партияның күш-жігерімен бірге Ли 1970 және 1980 жылдары бірегей сингапурлық ұлттық сананы қалыптастыруға тырысты – көпмәдениеттіліктің аясында нәсілдік сананы ескеретін ұлттық сана. Ли және оның үкіметі діни төзімділік пен нәсілдік келісімді сақтаудың маңыздылығын баса көрсетті және этникалық және діни зорлық-зомбылықты қоздыруы мүмкін кез келген қауіп-қатерге қарсы тұру үшін заңды қолдануға дайын болды. Мысалы, Ли христиан миссионерлерінің малайларға бағытталған діни үгітіне қатысты «сезімталдықтан мүлдем хабарсыз евангелизациядан» сақтандырды. 1974 жылы үкімет Сингапурдың Киелі кітап қоғамына малай тілінде діни материалдарды жариялауды тоқтатуды ұсынды.

Қорғаныс

Сингапурдың әлсіздігі терең сезілді, коммунистер мен қарсы тұру саясатын ұстанған Индонезия сияқты көптеген тараптардан қауіп-қатерлер туды. Бұл әлсіздікті британдық күштердің Суэцтің шығысынан кешіп бара жатқандығы одан әрі күшейтті. Сингапур Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданған соң, Ли Сингапурдың тәуелсіздігін халықаралық жағынан мойындатуға жедел түрде кірісті. Ол Сингапур қарулы күштерін (SAF) құру үшін Го Кэн Суиді Ішкі істер және қорғаныс министрі етіп тағайындады және кеңес, оқыту және жабдықтау үшін басқа елдерден, әсіресе Израиль мен Тайваньнан көмек сұрады. 1967 жылы Ли 18 жасқа толған, дені сау Сингапур азаматтарының барлығын міндетті түрде әскери қызметке шақыруды енгізді, олар Ұлттық қызметті (NS) SAF, Сингапур полиция күштері немесе Сингапур азаматтық қорғаныс күштерінің бірінде өтеуге тиіс болды. 1971 жылға қарай Сингапурда 17 ұлттық қызмет батальоны (16 000 адам) және 14 батальон (11 000 адам) резервте болды. 1975 жылы Ли мен Қытай Республикасының премьер-министрі Чжан Чжэн Куо Сингапур әскерлеріне Тайваньда "Жұлдызды жарық" кодосымен оқуға рұқсат беретін келісімге қол қойды.

Экономика

Сингапур тәуелсіздігін алғаннан кейін Лидің ең шұғыл міндеттерінің бірі жоғары жұмыссыздық деңгейін шешу болды. Экономикалық даму кеңесінің төрағасы Хон Суй Сенмен бірге және голланд экономисі Альберт Винсемиуспен кеңесе отырып, Ли фабрикалар құрды және бастапқыда өңдеу өнеркәсібіне баса назар аударды. 1971 жылы британдықтар Сингапурдан толықтай шығар алдында Ли оларды кемежайларын бұзбауға көндірді, ал кейіннен британдық әскери кемежай азаматтық қолдануға бейімделді. Соңында Ли және оның кабинеті Сингапур экономикасын жақсартудың ең тиімді жолы – көпұлттық корпорациялардан (МҰК) шетелдік инвестицияларды тарту екеніне келісті. Сингапурда бірінші дүниежүзілік деңгейдегі инфрақұрылым мен стандарттарды құру арқылы жаңа мемлекет американдық, жапондық және еуропалық кәсіпкерлер мен мамандарды база құруға тарта алатын болды. 1970 жылдарға қарай Texas Instruments, Hewlett Packard және General Electric сияқты МҰК-тардың келуі негіз салды, келесі онжылдықта Сингапурды ірі электроника экспорттаушысына айналдырды. Жұмысшылар жиі қайта оқытылып, шетелдік компаниялардың жұмыс жүйесімен және корпоративтік мәдениетімен таныстырылды. Үкімет сондай-ақ бірнеше жаңа салаларды іске қосты, мысалы, "Ұлттық темір және болат зауыттары" аясында болат өндірісі, "Нептун Ориент" сияқты қызмет көрсету салалары және Сингапур әуе компаниясы. Ли және оның кабинеті Сингапурды халықаралық қаржы орталығы ретінде орнатуға да күш салды. Шетелдік банкирлерге Сингапурдың тұрақты әлеуметтік жағдайы, жоғары сапалы инфрақұрылымы және білікті мамандары туралы сенім білдірілді, ал инвесторлар Сингапур үкіметі бюджеттік профицитпен, Сингапур долларының тұрақты құнын қамтамасыз ететін дұрыс макроэкономикалық саясатты ұстанатынын түсіндірді. Өкілеттік мерзімі бойы Ли экономиканы дамытуға ерекше мән берді, және оның осы мәселеге қатысты ұсақ-түйектерге дейін назар аударуы Сингапурдың басқа да салаларымен байланысты, соның ішінде елдің "Бақты қала" ретіндегі халықаралық беделін кеңінен және ұқыпты күтуі, бұл дәуірге дейін сақталған.

One of Lee's most urgent tasks upon Singapore's independence was to address high unemployment. Together with his economic aide, Economic Development Board chairman Hon Sui Sen, and in consultation with Dutch economist Albert Winsemius, Lee set up factories and initially focused on the manufacturing industry. Before the British completely withdrew from Singapore in 1971, Lee also persuaded the British not to destroy their dock and had the British naval dockyard later converted for civilian use. Eventually, Lee and his cabinet decided the best way to boost Singapore's economy was to attract foreign investments from multinational corporations (MNCs). By establishing First World infrastructure and standards in Singapore, the new nation could attract American, Japanese and European entrepreneurs and professionals to set up base there. By the 1970s, the arrival of MNCs like Texas Instruments, Hewlett Packard and General Electric laid the foundations, turning Singapore into a major electronics exporter the following decade. Workers were frequently retrained to familiarise themselves with the work systems and cultures of foreign companies. The government also started several new industries, such as steel mills under 'National Iron and Steel Mills', service industries like Neptune Orient Lines, and the Singapore Airlines. Lee and his cabinet also worked to establish Singapore as an international financial centre. Foreign bankers were assured of the reliability of Singapore's social conditions, with top class infrastructure and skilled professionals, and investors were made to understand that the Singapore government would pursue sound macroeconomic policies, with budget surpluses, leading to a stable valued Singapore dollar. Throughout the tenure of his office, Lee placed great importance on developing the economy, and his attention to detail on this aspect went even to the extent of connecting it with other facets of Singapore, including the country's extensive and meticulous tending of its international image of being a "Garden City", something that has been sustained to this day.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралар

Ли сыбайлас жемқорлық іс-әрекеттерін тергеу бюросына (CPIB) тұтқындау, іздестіру, куәларды шақыру, күдікті тұлғалар мен олардың отбасыларының банк шоттарын және табыс салығы декларацияларын тексеру өкілеттіктерін кеңейтуге бағытталған заң жобасын ұсынды. Ли министрлердің лайықты жалақы алуы таза және адал үкіметті сақтау үшін маңызды деп санды. 1986 жылғы 21 қарашада Ли сол кездегі Ұлттық даму министрі Те Чан Ванға қатысты сыбайлас жемқорлық туралы арыз алды. Ли CPIB-ге Текті тергеуге рұқсат берді, бірақ Теге қарсы қудалау амалдары қолданар алдында ол өзіне-өзі қол жұмсады. 1994 жылы ол министрлердің, судьялардың және жоғары мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын жеке сектордағы жоғары білікті мамандардың жалақысына байланыстыруды ұсынды, бұл мемлекеттік қызметке таланттарды тартуға және ұстап тұруға көмектесетінін айтты.

Халық саны саясаты

1960-шы жылдардың аяғында Сингапурдың өсіп келе жатқан халқы дамушы экономиканы ауыртпалықтандыруы мүмкін деген қауіптен, Ли «Екіге тоқта» отбасылық жоспарлау науқанын бастады. Жұбайлар екінші баласынан кейін стерилизациядан өтуге шақырылды. Үшінші немесе төртінші балаға білім беруде аз басымдық берілді, сондай-ақ мұндай отбасылар экономикалық жеңілдіктерді аз көлемде алды. Бұл ұсынысқа наразылық 1984 жылғы жалпы сайлауда ПАП үкіметіне қарсы 12,9 пайыздық дауыс беруге әкелді. 1985 жылы білімді әйелдерге білім беру және тұрғын үймен қамтамасыз етуде басымдық берген саясаттың ең даулы бөліктері тоқтатылды немесе өзгертілді. 1990-шы жылдардың соңына қарай туу көрсеткіші тым төмендеп кеткендіктен, Лидің ізбасары Го Чок Тонг осы ынталандыруларды барлық үйленген әйелдерге ұсынды және «бала бонусы» сияқты қосымша ынталандырулар берді. Осы күш-жігердің нәтижесінде Сингапур 2010 жылдың ортасынан бастап сумен өзін-өзі қамтамасыз етуге қол жеткізді. Ли кезінде ағаш отырғызуға ерекше мән берілді, 1963 жылы ол жылына 10 000 көшет отырғызуды көздеген ағаш отырғызу науқанын бастады, ал 1971 жылы «Ағаш отырғызу күні» белгіленді. Бұл шараның мақсатының бірі – жауын-шашын мөлшерін арттыру болды. Сонымен қатар, ол Сингапур суларын жинап, пайдалану үшін тазартуға күш салды.

Қоршаған орта

Ли Сингапурды бақша қала ретінде көріп, «Оңтүстік Азиядағы ең таза және ең жасыл қала ретіндегі орнымызды жеткізуден артық сәттіліктің ешқандай айқын белгісі болмайды» деп мәлімдеді. Кейін ол «Жасылдандыру – мен бастаған ең тиімді жоба» деді. Ли «Ластануға қарсы бөлім» құрды, оның маңыздылығы азаматтарға «қала орталықтарынан демалыс беруде» және Сингапурдың кішкентай аумағы «байлар мен кедейлердің бәрі үшін таза және сәндік ортаны сақтауды» қажет етті. 1995 жылы Ли: «Мен әрқашан бүлінген қалалық пейзаж, бетондық джунгли адам рухын жояды деп сендім. Бізге көңіл-күйімізді көтеру үшін табиғаттың жасыл түсі керек» деді. Ли мұны қалаға туристер мен бизнесмендерді тартудың бір жолы деп есептеді. Ол былай деп жазды: «Олар бір сөз айтпастан, сингапурлықтардың білікті, тәртіпті және сенімді екенін білетін болады, оларға қажетті дағдыларды оңай үйренетін халық екенін түсінеді». Тәуелсіздік алғаннан кейін Ли «басқа үшінші әлем елдерінен өзгешеленудің қандай да бір айқын жолын іздеді. Мен таза және жасыл Сингапурды таңдадым», себебі «егер бізде бірінші әлем стандарттары болса, бизнесмендер мен туристер бізді өздерінің бизнесі мен аймақтық саяхаттары үшін негізгі орын ретінде пайдаланады». Ли кондиционерді Сингапур үшін ХХ ғасырдың ең маңызды өнертабысы деп санады. Ауа сапасы жұмыс сапасына тікелей байланысты болғандықтан, Ли 1960 жылдары Сингапур мемлекеттік қызметінің кеңселерiне кондиционерлер орнатылғанын қадағалады.

Малайзия мен Махатхир Мохамад

Ли Махатхир Мохамедпен қарым-қатынасты жақсартуды күтті. Махатхирдің Малайзияның келесі премьер-министрі болуы мүмкін екенін білген Ли 1978 жылы Махатхирді Сингапурге шақырды. Бірінші және одан кейінгі сапарлар олардың жеке және дипломатиялық қарым-қатынастарын жақсартты. Содан кейін, УМНО-ның бас хатшысы Махатхир Лиден Демократиялық әрекет партиясымен барлық байланысты үзуді сұрады; оның орнына Махатхир Сингапур малайзиялықтарының ісіне араласпауға уәде берді. 1988 жылдың маусым айында Ли мен Махатхир Куала-Лумпурда Джохор өзенінде Лингги тоғанын салу туралы келісімге келді. Ли 1981 жылдан 1990 жылға дейін Махатхирмен екіжақты мәселелерді шешуде, алдыңғы 12 жылдағы оның екі ізашары – Тун Абдул Разак және Тун Хусейн Оннмен болған келісімдерден гөрі үлкен табысқа жеткенін айтты.

Америка Құрама Штаттары

1961 жылы Сингапур үкіметі ЦРУ-ға ақпарат беру үшін Сингапурлық шенеунікке пара беруге тырысқан екі ЦРУ агентін қамауға алды. Ли екі агенттің жасырын босатылуы үшін 35 миллион доллар көлемінде экономикалық көмек сұрады. Американдықтар бұл ұсынысты қабылдамады, керісінше Ли мен Халықтық әрекет партиясына тікелей 3,3 миллион доллар беру туралы ұсыныс жасады. Кейіннен олар қандай да бір қаржылық айырбассыз босатылды. Ли 1965 жылы осы оқиғаны жариялады, нәтижесінде американдықтар оның болғанын жоққа шығарды; алайда Ли кейіннен АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Расктан осы оқиғаға байланысты кешірім хатын жариялады. Ли АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуын толық қолдады. Соғыс АҚШ-та танымалдылығын жоғалта бастағанда, Ли 1967 жылдың қазан айында АҚШ-қа алғашқы ресми сапарын жасап, президент Линдон Б. Джонсонға Вьетнамдағы соғысқа қолдауының «күмәнді емес» екенін мәлімдеді. Ли соғысты Сингапур сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттеріне үкіметтері мен экономикаларын тұрақтандыру үшін уақыт беру үшін қажет деп есептеді. Ли президенттер Ричард Никсон және Рональд Рейганмен, сондай-ақ бұрынғы мемлекеттік хатшылар Генри Киссинджер және Джордж Шульцпен жақын қарым-қатынас орнатты. 1967 жылы 1968 жылы президенттікке кандидат болған Никсон Сингапурге келіп, Лимен кездесті, ол АҚШ-тың Қытаймен қарым-қатынас орнатудан көп пайда көретінін айтты, нәтижесінде Ричард Никсонның 1972 жылы Қытайға сапары болды. 1980 жылдары Сингапур мен АҚШ арасындағы қорғаныс саласындағы жақындасу Сингапурға американдық озық қару-жарақ платформаларын және мүмкіндіктерді алуға мүмкіндік берді. АҚШ Сингапурға F 16 және E 2C әуедегі ерте ескерту (AEW) сияқты ұшақтарды әуе қорғанысын күшейту үшін берді. 1985 жылдың қазан айында Ли президент Рейганның шақыруымен АҚШ-қа мемлекеттік сапармен барып, АҚШ Конгресінің бірлескен отырысында сөз сөйледі. Ли Конгреске еркін сауданың маңыздылығын баса көрсетіп, оны протекционизмге бет бұрмауға шақырды: «Американың ең басты экономикалық, саяси және әскери держава ретіндегі орны тұрақты өзгерістер мен прогресс үшін ережелерді белгілеуді және сақтауды талап етеді. Бейбітшілік пен қауіпсіздік үшін Америка бейбіт ынтымақтастықты марапаттайтын және бейбітшілікке қарсы әрекеттерді жазалайтын халықаралық қағидаларды сақтауы керек. 1930 жылдардағы депрессияның қайталануы, соның салдарынан Екінші дүниежүзілік соғысқа әкелуі, баршаға зиян келтіреді. Батыс елдерінің барлығы осы қателікті қайталамауға жауапкершілікте. Бірақ ең басты жауапкершілік Америкада, өйткені ол әлемдегі еркін нарықтық экономиканың тірегі. Сингапур үкіметі Хендрикссонның Сингапурдың ішкі істеріне араласуға тырысқанын, оппозициялық тұлғаларды «марксистік құлақтандыру» арқылы қолдағанын айыптады. Сол кездегі бірінші вице-премьер Го Чок Тонг Хендрикссонның сөзсіз сөз байласуы парламентке 20-30 оппозициялық саясаткердің сайлануына әкелуі мүмкін екенін мәлімдеді, бұл оның сөзінше «қорқынышты» салдарға әкелуі мүмкін, тіпті Сингапур үкіметінің параличтенуіне және құлауына соқтыруы мүмкін. Хендрикссонның елден қуылғаннан кейін АҚШ Мемлекеттік департаменті Сингапурдағы Хендрикссонның жұмысын жоғары бағалап, оның әрекеттерінде кез келген бұзушылықтарды жоққа шығарды. Мемлекеттік департаменттің Хендриксонды сөгіс беруден бас тартуы және Сингапур дипломатын қууы Сингапурдағы Ұлттық кәсіподақтар конгресінің сирек кездесетін наразылығын тудырды; олар АҚШ елшілігінің төңірегінде автобустармен жүріп, төрт мың жұмысшы қатысқан митинг өткізді және АҚШ-ты «алаяқ, мақтаншы және сенімсіз» деп мазақтайтын мәлімдеме жасады.

In 1961 the Singaporean government arrested two CIA agents who attempted to bribe a Singaporean official in exchange for providing information to the CIA. Lee requested 35 million dollars in economic aid in exchange for the covert release of the two agents. The Americans rejected this offer, however, and presented a counter offer of 3.3 million dollars to be given directly to Lee and the People's Action Party. The men were later released without any financial exchange. Lee revealed this incident in 1965 which led to the Americans to deny it ever occurred; however, Lee later made public a letter of apology from the US Secretary of State Dean Rusk over the incident. Lee fully supported the US involvement in the Vietnam War. Even as the war began to lose its popularity in the United States, Lee made his first official visit to the United States in October 1967, and declared to President Lyndon B. Johnson that his support for the war in Vietnam was "unequivocal". Lee saw the war as necessary for states in Southeast Asia like Singapore to buy time for stabilising their governments and economies. Lee cultivated close relationships with presidents Richard Nixon and Ronald Reagan, as well as former secretaries of state Henry Kissinger and George Shultz. In 1967 Nixon, who was running for president in 1968, visited Singapore and met with Lee, who advised that the United States had much to gain by engaging with China, culminating in Richard Nixon's 1972 visit to China. In the 1980s, closer defence relations between Singapore and the United States enabled Singapore to acquire advanced American weapon platforms and capabilities. The United States provided Singapore with aircraft such as the F 16 and the E 2C airborne early warning (AEW) to strengthen its air defences. In October 1985, Lee made a state visit to the United States on the invitation of President Reagan and addressed a joint session of the United States Congress. Lee stressed to Congress the importance of free trade and urged it not to turn towards protectionism:

blockquote|It is inherent in America's position as the preeminent economic, political and military power to have to settle and uphold the rules for orderly change and progress In the interests of peace and security America must uphold the rules of international conduct which rewards peaceful cooperative behaviour and punishes transgressions of the peace. A replay of the depression of the 1930s, which led to World War II, will be ruinous for all. All the major powers of the West share the responsibility of not repeating this mistake. But America's is the primary responsibility, for she is the anchor economy of the free market economies of the world. The Singapore government alleged that Hendrickson attempted to interfere in Singapore's internal affairs by cultivating opposition figures in a "Marxist conspiracy". Then First Deputy Prime Minister Goh Chok Tong claimed that Hendrickson's alleged conspiracy could have resulted in the election of 20 or 30 opposition politicians to Parliament, which in his words could lead to "horrendous" effects, possibly even the paralysis and fall of the Singapore government. In the aftermath of Hendrickson's expulsion, the U. S. State Department praised Hendrickson's performance in Singapore and denied any impropriety in his actions. The State Department's refusal to reprimand Hendrickson, along with its expulsion of the Singaporean diplomat, sparked a rare protest in Singapore by the National Trades Union Congress; they drove buses around the U. S. embassy, held a rally attended by four thousand workers, and issued a statement deriding the U. S. as "sneaky, arrogant, and untrustworthy".

Қытай

Сингапур Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынас орнатпады, АҚШ және Оңтүстік-Шығыс Азия Қытайға жақпай, қытайға бейімділік танытудан аулақ болуға шешім қабылдағанға дейін. Оның 1976 жылдан бастап Қытайға жасаған ресми сапарлары ағылшын тілінде өтті, бұл басқа елдерге ол Сингапурды, "Үшінші Қытайды" (алғашқы екеуі – Қытай Республикасы және Қытай Халық Республикасы) емес, өкілдік ететінін көрсету үшін жасалды. 1978 жылдың қараша айында Мао Цзэдунның қайтысынан және «Төрттік топтың» саяси қылығынан кейін Қытайда тұрақтылық орнасып, Дэн Сяопин Сингапурға сапар шегіп, Лимен кездесті. Дэн Сингапурдың экономикалық дамуына, жасыл жеңілдігіне және тұрғын үй саласына қатты әсерленді. Кейіннен ол 1978 жылдың желтоқсанында басталған Қытайдың ашылуының бір бөлігі ретінде ондаған мың қытай азаматтарын Сингапурға және әлемнің басқа елдеріне олардың тәжірибесінен үйрену үшін және білімдерін Қытайға әкелу үшін жіберді. Ли, керісінше, Дэнге Оңтүстік-Шығыс Азияға коммунистік идеологияны экспорттауды тоқтатуға кеңес берді, және Дэн кейіннен бұл кеңеске құлақ қойды. Бұл 1981 жылдың қыркүйегінде екі ел арасында сауда кеңселерінің алмасуына әкелді. 1985 жылы Қытай мен Сингапур арасындағы коммерциялық әуе қатынастары басталды, ал Қытай Сингапурдың тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдарығы қаржы министрі Го Кэн Суиді арнайы экономикалық аймақтарды дамыту жөніндегі кеңесші етіп тағайындады. 1990 жылдың 3 қазанында Сингапур дипломатиялық қарым-қатынасты Қытай Республикасынан Қытай Халық Республикасына өзгертті.

Қазақстан

Ли 1978 жылы Камбоджаға Вьетнамның басып кіруіне қарсы шықты. Сингапур үкіметі Вьетнамды айыптау үшін халықаралық науқан ұйымдастырды және 1978 жылдан 1989 жылға дейінгі Камбоджа-Вьетнам соғысы кезінде вьетнамдық оккупацияға қарсы күрескен Қызыл кхмерлерге көмек берді. Ли өзінің естеліктерінде 1982 жылы "Сингапур бірнеше партияға алғашқы жүздеген AK-47 мылтықтарын, қол гранаталарын, оқ-дәрілер мен байланыс құралдарын" Кхмер-Кызыл қарсыластарына тапсырғанын жазды.

Жоғары министр (1990-2004)

PAP партиясын жеті сайлауда жеңіске жеткізгеннен кейін Ли 1990 жылғы 28 қарашада қызметтен шеттесіп, премьер-министрлікті Го Чок Тонгқа табыс етті. Ол кезде ол әлемдегі ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр еді. Бұл тәуелсіздік алғаннан бергі алғашқы басшылық алмасу болды. Го Чок Тонг сол кездегі жас министрлердің сайлауымен жаңа премьер-министр болып тағайындалды. Го Чок Тонг үкімет басшысы болғаннан кейін Ли атқарушы емес Аға министр лауазымында үкіметте қалды және кеңесші рөл атқарды. Кейін Ли PAP бас хатшысы қызметінен қанағаттанды, ал 1992 жылғы 2 желтоқсанда Го Чок Тонг оның орнына келді.

Кондоминиумдық жеңілдіктер

1996 жылдың сәуірінде Ли және оның ұлы Ли Сянь Лунг, олар Сингапур қор биржасында тіркелген жылжымайтын мүлік әзірлеушісі Hotel Properties Ltd-ден 5-12 пайыз аралығында елеулі жеңілдіктермен Nassim Jade және Scotts 28 мекенжайында орналасқан пәтерлерді сатып алғанын жариялады. Бұл дау Сингапурдағы жылжымайтын мүлікке қатысты күдіктілердің арасында туындады. Бұл туралы хабар алғаннан кейін премьер-министр Го Чок Тонг дереу тергеу жұмыстарын бастады. Сингапур заңдары бойынша директорлардың туыстары мен серіктестеріне арнайы жеңілдіктер немесе жеңілдіктер беруге рұқсат етіледі, бірақ мұндай мәмілелер акционерлердің мақұлдауымен жүзеге асырылуы тиіс. Бұл жария ету Лиге сатып алуларды түсіндіру үшін Парламент алдында шығуға жеткілікті қоғамдық алаңдаушылықты тудырды. Ли өзінің танымал тұлға болғаны үшін құрылыс салушының жарнама үшін жеңілдіктер беруге "заңды ынтасы" бар екенін, сондай-ақ ол бұрын көлік сатып алып, өзінің тігіншісінен және аяқ киім жасаушысынан жеңілдікпен қызмет алғанын айтты. Ұсталған сома қайырымдылыққа берілді. 2008 жылдың 13 қыркүйегінде Ли Сингапурдың бас ауруханасында қалыпсыз жүрек ырғағы (атриалдық флаттер) үшін емделді. Ем-дом сәтті өтті, ол ауруханадан видео байланысы арқылы қайырымдылық форумына сөйлеуге жеткілікті болды. 2010 жылдың 28 қыркүйегінде ол кеуде инфекциясына байланысты ауруханаға жатқызылды, ол Сыртқы істер жөніндегі аға мемлекеттік министр Балажи Садасиванның салтанатына қатысу жоспарларын тоқтатты. 2010 жылдың қарашасында Лидің АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Джеймс Штайнбергпен 2009 жылдың 30 мамырында болған жеке әңгімелері АҚШ елшілігінің құпия жеделхаттарының бірі болды. АҚШ елшілігінің "Құпия" деп саналатын баяндамасында Ли бірқатар Азия елдерінің басшыларына бағасын берді және Солтүстік Азиядағы саяси оқиғаларға, соның ішінде ядролық қаруды таратуға қатысты пікірлерін айтты. 2011 жылдың қаңтар айында "Straits Times Press" баспасы Ли Куан Ю: Сингапурды алға бастырудың қиын шындықтары деген кітапты жариялады. Жас сингапурлықтарға арналған бұл кітап 2008-2009 жылдары жеті жергілікті журналисттің Лимен жасаған 16 сұхбатына негізделген. 2011 жылдың қаңтар айында басылып шыққан алғашқы 45 000 данасы бір айдан аз уақыт ішінде сатылып кетті. Көп ұзамай тағы 55 000 дана шығарылды. 2011 жылғы жалпы сайлауда Сингапурдың негізгі оппозициялық саяси партиясы – Жұмысшылар партиясы, топтық өкілдік сайлау округін (GRC) жеңіп, бұрын-соңды болмаған жетістіктерге қол жеткізді. Ли Премьер-министр Ли Сянь Лунг пен оның командасы үшін жаңа бет ашу үшін министрлік қызметінен кету туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Кейбір сарапшылар, мысалы Citigroup экономисі Kit Wei Zheng, аға Лидің ПАП-тың нашар өнім көрсетуіне ықпал еткенін сенді. Ол сайлауалды кампания кезінде, егер Жұмысшылар партиясын сайласа, Алжуниед сайлау округінің сайлаушыларына "бес жыл өмір сүру және өкініп кету" керектігін айтты, бұл оппозиция Алжуниедті жеңіп алған кезде ПАП-қа кері соққы берді деп есептеді. 2011 жылдың 6 қарашасында "Санди Таймс" газетінде Лидің қызы Ли Вэй Линг әкесінің шеттік нейропатияға шалдыққанын жариялады. Ол 2009 жылы қазан айында Коннектикут штатында АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджермен кездесуге барғанда, әкесінің ауруын алғаш рет байқағанын баяндады. Невролог Вэй Линг "бірнеше қарапайым неврологиялық тексерулер жүргізді және оның аяғына барушы жүйкелер дұрыс жұмыс істемейтінін анықтады". Бір күннен кейін, сайлау учаскесінде ағаш отырғызу шарасында сұхбат алған Ли: "Менің ойымда, еркімде, шешімімде бұл әсер етпегеніне еш күмәнім жоқ" және "көлік арбасында жүрген адамдар да өз үлестерін қоса алады. Менде әлі екі аяғым бар, мен өз үлесімді қосамын" деді.

In April 1996, Lee and his son, Lee Hsien Loong, disclosed that they had purchased apartments located at Nassim Jade and Scotts 28 from Hotel Properties Ltd, a real estate developer listed on the Stock Exchange of Singapore, at substantial discounts ranging from 5 to 12 per cent. The dispute arose amidst rampant property speculation in Singapore. Upon learning of the issue, Prime Minister Goh Chok Tong swiftly initiated an immediate investigation into the matter. While Singapore law permits the provision of special discounts or rebates to relatives and associates of directors, it is imperative that such transactions receive approval from shareholders. This disclosure prompted sufficient public disquiet for Lee to appear before Parliament to explain the purchases. Lee said that as he was a prominent figure, the developer had a "legitimate incentive" to provide discounts for publicity, and that he had previously purchased a car and acquired services from his tailor and cobbler at a discount. The amount saved was donated to charity. On 13 September 2008, Lee underwent treatment for abnormal heart rhythm (atrial flutter) at Singapore General Hospital. The treatment was successful, and he was well enough to address a philanthropy forum via video link from the hospital. On 28 September 2010, he was hospitalised for a chest infection, cancelling plans to attend the wake of the Senior Minister of State for Foreign Affairs, Balaji Sadasivan. In November 2010, Lee's private conversations with James Steinberg, US Deputy Secretary of State, on 30 May 2009 were among the leaked US Embassy cables. In a US Embassy report classified as "Secret", Lee gave his assessment of a number of Asian leaders and views on political developments in North Asia, including implications for nuclear proliferation. In January 2011, the Straits Times Press published the book Lee Kuan Yew: Hard Truths To Keep Singapore Going. Targeted at younger Singaporeans, it was based on 16 interviews with Lee by seven local journalists in 2008–2009. The first print run of 45,000 copies sold out in less than a month after it was launched in January 2011. Another batch of 55,000 copies was made available shortly after. After the 2011 general elections in which the Workers' Party, a major opposition political party in Singapore, made unprecedented gains by winning a Group Representation Constituency (GRC), Lee announced that he decided to leave the Cabinet for the Prime Minister, Lee Hsien Loong, and his team to have a clean slate. Some analysts, such as Citigroup economist Kit Wei Zheng, believed that the senior Lee had contributed to the PAP's poor performance. In particular, he stated during campaigning that the voters of Aljunied constituency had "five years to live and repent" if they elected the Workers' Party, which some viewed as having backfired for the PAP as the opposition went on to win Aljunied. In a column in the Sunday Times on 6 November 2011, Lee's daughter, Lee Wei Ling, revealed that her father had peripheral neuropathy. In the column, she recounted how she first noticed her father's ailments when she accompanied him to meet the former US Secretary of State Henry Kissinger in Connecticut in October 2009. Wei Ling, a neurologist, "did a few simple neurological tests and decided the nerves to his legs were not working as they should". A day later, when interviewed at a constituency tree planting event, Lee stated: "I have no doubt at all that this has not affected my mind, my will nor my resolve" and that "people in wheel chairs can make a contribution. I've still got two legs, I will make a contribution".

Ауру және өлім

2013 жылдың 15 ақпанында Ли ұзаққа созылған жүрек ырғағының бұзылуынан кейін Сингапурдың бас ауруханасына түсті, содан кейін миға қан ағыны қысқа мерзімге тоқтады. Парламент мүшесі ретінде Ли алғаш рет өз сайлау округіндегі Қытай жаңа жылына арналған кешкі асқа қатыса алмады, онда ол құрметті қонақ болуы тиіс еді. Кейін ол ауруханадан шығарылды, бірақ антикоагулянттармен емделуін жалғастырды. Келесі жылы Ли денесіне бактериялық инфекция жұққандықтан сайлау округіндегі Қытай жаңа жылына арналған кешкі асқа екінші рет қатыса алмады. 2014 жылдың сәуір айында Лидің дененің күйреуін бейнелейтін суреті интернетке тарады, бұл интернет қолданушыларының күшті реакциясын тудырды. Лидің қызы Ли Вэй Лингтің айтуынша, Ли Сингапурда заңмен рұқсат етілмейтін эвтаназия тақырыбын талқылаған. 2015 жылдың 5 ақпанында Ли пневмонияға шалдықты және Сингапурдың бас ауруханасының жансақтау бөлімінде өкпе желдеткішіне қосылды, бірақ бастапқыда оның жағдайы "тұрақты" деп хабарланды. 26 ақпандағы жаңа мәліметтерде оған тағы да антибиотиктер беріліп жатқаны, оның тыныстандырылып, жасанды тыныс алу аппаратында екені айтылды. 17-22 наурыз аралығында Ли тірі қалдыру шаралары қолданылып жатқанда инфекция жұқтырып, күшіне кемеді және оның жағдайы "өте ауыр" деп сипатталды. Сол жылдың 18 наурызында бір сайт Лидің қайтысы туралы жалған ақпарат таратты. Күдікті – жеке басы анықталмаған кәмелетке толмаған адам, ол Премьер-министр кеңсесінің (PMO) ресми сайтына ұқсайтын жалған веб-парақша жасады. Бірнеше халықаралық жаңалықтар агенттігі Лидің қайтысы туралы осы ақпаратқа сүйеніп хабарлады, бірақ кейіннен мәлімдемелерін қайтарып алды. Сол айдың 23-і күні Сингапур премьер-министрі Ли Сянь Лунг әкесінің 91 жасында қайтыс болғанын хабарлады. Ли Сингапур уақыты бойынша сағат 03:18 (UTC+08:00) қайтыс болды. Бір апталық ұлттық аза тұру өтті, осы уақытта Ли Парламент үйінде жатты. Құрмет көрсету мақсатында барлық мемлекеттік ғимараттардағы мемлекеттік тулар жартылай түсірілді. Осы кезеңде 1,7 миллион Сингапур тұрғыны және әлемдік көшбасшылар Парламент үйінде және ел бойынша орналасқан қоғамдық ескеру орындарында оған құрмет көрсетті. Лидің мемлекеттік жерлеу рәсімі сол айдың 29-ы күні өтті және оған әлемдік көшбасшылар қатысты. Кейін сол күні Ли Мандай крематорийінде жеке рәсімде өртелді.

On 15 February 2013, Lee was admitted to Singapore General Hospital following a prolonged cardiac dysrhythmia, which was followed by a brief stoppage of blood flow to the brain. For the first time in his career as a Member of Parliament (MP), Lee missed the annual Chinese New Year dinner at his constituency, where he was supposed to be the guest of honour. He was subsequently discharged, but continued to receive anti coagulant therapy. The following year, Lee missed his constituency's Chinese New Year dinner for the second consecutive time owing to bodily bacterial invasion. In April 2014, a photo depicting a cadaverous Lee was released online, drawing strong reactions from netizens. According to Lee's daughter, Lee Wei Ling, Lee had discussed euthanasia which is not a legal option in Singapore. On 5 February 2015, Lee was hospitalised for pneumonia and was put on a ventilator at the intensive care unit of Singapore General Hospital, although his condition was reported initially as "stable". A 26 February update stated that he was again being given antibiotics, while being sedated and still under mechanical ventilation. From 17 to 22 March, Lee continued weakening as he developed an infection while on life support, and he was described as "critically ill". On 18 March that year, a death hoax website reported false news of Lee's death. The suspect is an unidentified minor who created a false webpage that resembled the PMO official website. Several international news organisations reported on Lee's death based on this and later retracted their statements. On 23rd of that same month, Singapore Prime Minister Lee Hsien Loong announced his father's death at the age of 91. Lee had died at 03:18 Singapore Standard Time (UTC+08:00). A week of national mourning took place, during which time Lee was lying in state at Parliament House. As a mark of respect, State flags at all Government buildings were flown at half mast. During this time, 1.7 million Singaporean residents as well as world leaders paid tribute to him at Parliament house and community tribute sites throughout the country. A state funeral for Lee was held on 29th of that same month and attended by world leaders. Later that day, Lee was cremated in a private ceremony at the Mandai Crematorium.

Мұра

1959 жылдан 1990 жылға дейін премьер-министр болған Ли Сингапурдың көптеген жетістіктеріне жетекшілік етті. Ол Сингапурдың жоғары сауатсыздық деңгейі мен табиғи ресурстары жоқ арал мемлекетінен бір ұрпақ ішінде жоғары табысқа ие дамыған елге айналуын қамтамасыз етті, бұл (өз өмірбаяндық еңбегінде) «үшінші әлемнен бірінші әлемге» деп сипатталды. Сингапурдың жан басына шаққандағы жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) 1959 жылы 1240 доллардан 1990 жылы 18 437 долларға дейін өсті. Сингапурдағы жұмыссыздық деңгейі 1959 жылы 13,5%-дан 1990 жылы 1,7%-ға дейін төмендеді. Сыртқы сауда 1959 жылы 7,3 миллиард доллардан 1990 жылы 205 миллиард долларға дейін өсті. Басқа салаларда Сингапур азаматтарының өмір сүру ұзақтығы 1960 жылы 65 жастан 1990 жылы 74 жасқа дейін ұлғайды. Сингапур халқының саны 1959 жылы 1,6 миллионнан 1990 жылы 3 миллионға дейін өсті. Сингапурдағы қоғамдық тұрғын үйлердің саны 1959 жылы 22 975-тен (сол кезде Сингапурді жақсарту тресімен) 1990 жылы 667 575-ке дейін өсті. Сингапурдың сауаттылық деңгейі 1957 жылы 52%-дан 1990 жылы 90%-ға дейін өсті. 100 сингапурлыққа шаққандағы телефон желілерінің саны 1960 жылы 3 болса, 1990 жылы 38-ге жетті. Сингапурға келушілер саны 1960 жылы 100 мыңнан 1990 жылы 5,3 миллионға дейін өсті. Бұл экономикалық жетістіктерге Лидің мемлекеттік басқаруды тиісті және мақсатты мемлекеттік саясат арқылы басқаруы арқасында қол жеткізілді. Ли экспортқа арналған дайын өнімдерді өндіруді (экспортқа бағытталған индустрияландыру) жандандыру шараларын енгізді және тікелей шетелдік инвестицияларды тарту үшін сауда елінде қолайлы бизнес ортаны құруға тырысты (Экономикалық даму кеңесін құру арқылы). Ли сонымен қатар Халықтық әрекет партиясы мен Ұлттық кәсіподақтар конгресі арасында симбиоздық және өзара тәуелді қарым-қатынас орнатты, онда биліктегі саяси партия жұмысшылардың қатарынан белгілі бір үлестер алды, ал ұлттық кәсіподақ орталығына PAP партиясының белгілі саясаткерлері жетекшілік етті, олар әдетте Үкіметте министрлік портфельдерді иеленді. Кәсіподақтардың қызметі мен өндірістік қатынастарға үкіметтің қатаң бақылауы өнеркәсіптік бейбітшілікті қамтамасыз етті, бұл жылдам экономикалық дамудың алғышарты болып бағаланды. Ли экономикалық жаһандануды ынталы түрде қолдады және протекционизмге қарсы болды. Ли Сингапурдың жалғыз табиғи ресурсы – халқы мен олардың қажырлы еңбек этикасы екенін айтты. Сонымен қатар, Ли білім беру, санитария және гигиенаның жоғары мемлекеттік стандарттарын жақсарту және бекіту сияқты әлеуметтік саясатқа назар аударды, сонымен қатар қазіргі заманғы денсаулық сақтауды кеңейту арқылы қоғамдық денсаулықты жақсартты және жұмысшы және орта тап отбасылары үшін қолжетімді тұрғын үйдің санын және сапасын арттырды (Тұрғын үй және даму кеңесін (HDB) құру арқылы). Әлемнің түрлі көшбасшылары Лиді жоғары бағалады. Бұрынғы АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер Ли туралы былай деп жазды: «Тарихтың асимметриясының бірі – кейбір көшбасшылардың қабілеттері мен олардың елдерінің күші арасындағы сәйкессіздік». Бұрынғы британ премьер-министрі Маргарет Тэтчер «оның жалған ақпараттардың тұмандылығын аша білуі және біздің заманымыздың мәселелерін және оларды шешу жолдарын ерекше айқындықпен білдіруі» үшін мақтанды. Лидің Сингапурдағы жетістіктері Қытайдағы коммунистік басшылыққа терең әсер етті, олар, әсіресе Дэн Сяопиннің кезінде, оның экономикалық өсу, кәсіпкерлік және наразылықты сыпайы түрде басу саясатын үлгілеуге үлкен күш салды. Оның әдістерін зерттеу үшін 22000-нан астам қытайлық шенеуніктер Сингапурға жіберілді. Екінші жағынан, либералды демократияның жақтаушылары, әсіресе Батыста, Лидің билігін авторитарлық және басқа пікірлерге төзбеушілік ретінде сынға алды, оның саяси қарсыластары мен Ли туралы жағымсыз пікір білдірген газеттерге қарсы сот процестерін көптеген рет бастағанын атап өтті. Халықаралық медиа қорғаушы "Шекарасыз репортерлер" ұйымы Ли мен Сингапурдың басқа да жоғары лауазымды адамдарын журналистерге қарсы жала жабу туралы сотқа шағымдануды тоқтатуды өтінді. Ли «Азиялық құндылықтар» тұжырымдамасын жасады. Ли баспасөз бостандығын шектеуі үшін сынға ұшырады, жиі қоғамдық наразылықтарға шектеулер қойып, одан әрі оқиғалардың алдын алды, еңбек қозғалыстарын өндірістік әрекеттерден немесе ереуілдерден шектеді, білікті жұмысшылардың жалақысының өсуін басты (дамыған елдермен бәсекеге қабілетті болу үшін), табыстың және байлықтың теңсіздігінің жоғары деңгейіне (басқа дамыған елдермен салыстырғанда) ықпал етті, сонымен қатар элиталық ойлау қалыптастырды және көрнекті саяси қарсыластарға қарсы қылмыстық іс қозғалды. Алайда, қолдаушылар оның әрекеттері елдің ерте дамуы үшін қажет болғанын кейіннен дәлелдеді, ал түрлі халықаралық саяси сарапшылар Лидің басқаруы әдетте прагматикалық және игілікті болғанын атап өтті. Сингапур оның билігінде либералды демократия емес мемлекет ретінде сипатталды. Оған 3000 доллар айып салынды. Ли Куан Юв кейінірек FEER редакторы Дерек Дэвисті Сингапур мен көршілес Малайзия арасындағы қарым-қатынасты уландыруға бағытталған «атаулы халықаралық коммунистік қастандыққа» қатысқан деп айыптады. 1987 жылы Ли Рим-католик шіркеу қызметкерлерін ұстау туралы мақала жариялағаннан кейін Сингапурда Review сатуын шектеді, журналдың таралымын 9000-нан 500 данаға дейін азайтты, себебі ол «Сингапурдың ішкі саясатына араласып отыр» деген негіздермен. 2008 жылдың 24 қыркүйегінде Сингапурдің жоғарғы соты, судья Ву Би Лидің қорытынды шешімі бойынша, Far Eastern Economic Review журналы (редакторы Хьюго Ресталл) Лиді және оның ұлын, премьер-министр Ли Хсиен Луңды қорлаған деп шешті. Сот 2006 жылғы «Сингапурдың «мартірі»: Чи Сун Юан» мақаласы Лидің «Дұрай ұлттық бүйрек қорымен жұмыс істегендей Сингапурды басқарғанын және оның жемқорлығын ашудан сақтау үшін оны сынағандарға қарсы сот процестерін қолданғанын» көрсететінін анықтады. Сот Review журналына, Dow Jones & Company компаниясына тиесілі (өз кезегінде Руперт Мердоктың News Corp компаниясына тиесілі), шағымданушыларға өтемақы төлеуге бұйрық берді. Журнал апелляция жасады, бірақ жеңіліске ұшырады.

As prime minister from 1959 to 1990, Lee presided over many of Singapore's advancements. He oversaw Singapore's transformation from an island nation with a high illiteracy rate and no natural resources into a developed country with a high income economy within a single generation, commonly termed (from his autobiography) as 'From the third world to the first world'. Singapore's gross national product per capita (GNP) rose from $1,240 in 1959 to $18,437 in 1990. The unemployment rate in Singapore dropped from 13.5% in 1959 to 1.7% in 1990. External trade increased from $7.3 billion in 1959 to $205 billion in 1990. In other areas, the life expectancy at birth for Singaporeans rose from 65 years in 1960 to 74 years in 1990. The population of Singapore increased from 1.6 million in 1959 to 3 million in 1990. The number of public flats in Singapore rose from 22,975 in 1959 (then under the Singapore Improvement Trust) to 667,575 in 1990. The Singaporean literacy rate increased from 52% in 1957 to 90% in 1990. Telephone lines per 100 Singaporeans increased from 3 in 1960 to 38 in 1990. Visitor arrivals to Singapore rose from 100,000 in 1960 to 5.3 million in 1990. Notably, these economic accomplishments were achieved in large part due to Lee's stewardship of public administration through relevant and targeted public policy; Lee introduced measures to jumpstart manufacturing of finished goods for export (export oriented industrialisation) and sought to create a conducive business environment in the trading nation to attract foreign direct investment (through the establishment of the Economic Development Board, EDB). Lee also forged a symbiotic and mutually dependent relationship between the People's Action Party with the National Trades Union Congress, whereby the governing political party received certain input from the labour grassroots, whilst the national trade union centre is led by prominent PAP party politicians who usually have ministerial portfolios within the Government. The Government's tight control over trade union activities and industrial relations, ensured near total industrial peace, that was assessed to be a prerequisite for rapid economic development. Lee was a staunch promoter of economic globalisation and a vocal opponent of protectionism. Lee said that Singapore's only natural resources are its people and their strong work ethic. In addition, Lee was focused on social policies such as improving and mandating higher public standards for education, sanitation and hygiene, whilst concurrently improving public health by expanding modern health care and greatly increasing the quantity and quality of high rise affordable housing (through the establishment of the Housing and Development Board, HDB) for working and middle class families. Various world leaders had also praised Lee. Former U. S. Secretary of State Henry Kissinger once wrote of Lee: "One of the asymmetries of history is the lack of correspondence between the abilities of some leaders and the power of their countries." Former British Prime Minister Margaret Thatcher praised "his way of penetrating the fog of propaganda and expressing with unique clarity the issues of our time and the way to tackle them". Lee's achievements in Singapore had a profound effect on the Communist leadership in China, who made a major effort, especially under Deng Xiaoping, to emulate his policies of economic growth, entrepreneurship and subtle suppression of dissent. Over 22,000 Chinese officials were sent to Singapore to study its methods. On the other hand, proponents of liberal democracy especially in the West criticised Lee's rule as authoritarian and as intolerant of dissent, citing his numerous attempts to sue political opponents and newspapers who express unfavourable opinions of Lee. Reporters Without Borders, an international media advocacy group, requested Lee and other senior Singaporean officials to stop taking libel suits against journalists. Lee was a co inventor of "Asian values". Lee was criticised for curtailing press freedoms, often imposing limits on public protests which prevented further occurrences, restricting labour movements from industrial action or strike action, suppressing wage growth of skilled workers (in order to be competitive with developing countries) amid widening and high levels of income inequality along with wealth inequality (relative to other developed countries), had encouraged an elitist mindset as well as filing defamation lawsuits against prominent political opponents. However, supporters argued in retrospect that his actions were necessary for the country's early development, and various international political analysts note that Lee's governance was generally pragmatic and benevolent. Singapore was described as becoming an illiberal democracy under his rule. he was fined $3,000. Lee Kuan Yew later charged FEER editor, Derek Davies, of participating in "a diabolical international Communist plot" to poison relations between Singapore and neighbouring Malaysia. In 1987 Lee restricted sale of the Review in Singapore after it published an article about the detention of Roman Catholic church workers, reducing circulation of the magazine from 9,000 to 500 copies, on the grounds that it was "interfering in the domestic politics of Singapore." On 24 September 2008 the High Court of Singapore, in a summary judgment by Justice Woo Bih Li, ruled that the Far Eastern Economic Review magazine (Hugo Restall, editor), defamed Lee and his son, the Prime Minister, Lee Hsien Loong. The court found the 2006 article "Singapore's 'Martyr': Chee Soon Juan" suggested that Lee "ha[d] been running and continue[d] to run Singapore in the same corrupt manner as Durai operated [the National Kidney Foundation] and he ha[d] been using libel actions to suppress those who would question [him] to avoid exposure of his corruption". The court ordered the Review, owned by Dow Jones & Company (in turn owned by Rupert Murdoch's News Corp), to pay damages to the complainants. The magazine appealed but lost.

Ж. Б. Жейаретнамға қарсы іс-қимыл

Ли оппозиция жетекшісі Дж. Б. Жейаретнамға 1988 жылғы жалпы сайлаудағы Жұмысшылар партиясының митингісінде жасаған сөздері үшін қылмыстық іс қозғады. Ли, Жейаретнамның митингтегі сөзінің бұрынғы Ұлттық даму министрі Те Чан Ванның жемқорлығын жасыруға тырысқанын, оған көмектесіп, өліміне себеп болғанын білдіретінін айыптады. Сот судья Лай Кью Чай бұл істі қарап, Жейаретнамға қарсы шешім шығарды және оған Лиге 260 000 сингапур долларынан астам өтемақы төлеуді бұйырды. Жейаретнам бұл үкімге шағымданып, соттан жеңіліп қалды.

Деван Наирге қарсы іс-қимыл

1999 жылы Канадада тұратын Сингапур Республикасының бұрынғы президенті Деван Наир Торонтодағы "The Globe and Mail" газетіне берген сұхбатында Лидің қарсыластарын банкротқа түсіру немесе оларды саяси аренадан мүлдем шығарып тастау әдісінің саяси құқықтарды жоққа шығару екенін айтты. Деван Наир Лиді "өзін-өзі дұрыс санап, барлығын білгісі келетін" және "сауда орталықтарындағы манекендермен" қоршалған адам деп сипаттады. Осы мәлімдемелерге жауап ретінде Ли Наирді Канада сотына сотқа берді, ал Наир де қарсы сотқа берді. Кейін Ли Наирдің қарсы талабын соттан алып тастау туралы өтініш жасады. Ли Наирдің қарсы талабында қандай да бір заңдық негіз болмағанын және бұл Сингапур үкіметінің беделіне шабуыл екенін мәлімдеді. Бірақ, Онтарио Жоғарғы соты Лидің сот процесін теріс пайдаланғанын анықтады, сондықтан Наирдің қарсы талабына қарауға келісті. Ли бір мемуарында Наирдің президенттік лауазымынан алкоголизм салдарынан кеткенін жазды, бірақ Наир бұл айыптауды жоққа шығарды.

International Herald Tribune газетіне жала жабу туралы іс

2010 жылы Ли, оның ұлы Ли Сянь Лун және Го Чок Тонг, "International Herald Tribune" газетіне иелік ететін "The New York Times Company" компаниясына қарсы сот шараларын қолданумен қорқытты. Бұл 2010 жылдың 15 ақпанында Филип Боурингтің, тәуелсіз мақалашы және "Far Eastern Economic Review" журналының бұрынғы редакторының "All in the Family" атты пікір мақаласы еді. "International Herald Tribune" газеті наурыз айында мақала оқырмандарына «жас Ли лайықты емес жолмен лауазымға жеткен» деген ой тудыруы мүмкін екенін мойындап, кешірім сұрады. "The New York Times Company" және Боуринг сонымен қатар Ли Сянь Лунга 60 000 доллар, Лиге 50 000 доллар және Гохқа 50 000 доллар (сол кездегі бағамен шамамен 114 000 АҚШ доллары) төлеуге келісті. Аталған дау 1994 жылы Сингапурдың үш жетекшісі мен газет арасындағы келісімге байланысты туындады. Бұл келісім Боурингтің Шығыс Азия елдеріндегі, соның ішінде Сингапурдағы «династиялық саясатқа» қатысты жариялаған мақаласы туралы еді. Сол келісімде Боуринг, Ли Куан Ю арқылы ұлының лауазымға тағайындалғанын айтуға немесе оны меңзеуге міндетті емес екендігіне келісті. Осыған жауап ретінде медиа құқықтарын қорғайтын "Шекарасыз репортерлер" ұйымы Лиге және Сингапур үкіметінің басқа да жоғары лауазымды өкілдеріне журналистерге қарсы «құлық шараларын» тоқтатуға шақырып, ашық хат жолдады.

Қытайдың шеттетілуін сынға алу

2006 жылдың 15 қыркүйегінде Сингапурдің қоғамдық саясат мектебі ұйымдастырған Raffles форумында Ли «Малайзия және Индонезия үкіметтері өздерінің қытай халқын жүйелі түрде шеттетуде» деген пікір білдірді. Ол 1998 жылғы мамыр айындағы Индонезиядағы тәртіпсіздіктер және «Кетуанан Мелаю» сияқты мәселелерді көтеріп, осылайша қысқа дипломатиялық жанжалға себеп болды. Содан кейін ол Малайзиядағы қытайлардың жүйелі түрде шеттетуі туралы айтты, бұл Малайзия үкіметінен күшті реакция тудырды. Малайзия мен Индонезия саясаткерлері бұл жағдайға наразылық білдіріп, Сингапур үкіметінен Лидің сөздері үшін түсініктеме беруді және кешірім сұрауды талап етті. Малайзияның бұрынғы премьер-министрі Махатхир Мохамад Ли Куан Юны көрші елдерге деген «өждік және құрметсіздігі» үшін сынап, Малайзия Сингапурдың жергілікті малайлар және еуразиялықтар мен үндістер сияқты басқа да азшылықтарды шеттетуіне де сұрақ қоюға құқылы екенін айтты. Индонезияның бұрынғы президенті Б. Ж. Хабиби Сингапурға қатысты «кішкентай қызыл нүкте» терминін индонезиялық жастарды Сингапурдың жетістіктерінен үйренуге шақыру мақсатында қолданылғанын және бастапқы ниеттің бұрмаланғанын мәлімдеді. 30 қыркүйекте Ли Куан Ю сол кездегі Малайзия премьер-министрі Абдулла Бадавиден сөздері үшін кешірім сұрады, бірақ сөздерін толыққанды қайтарып алмады.

Эвгеника

Сингапурдың туу деңгейі күрт төмендеп бара жатқанына алаңдай отырып, Ли 1983 жылы «Бітіруші аналар» схемасын іске қосты. Бұл схема бойынша жоғары білім алған әйелдерге балалары үшін салық жеңілдіктері берілді, ал үш немесе одан көп баласы бар бітіруші аналар бастауыш мектепке түсуде басымдыққа ие болды. 1983 жылғы Ұлттық күн митингінде сөйлеген сөзінде Ли: «Егер сіз бітіруші әйелдеріңізді көбейтуге қатыстырмасаңыз және оларды жартылай қалдырсаңыз, сіз ақымақ қоғамға айналасыз. Содан не болады? Келесі буынды ақымақтардың қолдауына жеткілікті дарынды адамдар болмайды. Бұл мәселе», – деді. «Біз осылай тепе-теңдіксіз жауап беріп жатсақ, қазіргі деңгейімізді сақтай алмаймыз», – деп қосты ол. «Біліктілік деңгейі төмендейді. Экономикамыз құлдырайды, басқару нашарлайды және қоғам құлдырайды [ ], 25 жылдан кейін әр екі жоғары оқудан өткен түлекке бір түлек, ал әр екі білімсіз жұмысшыға үш түлек келеді». 1984 жылдың маусым айында Ли үкіметі аз қамтылған және білімі төмен әйелдерге стерилизациядан өтуге гранттар ұсынды. Егер әйел мен оның күйеуінің O деңгейі болмаса және үштен кем баласы болса, әйел стерилизациядан өту үшін 10 000 доллар көлемінде грант ала алады. Стерилизациядан өткен төмен таптың ата-аналарына да бар болған бірінші және екінші балаларын бастауыш мектепке қабылдауда басымдық берілді. Бұл ұсынысқа наразылық білдіру нәтижесінде сол жылы өткен жалпы сайлауда Халықтық әрекет партиясына қарсы 12,9 пайыздық дауыс жиналды. 1985 жылы білімді әйелдерге білім беру және тұрғын үймен қамтамасыз етуде басымдық берген саясаттың ең даулы бөліктері ақырында тоқтатылды немесе өзгертілді. Табиғаттың тәрбиені басып озуын жақтаған Ли «интеллекттің 80 пайызы табиғаттан, ал 20 пайызы тәрбиеден» деп мәлімдеді және балаларының жетістіктерін генетикаға байланыстырды.

Ислам діні

1999 жылы талқылау форумында Ли Куан Юға Сингапурдағы әртүрлі этникалық топтардың эмоционалдық байланыстары ұлт құруға кедергі болуы мүмкін бе деген сұраққа Ли былай деп жауап берді: "Иә, менің ойымша, ұзақ мерзімде және таңдамалы түрде. Біз қателікке жол бермеуіміз керек. Мысалы, егер сіз өте діндар және Малайзияда туыстары бар малай офицерін автоматтық бөлімге командирлікке тағайындасаңыз, бұл өте қиын мәселе. Біз оның өмірі туралы білуіміз керек. Мен мұны айтып отырмын, себебі бұл шындық, және егер мен олай ойламасам, тіпті бүгін премьер-министр мұқият ойланбаса, трагедияға ұшырауымыз мүмкін. Бұл сіздер, политехникалық студенттер үшін түстерге көз жеткізбеу мәселесі, бірақ өмірде кездескенде жағдай мүлдем басқаша болады". 2011 жылы жарияланған дипломатиялық хаттар Лиге қатысты Исламға қатысты кейбір даулы пікірлерді таратты. Хаттарда Ли исламды "улы дін" деп сипаттағаны айтылды. Ли бұл пікірлерді "жалған" деп мәлімдеді және МСХ-ның кездесу протоколын қарап, бұл мәлімдемеге ешқандай жазба таба алмады: "Мен Джема Исламия тобы сияқты экстремистік террористер туралы және оларды миды жуған джихадист уағыздаушылар туралы айттым. Олар өздерімен келіспейтіндердің барлығын жоюға бейім. Сондықтан олардың діні – исламның бұрмаланған түрі, Сингапур мұсылмандарының басым көпшілігі оған келіспейді". Ол сондай-ақ "Сингапур мұсылман лидерлерінің салмақты екенін және экстремистік терроризмге қарсы ең тиімді шешім – орташа мұсылмандарға исламды өздерінің зорлық-зомбылық мақсаттары үшін пайдаланатын радикалдарға қарсы тұрып, дауыс беруге батылдық беру" екенін айтты. "Ли Куан Ю: Сингапурды дамытудың қатал шындықтары" еңбегінде Ли Сингапур мұсылмандарының дініне байланысты интеграцияда қиындықтарға тап болып жатқанын айтты және оларды "исламдық салт-дәстүрлерді қатаң сақтамауға" шақырды. Оның бұл сөздері Сингапурдағы малай-мұсылман лидерлері мен депутаттарының наразылығын тудырды, бұл сол кездегі премьер-министр, оның ұлы Ли Сянь Лунгтың күшті реакциясына әкелді: "Сингапурдағы мұсылмандардың интеграциясына қатысты менің көзқарасым Министр-кеңесшінің көзқарасынан өзгеше. Мұсылмандар – біздің ынтымағымыз бен әлеуметтік бірлігімізді нығайтуға үлкен үлес қосып, құрметке лайық қоғам". Ли Куан Ю бұқаралық ақпарат құралдарына: "Мен мұсылмандардың басқа қоғамдармен интеграциясына қатысты бұл пікірді шамамен екі-үш жыл бұрын айтқан едім. Содан бері министрлер мен депутаттар, малайлар да, малай емес адамдар да Сингапур малайлары, әсіресе 11 қыркүйек оқиғасынан кейін, басқа қоғамдармен интеграция үшін айқын күш-жігер жұмсады деп мәлімдеді және менің шақыруымның мәні өзгерді", - деді. Кейін ол былай деп қосты: "Мен түзетілдім. Бұл тенденция болашақта да жалғасады деп үміттенемін".

In 1999, in a discussion forum, Lee Kuan Yew was asked whether the emotional bonds of various ethnic groups in Singapore could be a hurdle to nation building, Lee replied: "Yes, I think so, over a long period of time, and selectively. We must not make an error. If, for instance, you put in a Malay officer who's very religious and who has family ties in Malaysia in charge of a machine gun unit, that's a very tricky business. We've got to know his background. I'm saying these things because they are real, and if I don't think that, and I think even if today the Prime Minister doesn't think carefully about this, we could have a tragedy. So, these are problems which, as poly students, you're colour blind to, but when you face life in reality, it's a different proposition". In 2011, leaked diplomatic cables attributed to Lee some controversial comments regarding Islam. The cables quoted Lee as having described Islam as a "venomous religion". Lee called the remarks "false" and looked up to MFA's filenote of meeting and found no record of the claim, stating: "I did talk about extremist terrorists like the Jemaah Islamiyah group, and the jihadist preachers who brainwashed them. They are implacable in wanting to put down all who do not agree with them. So their Islam is a perverted version, which the overwhelming majority of Muslims in Singapore do not subscribe to". He added that "Singapore Muslim leaders were rational and that the ultimate solution to extremist terrorism was to give moderate Muslims the courage to stand up and speak out against radicals who hijacked Islam to recruit volunteers for their violent ends". In Lee Kuan Yew: Hard Truths to Keep Singapore Going, Lee stated that Singaporean Muslims faced difficulties in integrating because of their religion and urged them to "be less strict on Islamic observances". His remarks drew fire from Malay/Muslim leaders and MPs in Singapore, prompting a strong reaction from his son Lee Hsien Loong, the Prime Minister at that time, who said "My views on Muslims' integration in Singapore differed from the Minister Mentor's. Muslims are a valued and respected community, who have done a good deal to strengthen our harmony and social cohesion." Lee Kuan Yew then told the media "I made this one comment on the Muslims integrating with other communities probably two or three years ago. Ministers and MPs, both Malay and non Malay, have since told me that Singapore Malays have indeed made special efforts to integrate with the other communities, especially since 9/11, and that my call is out of date." Subsequently, he added: "I stand corrected. I hope that this trend will continue in the future."

Гомосексуализм

1938 жылы британдық отаршылдық билік кезінде алғаш рет енгізілген және ересек еркектер арасындағы жыныстық қатынасты қылмыстық деп жариялаған Қылмыстық кодекстің 377А бабы Лидің премьер-министрлігі кезінде де күшінде болды. Өмірінің соңғы жылдарында Ли ЛГБТ мәселелері мен құқықтарын көбірек қолдағандай болды, гомосексуализмнің генетикалық екеніне сендірді және оны қылмыстық қылмыс деп танудың мәнін күмәндандырды. 2007 жылы ол гомосексуализмнің Сингапурда соңында қабылданатынына сенді, бірақ "әлеуметтік бірлік сақталуы үшін" бұл мәселеге қатысты салмақты және "прагматикалық тәсілді" қолдауды жақтады. 377А бабы 2022 жылы жойылды.

Дене жазасы

Лидің берік сенімдерінің бірі – дене жазасының, атап айтқанда, сабаудың тиімділігі еді. Ли өзінің «Сингапур тарихы» атты автобиографиясында 1930 жылдардағы Раффлс институтындағы уақытын еске алып, сол кездегі директор Д. В. МакЛеодтың кешігуі үшін сабаққа алынғанын айтады. Ол былай деп жазды: «Мен бір орындыққа иіліп, шалбарымды киген күйінде үш сабақ алдым. Ол соққыларын жеңілдеткенін сезбедім. Батыстық педагогтардың дене жазасына неге осылай қарсы екенін түсінбеймін. Бұл мен де, сыныптастарым да зиян көрмедік». Ли үкіметі британдық биліктен сот арқылы дене жазасын мұра етті, бірақ оның қолданылу аясын едәуір кеңейтті. Британдықтар кезінде бұл жаза жеке зорлық-зомбылыққа байланысты қылмыстар үшін қолданылып, жылына санаулы жазалар берілген. Ли басшылығымен PAP үкіметі оны қылмыстардың тізімін үнемі кеңейту арқылы қолданды. 1993 жылы 42 қылмыс үшін міндетті, ал тағы 42 қылмыс үшін қосымша жаза ретінде қарастырылды. Соттардың үнемі сабауға жіберуіне есірткіге тәуелділер мен заңсыз көшіп келгендер де кіреді. 1987 жылы 602 сабақ болса, 1993 жылы бұл көрсеткіш 3 244-ке, ал 2007 жылы 6 404-ке жетті. 1994 жылы сот арқылы дене жазасы әлемге әйгілі болды, ол кезде американдық жасөспірім Майкл П. Фей вандализм заңын бұзғандығы үшін сабалды. Мектептегі дене жазасы (тек ұл балаларға) да британдықтардан мұра болып қалған және 1957 жылғы заңнамаға сәйкес мектептерде қолданылуда. Ли Сингапур қарулы күштерінде де сабауды енгізді, Сингапур әскери тәртіпте дене жазасы ресми жаза болып табылатын әлемдегі санаулы елдердің бірі.

Пресс

2000 жылдың қазан айында Чарли Роузбен сұхбаттасқанда, оған еркін баспасөз идеясына сенетінін сұрағанда, LKY «Мен шындыққа сенемін» және «Баспасөз ізгілікпен әрекет етіп, жайттарды өзгертуге тырысуы керек деп ойламаймын» деп жауап берді, сондай-ақ газеттер жаңалықтарды және редакциялық мақалаларды бөлек ұстауы тиіс екенін айтты.

Жеке өмір

Ли мен оның әйелі Ква Гек Чоо 1950 жылдың 30 қыркүйегінде үйленді. Екеуі де ағылшын тілін туған тілі ретінде меңгерген. Ли алғаш рет 32 жасында, 1955 жылы қытай тілін үйрене бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол өмір сақтау үшін жапон тілін үйреніп, Сингапур жапондықтардың оккупациясы кезінде жапон тілінен аудармашы болып жұмыс істеді. Ли мен Кваның екі ұлы мен бір қызы бар. Оның үлкен ұлы Ли Сянь Лунг Сингапурдың үшінші премьер-министрі. Ли отбасының бірнеше мүшесі Сингапур қоғамында маңызды лауазымдарда тұр. Оның кіші ұлы Ли Сянь Янг SingTel компаниясының президенті және бас директоры, сондай-ақ Сингапур азаматтық авиация басқармасының (CAAS) төрағасы болды. Лидің қызы Ли Вэй Линг – невролог және эпилептолог, Ұлттық нейронауқалар институтының директоры болды. Лидің келіні Хо Чинг Temasek Holdings компаниясының атқарушы директоры және бас директоры болды. Оның әйелі Ква Гек Чоо 2010 жылдың 2 қазанында 89 жасында қайтыс болды. Ли өзін буддист деп есептеді және кейде буддист ритуалдарын орындады. Ол сонымен қатар агностик ретінде сипатталды және «Құдайдың бар екендігін жоққа шығармаймын да, қабылдамаймын да» деді. Өмірінің соңғы жылдарында Ли христиандық медитация бойынша әлемдік қауымның директоры, бенедиктин монахы Лоренс Фрименнің жетекшілігімен медитациямен айналысты. Ли ересек болғанда дислексия диагнозы алды. Ли Францияның бұрынғы президенті Жак Ширактың бастамасымен құрылған Ширак қорының құрметті комитетінің негіз қалаушы мүшесі болды, мақсаты – әлемде бейбітшілікті нығайту. Ол сондай-ақ Дэвид Рокфеллердің «Халықаралық кеңесі» мүшесі болды, оған Генри Киссинджер, Райли П. Бехтель, Джордж Шульц және басқалар кірді. Бұған қоса, ол Пол Джонсон және Эрнесто Зедильомен бірге «Forbes' Brain Trust» тобының мүшесі болды.

Мәдени суреттер

1979 жылы майлы бояушы Чуа Миа Ти Лидің Лондоннан Мердека келіссөздерінен кейін отанына оралуын бейнеледі. 1991 жылы Чуа министрге Лидің майлы суретін сыйға тартты, ол Сингапурдың өзгеруінің фонында бейнеленген. 1992 жылы суретші Лай Куй Фанг Лидің 1959 жылы премьер-министр ретінде ант беру рәсімінің тарихи майлы суреттерін ұсынды, олар қазір Сингапурдың Ұлттық мұражайының коллекциясында сақталады. 2008 жылы суретші Бен Пуа Форт галереясында Лидің портреттерінен жеке көрме, «Батыр» ашты. 2009 жылы суретші Ричард Лим Хан «Сингапурдің Жетекшілік періштесі» атты Лидің портреттерінен жеке көрме ұсынды. Сол жылы тәуелсіз дизайнер Кристофер "Treewizard" Перейра Лидің 12 см-ден 30 см-ге дейінгі карикатуралық мүсіндерін жасауды бастады. Комикстер суретшісі және суретші Сонни Лиу Лиді Мулан галереясындағы «Эрик Ху – қонақ үй магнаты» сериясының бөлігі ретінде бейнеледі. Сонымен қатар, Мәдени медальон иегері Тан Сюи Хиан Ли мен оның қайтыс болған әйелі туралы «Жұбайлар» атты суретті де бастады. Сурет салуға бес жыл кеткен бұл картина 2013 жылы өрттен жартылай зақымдалды. Суретте Ли мен Ква жастық шақтарында бейнеленген, ол Кембридж университетіндегі жұптың 1946 жылғы қара-ақ суретіне негізделген және фондық бөлігінде Танның Кваның естелігіне арналған өлеңін қамтиды. Бұл суретті өнер коллекционері Ву Хсио Кван сатып алды. 2010 жылы Валентин Вилли көркемсурет галереясы 19 жергілікті суретшіні Лисіз болашақты елестетуге шақырды. Нәтижесінде «Beyond LKY» атты көрмеге Лидің «Папа, мені естисің бе?» деген сөздермен кішкентай тізе бүгіп отырған тұлғаға қарай көтерілген әке фигурасы ретінде суретшінің триптихін, Сингапурдың ұлттық әнұранының сыңғырлаған нұсқасын ойнаған диктофонды таспамен бірге сынған пианиноның инсталляциясын, қабырғаға ілінген ақ керамикалық тізбектерді және бірге сынған балғалардың инсталляциясын қосты. Сол жылы кореялық суретші Ким Донг Ю Ли Куан Ю мен Елизавета II (2010 ж.) картинасында Лидің портретін жасады, ол Елизавета II-нің басын бейнелейтін шағын суреттерден тұрды, бұл Сингапурдың бұрынғы британдық колониясы және қазіргі Британдық Достастықтың мүшесі екендігіне сілтеме жасады. 2010 жылы Ұлыбританияның Харвилл Секкер баспасында жарық көрген үнді-швейцариялық романы Мейра Чандтың «Бір түрлі аспан» кітабында Лидің заңгерлік мансабының бастапқы жылдары мен Халықтық іс-қимыл партиясын құруы суреттелген. 2011 жылы Лидің көзінің ирисінің суреті түсіріліп, құм өнері галереясының туындысына ұқсату үшін көркемдік тұрғыдан өңделді. Оның қолтаңбасымен бірге түсірілген суреті Сингапур көз зерттеу институтына қаражат жинау үшін аукционға сатылды. 2012 жылы қалалық суретші Сэм Ло Лиді олардың дау тудыратын Limpeh сериясында бейнеледі, оның суреті Шепард Фейридің шабыттанған наклейкаларында, айналарында және коллаждарында пайда болды. 2013 жылы ақын Сирил Вонг «Диктатордың қасы» атты поэзия жинағын жариялады. Сол жылы үш елден келген тамил ақындары, соның ішінде Сингапур әдебиет сыйлығының иегері Раманатан Вайраван, Ли Куан Ю 90-ды шығарды, бұл Лидің мұрасын тойлайтын 90 жаңа өлеңдер жинағы. Сукеши Сонди суретшісі Лидің 20 поп-арт стиліндегі суреттерін қамтитын «Айкон және аңыз» атты жеке көрме ұйымдастырды. Speed painter Брэд Блейз Лидің портреті, «Trailblazer: Сингапур», Reach Community Services Society үшін қаражат жинау үшін тапсырылды. Тамыз айында Сингапур технология және дизайн университетінде Лидің бронза бюсті ашылды, оны заманауи француз суретшісі, мүсінші Насера Каину құйды. 2014 жылы Бруней суретшісі Хуифонг Нг Лидің портретін салғаннан кейін көрмеге қабылданды. Сол жылдың мамыр айында суретші Патрик Йи балаларға арналған «Харри есімді бала: Ли Куан Юдың балалық шағы» атты сурет кітабын шығарды. Кейіннен бұл серия мандарин тіліне аударылды. Қытай суретшісі Рен Женью өзінің «Поп және саясат» сериясының бір бөлігі ретінде Лидің экспрессионисттік портреттерін электрлік түстермен жасады. Вьетнамдық суретші Май Хуй Дунг Лидің портреттерін майлы бояумен суреттеді. Украиналық суретші Олег Лазаренко Лиді өзінің «Сингапур арыстаны» картинасының бір бөлігі ретінде бейнеледі. 2014 жылдың қазан айында карикатурист Морган Чуа LKY: Political Cartoons атты Ли туралы мультфильмдер антологиясын шығарды. Сингапурдың Мадам Тюссо мұражайында Ли мен оның қайтыс болған әйелі Ква Гек Чоның екі жүрек пішіндес қызыл гүлдердің фонында бірге отырып, күлімдеген мүсіндері де ашылды. Мүсіндер Кваның қызы, Ква Ким Лидің 2008 жылғы Валентин күнінде Сентoсада түсірген суретіне негізделген. Ли Куан Юдың тағы бір мүсіні Гонконгтағы Мадам Тюссо мұражайында орналасқан. 2015 жылдың ақпанында, Лидің қайтысынан бірнеше апта бұрын, The Business Times газетінің журналисі Хельми Юсоф «Соңғы жылдары Ли Куан Ю бейнеленген өнер туындылары гүлденген шағын өнеркәсіпке айналды» деп хабарлады. Туындыларға Джеффри Кохтың жеті LKY Pez диспенсер мүсіндері, Ван Гог стиліндегі Лидің суреттері және кореялық мүсінші Пак Сын Моның тот баспайтын болат сымдарынан жасалған Лидің үш өлшемді суреті кірді. Сол айда суретші Патрик Йи Ли туралы сурет кітаптарының екінші бөлігін, «Харри өседі: Ли Куан Юдың ерте жылдары», Сингапур Ұлттық кітапханасындағы көрмеде ұсынды. 2015 жылдың 24 наурызында Сингапур ботаникалық бағының қызметкерлері Лидің консервация және қоршаған ортаны қорғау саласындағы еңбегін құрметтеу үшін «Aranda Lee Kuan Yew» гибридті орхидеясын атады. 2015 жылдың наурыз айында Лидің есімдері шамамен 18 000 рет жазылған портреті Ын Йи Тек суретшісінің еңбегі болды және ол әлеуметтік желілерде кеңінен тарады. Бұл портрет ауыр сырқаттанған Лиге құрмет көрсету мақсатымен жасалды.

In 1979, oil painter Chua Mia Tee depicted Lee's return from London after the Merdeka Talks. In 1991, Chua presented an oil painting of Lee to the Minister himself, depicting him against a backdrop of Singapore's transformation. In 1992, artist Lai Kui Fang presented historical oil paintings of Lee's 1959 swearing in ceremony as prime minister, which are now part of the National Museum of Singapore's collection. In 2008, artist Ben Puah unveiled Hero, a solo exhibition of Lee portraits at Forth Gallery. In 2009, artist Richard Lim Han presented Singapore Guidance Angel, a solo exhibition of Lee portraits at Forth Gallery. In the same year, freelance designer, Christopher "Treewizard" Pereira, began making caricature figurines of Lee which range from 12 cm to 30 cm. Comics artist and painter Sonny Liew depicted Lee as part of the series Eric Khoo is a Hotel Magnate at Mulan Gallery. In addition, Cultural Medallion recipient Tan Swie Hian also began a painting of Lee and his late wife titled A Couple. The painting, which took Tan five years to complete, was partially damaged by a fire in 2013. It depicts Lee and Kwa in their youth, is based on a 1946 black and white photograph of the couple in Cambridge University and incorporates in its background Tan's poem in memory of Kwa. A Couple was purchased by art collector Wu Hsioh Kwang. In 2010, Valentine Willie Fine Art gallery asked 19 local artists to imagine a future without Lee. The resulting exhibition, Beyond LKY, included artist a triptych of Lee as a father figure looming over a tiny kneeling figure with the words, "Papa can you hear me"; an installation of a broken piano with a tape recorder playing a crackling version of Singapore's National Anthem; white ceramic chains hanging on a wall; and an installation of hammers smashed together. That year, Korean artist Kim Dong Yoo depicted Lee in Lee Kuan Yew & Queen Elizabeth II (2010), an oil on canvas portrait of Lee using small images of Queen Elizabeth II's head, a reference to Singapore being a former British colony and current member of the Commonwealth. Indian Swiss novelist Meira Chand's A Different Sky, published by UK's Harvill Secker in 2010, features Lee in his early years as a lawyer and co founder of the People's Action Party. In 2011, the iris image of Lee's eye was captured and artistically rendered to resemble a sand art gallery piece. His eye image with his autograph was auctioned off to raise funds for the Singapore Eye Research Institute. In 2012, urban artist Sam Lo depicted Lee in their controversial Limpeh series, featuring his image in Shepard Fairey inspired stickers, mirrors and collages. In 2013, poet Cyril Wong published The Dictator's Eyebrow, a poetry collection revolving around a Lee like figure and his eyebrow's thirst for recognition and power. In the same year, a group of Tamil poets from three countries, including Singapore Literature Prize winner Ramanathan Vairavan, produced Lee Kuan Yew 90, a collection of 90 new poems celebrating Lee's legacy. Artist Sukeshi Sondhi also staged An Icon & A Legend, a solo exhibition at featuring 20 pop art style paintings of Lee. Speed painter Brad Blaze was commissioned to craft a portrait of Lee, Trailblazer: Singapore, to raise funds for Reach Community Services Society. In August, a bronze bust of Lee, cast by contemporary French artist sculptor Nacera Kainou, was unveiled at the Singapore University of Technology and Design as an early birthday present to Lee from the Lyon Singapore Association and the municipality of Lyon. In 2014, Bruneian painter Huifong Ng landed an exhibition after painting a portrait of Lee. In May of that year, illustrator Patrick Yee produced the children's picture book A Boy Named Harry: The Childhood of Lee Kuan Yew, published by Epigram Books. The series was later translated into Mandarin. Chinese artist Ren Zhenyu also created expressionist portraits of Lee in electric hues as part of his Pop and Politics series. Vietnamese artist Mai Huy Dung has crafted a series of oil painting portraits of Lee. Ukrainian artist Oleg Lazarenko also depicted Lee as part of his painting Lion of Singapore. In October 2014, cartoonist Morgan Chua released LKY: Political Cartoons, an anthology of cartoons about Lee published by Epigram Books, featuring a 1971 Singapore Herald cartoon of Lee on a tank threatening to crush a baby representing press freedoms. The Madame Tussauds Singapore museum also unveiled a wax figure of Lee and his late wife, Madam Kwa Geok Choo seated and smiling together against a backdrop of red flowers formed in the shape of two hearts. The statues were created based on a photograph that was taken by Madam Kwa's niece, Ms Kwa Kim Li, of the pair on Valentine's Day in 2008 at Sentosa. Another wax figure of Lee Kuan Yew resides at Madame Tussauds Hong Kong. In February 2015, weeks before Lee's death, Helmi Yusof of The Business Times reported on how "In the last few years, artworks featuring Lee Kuan Yew have turned into a flourishing cottage industry". Artworks included Jeffrey Koh's seven LKY Pez candy dispenser sculptures, paintings of Lee in the manner of Van Gogh, and Korean sculptor Park Seung Mo's three dimensional image of Lee made using stainless steel wires. In the same month, illustrator Patrick Yee launched the second title in his picture book series about Lee, called Harry Grows Up: The Early Years of Lee Kuan Yew, at an exhibition at the National Library, Singapore. On 24 March 2015, the National Parks Board named a Singapore Botanic Gardens orchid hybrid called the "Aranda Lee Kuan Yew" in honour of Lee's efforts work in conservation and environmentalism. In March 2015, a portrait of Lee by Ong Yi Teck, comprising Lee's name written about 18,000 times, went viral on social media. The portrait was made in tribute to Lee, who was then critically ill.

Лидің 2015 жылы қайтысынан кейін 16 жасар блогер Амос Йи «Ли Куан Ю, соңғы рет өлді!» атты видео жариялады, онда Лиді сынап, оны Иисус Христиге теңеді. Йи өз блогында Лидің Маргарет Тэтчермен, Лидің жеке және саяси одақтасымен жыныстық қатынаста болғанын бейнелейтін таяқша суретін де жариялады. Осы әрекеттері үшін Йи діни сезімдерді қорлау және әдепсіздік қылды деген айып тағылып, жасының кішкентай екеніне қарамастан төрт аптаға сотталды. 2015 жылдың сәуір айында Ли мен Сингапур туралы 300 майлы суреттен тұратын көрме Suntec City-де ашылды. Өнер коллекционері Винсент Чуа ұсынған «The Singapore Story» көрмесінде Лидің 80 портреті және 1978 жылы қытай мемлекеттік басшысы Сингапурға келген кезде Лидің қолынан берген өмірлік мөлшердегі мүсіні болды. 2015 жылдың шілде айында тәжірибелі актер Лим Кай Тонг «1965» тарихи фильмінде Ли рөлін сомдады, онда Лидің Сингапур Малайзиядан бөлінетінін жариялаған тарихи баспасөз конференциясы қайта жаңғыртылды. Сол айда актер Адриан Панг «The LKY Musical» спектаклінде Ли рөлін, ал Шарон Ау Ква Гек Чо рөлін сомдады. 2015 жылдың қазан айында мүсінші Лим Леонг Сенг «Дауылды бірге бастан кешіру» атты Лидің 75 см бронза мүсінін ұсынды. 2015 жылдың қараша айында Сингапурдың Барселонадағы құрметті консулдығы Коста-Бравадағы Cap Roig бақтарында Лидің бюстін ашты. 2015 жылы Time журналының азиялық басымында қайтыс болған Ли Куан Юның суреті жарияланды. Ли 2015 жылғы «The Art of Charlie Chan Hock Chye» комиксінің орталық тұлғасы болып табылады.

Марапаттар

Ли бірқатар мемлекеттік марапаттар алды, соның ішінде Құрмет серіктері ордені (1970), Сент-Михаил және Сент-Джордж орденінің үлкен крестінің иегері (1972), Лондон қаласының құрметті азаматы (1982), Сери Падука Махкота Джохор (1984), Ұлы көшбасшы ордені (1988) және Шығып келе жатқан күн ордені (1967). 1999 жылы Ли Time журналының 20 ғасырдағы ең ықпалды тұлғаларының бірі деп танылды. 2002 жылы Ли Лондон Императорлық колледжінің мүшесі атанды, халықаралық сауда-өнеркәсіпті және Ұлыбританиямен ғылым мен техника саласындағы ынтымақтастықты дамытуы үшін. 2006 жылы Лиге Вудроу Уилсон халықаралық ғалымдар орталығы қоғамдық қызметі үшін Вудроу Уилсон сыйлығы табыс етілді. 2007 жылы Лиге Канберрадағы Австралия Ұлттық университетінің құрметті заң докторы атағы берілді, бірақ бұл шешімге 150 студент пен қызметкер наразылық білдірді. 2009 жылдың қазан айында АҚШ-ASEAN бизнес кеңесі Лиге өмірлік жетістіктері үшін алғашқы сыйлығын табыс етті, бұл марапатты Washington, D.C. қаласында өткен 25 жылдық мерекелік кеште тапсырды. Оған құрмет көрсету үшін бұрынғы АҚШ Мемлекеттік хатшысы және 1973 жылғы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты Генри Киссинджер сөз сөйледі. Келесі күні ол Ақ үйдің Овалдық кабинетінде АҚШ Президенті Барак Обамамен кездесті. 2009 жылдың 15 қарашасында Лиге Ресейдің Достық ордені табыс етілді, бұл шара Сингапурде өткен APEC саммитінің аясында болды. 2010 жылдың 29 сәуірінде Ли Time 100 тізіміне енді, әлемге ең көп әсер ететін тұлғалардың бірі ретінде танылды. 2011 жылдың 14 қаңтарында Ли өзінің білім алған орны – Раффлс институтынан еліне үлкен үлес қосқан түлектерге берілетін тұңғыш «Гриффон» сыйлығын алды. 2011 жылдың 19 қазанында Ли Вашингтонда Авраам Линкольннің мұрасын және мінез-құлқын үлгі еткен тұлғаларға берілетін Линкольн медалімен марапатталды. 2012 жылдың 21 ақпанында Лиге Астана қаласында Қазақстанның елшісі Ерлан Баударбек Кожатаев Қазақстан Достық орденін табыс етті. 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Ли Ресейдің елшісі Леонид Моисеевтен Ресейдің Құрмет орденімен марапатталды, бұл сыйлық Ресеймен достық қарым-қатынастарды және ғылыми-мәдени байланыстарды дамытуға қосқан үлесі үшін берілді. 2014 жылдың 22 мамырында Ресей үкіметі Лиге Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясының құрметті докторы атағын берді. 2016 жылы Лиге Паулония гүлдері ордені табыс етілді, бұл сыйлық оның қайтыс болған күні – 2015 жылдың 23 наурызына дейін ретроспективті түрде берілді. 2018 жылдың желтоқсан айында Қытай Лиге «Сингапурдың Қытайдың реформаларға қатысуына қосқан маңызды үлесі» үшін Қытай реформаларының достық медалін табыс етті. Қытайдың бұрынғы басшысы Дэн Сяопиннің оңтүстікке сапары барысында ол қытай басшыларын Сингапур моделінен үлгі алуға шақырған болатын. Сингапур-Қытай қорының төрағасы және Лидің жеке хатшысы Алан Чан Хенг Лун Лидің басшылығымен Сингапур мен Қытай арасындағы қарым-қатынасты нығайту үшін көп жұмыс жасалғанын айтты.

Lee received a number of state decorations, including the Order of the Companions of Honour (1970), Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George (1972), the Freedom of the City of London (1982), the Seri Paduka Mahkota Johor (1984), the Order of Great Leader (1988) and the Order of the Rising Sun (1967). In 1999, Lee was named one of Time Most Influential People of the 20th Century. In 2002, Lee became a fellow of Imperial College London in recognition of his promotion of international trade and industry and development of science and engineering study initiatives with the United Kingdom. In 2006, Lee was presented with the Woodrow Wilson Award for Public Service by the Woodrow Wilson International Center for Scholars. In 2007, Lee was conferred an honorary Doctorate in Law at the Australian National University in Canberra, albeit amid protest from 150 students and staff. In October 2009, the US–Asean Business Council conferred upon Lee its first Lifetime Achievement award, at its 25th anniversary gala dinner in Washington, D. C. His tribute, the former United States Secretary of State and 1973 Nobel Peace Prize winner Henry Kissinger. A day later he met United States President Barack Obama at the Oval Office in the White House. On 15 November 2009, Lee was awarded the Russian Order of Friendship by President Dmitry Medvedev on the sidelines of APEC Singapore 2009. On 29 April 2010, Lee was named in the Time 100 list as one of the people who most affect our world. On 14 January 2011, Lee received the inaugural Gryphon Award from his alma mater, Raffles Institution, given to illustrious Rafflesians who have made exceptional contributions to the nation. On 19 October 2011, Lee received the Lincoln Medal in Washington DC—an honour reserved for people who have exemplified the legacy and character embodied by Abraham Lincoln. On 21 February 2012, Lee was conferred the Kazakhstan Order of Friendship by Ambassador Yerlan Baudarbek Kozhatayev, at the Astana. On 10 September 2013, Lee was conferred Russia's Order of Honour by Ambassador Leonid Moiseev for his contributions for forging friendship and co operation with the Russian Federal and scientific and cultural relations development. On 22 May 2014, the title of Honorary Doctor of the Diplomatic Academy of the Ministry of Foreign Affairs was presented by the Russian government to Lee. In 2016, Lee was conferred the Order of the Paulownia Flowers. The award was backdated to 23 March 2015, the date of his death. In December 2018, China conferred a posthumous China Reform Friendship Medal on Lee for his "critical role in promoting Singapore's participation in China's reform journey". In former Chinese leader Deng Xiaoping's southern tour, he urged Chinese leaders to learn from the Singapore model. Alan Chan Heng Loon, Singapore–China Foundation chairman and Lee's chief private secretary, said that Mr. Lee's administration did a lot to build China Singapore ties.

Басқа дереккөздер

Гордон, Ури (2000). "Макиавеллидің жолбарысы: Ли Куан Ю және Сингапурдың авторитарлық үкіметі".